Mùi khét, tiếng nổ và mệnh lệnh rời lớp
Sơ tán học sinh là việc đưa các em rời khỏi nơi có nguy cơ theo hướng dẫn của nhà trường, ưu tiên thoát nhanh và giữ an toàn thay vì quay lại lấy đồ. Trưa 5/11, tại khu nhà tạm trong khuôn viên THCS Kim Liên ở Hà Nội, lựa chọn ấy trở thành phản ứng cấp thiết khi lửa bùng lên giữa thời điểm học sinh hai ca còn ở trường.
Vy, học sinh lớp 7, đến trường vào khoảng giữa trưa để ôn bài trước giờ học chiều. Sau khoảng 15 phút, em nghe tiếng nổ và ngửi thấy mùi khét. Cô giáo cùng bác bảo vệ chạy dọc hành lang hô “cháy rồi, tất cả sơ tán”. Vy vội gom sách vở trên bàn vào ba lô rồi kéo bạn chạy khỏi lớp.
Những lời kể này cho thấy báo động không bắt đầu bằng một hệ thống trừu tượng, mà bằng dấu hiệu bất thường, tiếng hô rõ ràng và người lớn trực tiếp hướng dẫn. Trong một vụ cháy trường học, vài phút đầu có thể quyết định học sinh có rời khỏi vùng nguy hiểm kịp thời hay không.
Chạy ra ngoài, có em còn quay lại gọi bạn
Khi ra khỏi lớp, Vy nhìn thấy khói đen bốc lên từ khu phòng học đầu dãy khối 6, cách em vài chục mét. Học sinh ùa ra sân, hướng về cổng chính rồi sang sân Trường Tiểu học Kim Liên A theo hướng dẫn của giáo viên. Vy nhớ các bạn chen chúc, vừa chạy vừa hô “nhanh lên”, có em bị ngã.
Mạnh, học sinh vừa tan ca sáng, nghe tiếng nổ lớn rồi thấy các bạn báo có cháy. Em chạy về phía lớp để tìm bạn, phát hiện tàn đen bay trước cửa, phủi chúng khỏi quần rồi giục các bạn chạy ra ngoài. Một học sinh lớp 8 cũng kể đã chạy về dãy lớp để gọi các bạn đang chơi đùa cùng thoát ra.
Sự hỗ trợ giữa học sinh đáng ghi nhận, nhưng không thể thay cho lối thoát được tổ chức và thông tin báo động dễ hiểu. Cuộc sơ tán diễn ra trong khoảng năm phút; con số ấy không xóa được cảnh chen lấn, hoảng sợ và việc một số em chỉ kịp bỏ lại sách vở, đồ dùng.
Lịch học hai ca khiến nhiều em còn ở trường
Đám cháy xảy ra khoảng 12h15, lúc học sinh khối 8–9 đã tan học nhưng một số em còn nán lại, trong khi khối 6–7 chuẩn bị vào tiết đầu buổi chiều. Vì THCS Kim Liên chưa đủ phòng học tạm, trường chia hai ca: khối 8–9 học buổi sáng, khối 6–7 học buổi chiều. Trường có gần 3.000 học sinh và 61 lớp; khu học tạm rộng khoảng 2.000 m², gồm các dãy nhà khung sắt, tường và mái tôn.
Quy mô đông cùng việc chuyển ca tạo ra thời điểm giao nhau, khi học sinh vừa tan học chưa rời hết còn nhóm khác chuẩn bị vào lớp. Đây là bối cảnh cần được tính đến trong phương án sơ tán, không chỉ là chi tiết về thời khóa biểu. Mỗi cổng, hành lang và điểm tập kết phải phù hợp với số em có thể hiện diện cùng lúc.
Theo lời kể của học sinh, các em được hướng dẫn sang sân trường bên cạnh để chờ cha mẹ đón. Việc xác định rõ nơi tập kết và người phụ trách sẽ giúp gia đình tìm con, đồng thời giảm nguy cơ phụ huynh chạy vào khu vực đang có lực lượng chữa cháy làm nhiệm vụ.
Thoát ra được là bước đầu; an toàn phải được rà soát
Lực lượng chức năng huy động bảy xe chữa cháy, một xe chỉ huy và hơn 60 cán bộ, chiến sĩ. Đám cháy cơ bản được khống chế lúc 12h40 và dập tắt vào 13h. Thiệt hại không chỉ là khói và lửa: bàn ghế, thiết bị tại dãy lớp 6 bị cháy đen, còn hàng chục xe đạp phía sau dãy phòng học trơ khung.
Cảnh sát phát hiện một người tử vong trong quá trình tìm kiếm, cứu nạn; danh tính nạn nhân và nguyên nhân cháy đang được làm rõ. Vì vậy, không nên để những lời khen về phản ứng nhanh của học sinh che khuất câu hỏi lớn hơn: nơi học tạm đã được kiểm tra nguy cơ cháy và khả năng thoát nạn đến đâu?
Chiều cùng ngày, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội yêu cầu các trường đang xây dựng, cải tạo hoặc tổ chức học nhờ, học tạm rà soát điều kiện, không dạy tại địa điểm chưa an toàn, đồng thời kiểm tra thực tế phương án phòng cháy, chữa cháy. Đó là yêu cầu cần biến thành hành động kiểm chứng được. Sơ tán học sinh kịp thời đã giúp các em rời khu vực nguy hiểm; an toàn trường học chỉ được bảo đảm khi nguy cơ được phát hiện và xử lý trước tiếng hô báo cháy.
