Sốt xuất huyết không chừa ai: vì sao cần ‘lá chắn kép’?
Chiến lược ‘lá chắn kép’ phòng sốt xuất huyết là cách kết hợp tiêm vaccine dengue với các biện pháp diệt muỗi vằn và lăng quăng, nhằm tạo hai lớp bảo vệ song song: giảm nguy cơ bị muỗi mang virus đốt từ bên ngoài và củng cố miễn dịch chủ động từ bên trong cơ thể, nhất là trong mùa mưa cao điểm khi muỗi phát triển mạnh. Sốt xuất huyết Dengue có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, không phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện sống, và đang ngày càng gia tăng ở người trưởng thành. Các bác sĩ cảnh báo, cả người lớn và trẻ em đều có nguy cơ mắc nếu không phòng sốt xuất huyết tích cực, trong đó nhiều ca nhập viện muộn, diễn tiến nặng, nguy kịch với biến chứng sốc, xuất huyết tiêu hóa, suy gan thận. Đây không còn là bệnh “nhẹ cho trẻ con” mà là mối đe dọa thực sự cho cả người trẻ khỏe mạnh lẫn nhóm có bệnh nền sốt xuất huyết dễ nặng lên.
TP.HCM hơn 31.000 ca: bài học cảnh báo từ mùa mưa
Thực tế dịch tễ cho thấy nếu lơ là, sốt xuất huyết sẽ bùng phát mạnh trong mùa mưa cao điểm. Tính đến ngày 6/9/2026, TP.HCM đã ghi nhận 31.032 ca sốt xuất huyết Dengue, với hơn 1.000 ca mắc mới mỗi tuần trong suốt 5 tuần liên tiếp. Đây không phải con số “tự nhiên rồi sẽ giảm”, bởi sốt xuất huyết đã trở thành bệnh lưu hành quanh năm tại đô thị lớn này. Trong bối cảnh thời tiết nắng mưa xen kẽ tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn sinh sản, các cơ quan y tế liên tục cảnh báo người dân phải chủ động phòng bệnh nhiều lớp, thay vì đợi đến khi có dịch bùng lên mới vội vàng dọn dẹp, xịt muỗi. Nếu tiếp tục thói quen phòng bệnh nửa vời, tình trạng ca nặng, sốc, nhập hồi sức sẽ tái diễn mỗi mùa mưa, tái tạo vòng xoáy gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế.
Lớp chắn thứ nhất: diệt muỗi vằn từ những góc nhỏ nhất
Lớp chắn đầu tiên trong chiến lược phòng sốt xuất huyết là kiểm soát muỗi và lăng quăng: diệt muỗi vằn, diệt lăng quăng/bọ gậy, phòng tránh muỗi đốt thường xuyên tại nhà. Nghe quen thuộc nhưng điểm yếu nằm ở chỗ nhiều gia đình chỉ “dọn cho có”, bỏ sót các ổ nước nhỏ. Muỗi vằn không chỉ ở cống rãnh hay ao tù; chúng ưu tiên đẻ trứng trong vật dụng chứa nước sạch ngay trong nhà như bình cắm hoa, chậu cây thủy sinh, chén cúng, nắp chai, cốc nước, ly trà sữa bỏ quên. Nếu không lật úp, chà rửa, thay nước định kỳ, những vật nhỏ này trở thành “trạm ươm muỗi mini” ngay cạnh giường ngủ. Các chuyên gia nhấn mạnh, kiểm soát muỗi và lăng quăng vẫn là biện pháp nền tảng để cắt đứt đường truyền bệnh từ môi trường sống, là lớp chắn mà bất kỳ nhà nào cũng phải duy trì hằng tuần, không chỉ khi có chiến dịch.
Lớp chắn thứ hai: vaccine dengue cho người lớn và người có bệnh nền
Lớp chắn thứ hai đến từ vaccine dengue. Tiêm vaccine phòng sốt xuất huyết là biện pháp đặc hiệu từ bên trong, giúp hệ miễn dịch hình thành kháng thể chống virus Dengue, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế diễn tiến nặng. Vắc-xin phòng sốt xuất huyết đã được cấp phép sử dụng cho người từ 4 tuổi trở lên, trong đó có vắc xin sống giảm độc lực tứ giá TAK-003 (Qdenga) hướng tới đáp ứng miễn dịch với cả 4 type virus Dengue. Dữ liệu cho thấy: “Riêng năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 190.040 ca mắc và 43 ca tử vong; tất cả trường hợp tử vong đều là người trưởng thành”. Người lớn có bệnh nền sốt xuất huyết càng đáng lo hơn, vì một bệnh nền có thể làm nguy cơ tăng 2–4 lần, từ hai bệnh nền trở lên nguy cơ có thể tăng tới 8 lần. Vì vậy, người cao tuổi, người mắc đái tháo đường, tim mạch, thận, gan… cần chủ động tiêm vaccine trước khi bước vào mùa mưa cao điểm từ tháng 9 đến tháng 12.
Không chỉ tiêm hay diệt muỗi: phải là chiến lược ‘hai trong một’
Chiến lược ‘lá chắn kép’ chỉ phát huy hiệu quả khi hai lớp bảo vệ được duy trì song song: giảm nơi sinh sản của muỗi, hạn chế muỗi đốt, và tiêm vaccine dengue đúng khuyến cáo. Tiêm vaccine mà bỏ hẳn diệt muỗi là suy nghĩ lệch lạc, bởi muỗi vẫn có thể truyền bệnh cho người chưa được tiêm hoặc chưa đủ liều, còn biện pháp môi trường mà không tiêm chủng lại bỏ lỡ cơ hội giảm nguy cơ diễn tiến nặng khi không may nhiễm. Đặc biệt, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể bị lại vì virus Dengue có 4 type huyết thanh; miễn dịch sau lần mắc chỉ bền với type đó, không bảo vệ lâu dài với các type khác. Điều này khiến mỗi lần tái nhiễm có khả năng nặng hơn nhờ cơ chế tăng cường phụ thuộc kháng thể. Trong bối cảnh mùa mưa là thời điểm thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển, phòng sốt xuất huyết hiệu quả phải bắt đầu trước khi dịch đạt đỉnh. Kết luận thẳng thắn là: gia đình nào không chủ động xây ‘lá chắn kép’ từ bây giờ đang chấp nhận đánh cược sức khỏe với một căn bệnh đã được cảnh báo từ lâu.
