Doanh nghiệp nhà nước Việt Nam và bức tranh ngân sách năm 2025
Đóng góp ngân sách 2025 của các doanh nghiệp nhà nước Việt Nam là tổng số tiền thuế và nghĩa vụ tài chính mà 100 doanh nghiệp thuộc bảng xếp hạng STATE 100 đã nộp cho ngân sách quốc gia, phản ánh vai trò trung tâm của khu vực kinh tế nhà nước trong các ngành năng lượng, hạ tầng và dịch vụ thiết yếu, đồng thời cho thấy sức ảnh hưởng trực tiếp của khối này tới ổn định tài khóa và khả năng tài trợ các chính sách phát triển kinh tế – xã hội trên phạm vi cả nước. CafeF vừa công bố STATE 100 năm 2026, danh sách 100 doanh nghiệp nhà nước nộp ngân sách lớn nhất dựa trên số thực nộp trong năm tài chính 2025. Sau khi loại trừ phần đóng góp bị tính trùng giữa công ty mẹ và công ty con, tổng số tiền nộp ngân sách của 100 doanh nghiệp đạt 425.800 tỷ đồng, tương đương khoảng 16% tổng thu ngân sách nhà nước. Con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp nhà nước không hề “mờ nhạt” như nhiều nhận định, mà vẫn đang là một trong những trụ cột tài chính của quốc gia.
PetroVietnam: Đầu tàu ngân sách và chuỗi giá trị năng lượng
Nếu phải chọn một biểu tượng cho sức nặng của doanh nghiệp nhà nước trong ngân sách, PetroVietnam chính là cái tên tiêu biểu nhất. Công ty mẹ Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam nộp ngân sách 90.991 tỷ đồng trong năm 2025, chiếm hơn 21% tổng đóng góp của 100 doanh nghiệp thuộc bảng xếp hạng STATE 100. Nói cách khác, cứ mỗi 5 đồng mà 100 doanh nghiệp nhà nước lớn nhất nộp vào ngân sách thì có hơn 1 đồng đến từ PetroVietnam. Theo số liệu, khoản đóng góp này chiếm khoảng 21,4% tổng số thực nộp của các doanh nghiệp trong bảng xếp hạng. Bên cạnh công ty mẹ, các đơn vị thành viên như PVEP, BSR, PV GAS, PVOIL, PV Power hay PVCFC, PVFCCo tạo nên một chuỗi công nghiệp năng lượng khép kín từ thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí, sản xuất điện đến phân phối xăng dầu và hóa chất. Việc nhóm dầu khí – xăng dầu đạt khoảng 124.350 tỷ đồng, tương đương 29% tổng giá trị STATE 100, cho thấy ngân sách đang phụ thuộc lớn vào năng lượng hóa thạch. Đây vừa là lợi thế tài chính, vừa là cảnh báo về tính bền vững dài hạn khi thế giới đang chuyển dịch sang năng lượng sạch.
EVN: Không chỉ nộp ngân sách mà còn giữ an ninh điện cho nền kinh tế
Nếu PetroVietnam là “đầu tàu” về dầu khí, thì EVN là trụ cột trong ngành điện – và ngân sách nhà nước đang hưởng lợi trực tiếp từ cả hai. Tập đoàn Điện lực Việt Nam đứng thứ 6 trong số 100 doanh nghiệp nhà nước nộp ngân sách lớn nhất theo số thực nộp trong năm tài chính 2025. Riêng năm 2025, EVN đã đóng góp cho ngân sách nhà nước 20.891 tỷ đồng. Đáng chú ý, cùng với EVN còn có 7 doanh nghiệp thuộc Tập đoàn lọt STATE 100, từ các tổng công ty phát điện (EVNGENCO1, EVNGENCO2, EVNGENCO3) tới các tổng công ty điện lực miền Bắc, miền Trung, miền Nam và Hà Nội với mức thực nộp từ vài trăm đến hàng nghìn tỷ đồng. Nhưng sức ảnh hưởng của EVN PetroVietnam vượt xa những con số thuế. Dù đối diện thiên tai bão lũ, EVN vẫn đảm bảo cung ứng điện cho phát triển kinh tế – xã hội, đưa tỷ lệ số xã có điện đạt 100% và số hộ dân được sử dụng điện lên 99,85% vào cuối năm 2025. 100% dịch vụ điện được cung cấp trực tuyến ở mức độ 4 trên các cổng dịch vụ công, giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận điện thuận tiện hơn. Khi một doanh nghiệp nhà nước vừa là nhà đầu tư hạ tầng, vừa là nhà cung cấp dịch vụ thiết yếu, thì mỗi đồng nộp ngân sách của họ gắn liền với chất lượng sống hàng ngày của người dân.
STATE 100 và thông điệp chính sách: kinh tế nhà nước vẫn là lực đỡ chủ chốt
Bảng xếp hạng STATE 100 nằm trong hệ thống vinh danh Vietnam Largest Taxpayers (VNTAX), được xây dựng nhằm ghi nhận 100 doanh nghiệp nhà nước nộp ngân sách lớn nhất theo số thực nộp năm 2025. Điều đáng nói là STATE 100 được công bố trong bối cảnh Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả và phát huy vai trò của kinh tế nhà nước trong các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược. So với PRIVATE 100, các doanh nghiệp đứng đầu STATE 100 tập trung nhiều hơn ở những lĩnh vực có quy mô vốn lớn và giữ vai trò thiết yếu đối với nền kinh tế như dầu khí, điện, than – khoáng sản, xăng dầu, viễn thông. Nói thẳng, Nhà nước đang “gửi gắm” trách nhiệm dẫn dắt cho khối doanh nghiệp này. Khi 100 doanh nghiệp nhà nước đóng góp tới 16% tổng thu ngân sách quốc gia, thì bài toán không còn là nên thu hẹp hay mở rộng khu vực này, mà là làm sao quản trị tốt hơn, giảm thất thoát, cải thiện minh bạch và buộc các tập đoàn phải gắn hiệu quả kinh doanh với lợi ích dài hạn của người nộp thuế.
Hai trụ cột năng lượng của ngân sách: cơ hội, rủi ro và yêu cầu cải cách
EVN PetroVietnam hiện rõ là hai trụ cột tài chính của ngân sách nhà nước: một bên dẫn đầu với 90.991 tỷ đồng nộp ngân sách, chiếm hơn 21% tổng đóng góp của STATE 100, bên còn lại đứng thứ 6 với 20.891 tỷ đồng. Cùng với các doanh nghiệp dầu khí, xăng dầu và điện khác, họ đang vận hành những hệ thống hạ tầng và nguồn lực có ảnh hưởng rộng đến nhiều ngành kinh tế. Lợi thế là ngân sách có “mỏ thu” ổn định từ khối doanh nghiệp nhà nước Việt Nam, nhất là năng lượng. Rủi ro là nền tài chính công có thể phụ thuộc quá lớn vào một vài tập đoàn, trong khi thế giới đang chuyển dịch công nghệ, giá năng lượng biến động và yêu cầu giảm phát thải ngày càng gắt gao. Vì vậy, thay vì tranh luận vô tận về chuyện có nên giữ doanh nghiệp nhà nước hay không, điều quan trọng hơn là thúc đẩy cải cách quản trị, tái cấu trúc đầu tư và chuyển đổi năng lượng. Chỉ khi đó, đóng góp ngân sách 2025 của EVN PetroVietnam mới không chỉ là những con số ấn tượng, mà trở thành nền tảng bền vững cho tăng trưởng dài hạn và phúc lợi xã hội.
