Giao mùa là thời điểm “nhạy cảm” của đường hô hấp
Phòng bệnh giao mùa là tập hợp những biện pháp chủ động mà mỗi gia đình áp dụng để bảo vệ đường hô hấp, tai mũi họng và sức khỏe toàn thân cho các thành viên, đặc biệt trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có sức đề kháng yếu, trong giai đoạn thời tiết chuyển từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại, với nhiệt độ chênh lệch lớn giữa ngày và đêm gây bất lợi cho hệ miễn dịch. Thời điểm giao mùa ở miền Bắc thường là buổi sáng se lạnh nhiều sương, trưa nắng, tối nhiệt độ lại giảm. Kiểu thay đổi thất thường này làm đường thở bị kích thích, khiến các triệu chứng ho, đau rát họng, khò khè dễ bùng lên ở người có sức đề kháng yếu hoặc tiền sử bệnh hô hấp. Đây không phải chuyện “thời tiết cho qua”, mà là lời nhắc mỗi gia đình phải coi chăm sóc hô hấp như một nhiệm vụ thực sự.
Nhóm dễ tổn thương: vì sao gia đình không được phép chủ quan
Điểm mấu chốt của phòng bệnh giao mùa là nhận diện đúng ai dễ bị tổn thương nhất. Các chuyên gia cảnh báo người dân, đặc biệt trẻ nhỏ và người cao tuổi, không nên chủ quan khi triệu chứng hô hấp kéo dài hoặc diễn biến bất thường. Trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, nhất là những người chưa được tiêm phòng đầy đủ, là nhóm cần được quan tâm ưu tiên. Những người có sức đề kháng yếu, đường thở nhạy cảm càng dễ bị ho, khò khè, tăng tiết đờm khi thời tiết chuyển lạnh thất thường. Nếu phụ huynh vẫn xem húng hắng ho, sổ mũi ở con chỉ là bệnh tai mũi họng trẻ em “thông thường” để tự xử trí bằng thuốc tại nhà, nguy cơ bỏ sót viêm phế quản hay tổn thương sâu hơn ở phổi là rất rõ ràng. Gia đình nào coi mình khỏe nên không cần phòng bệnh, gia đình ấy đang đánh cược với sức khỏe của người yếu nhất trong nhà.
Bài học từ một ca ho, khò khè kéo dài: cảnh báo cho bệnh hô hấp mùa lạnh
Một nam bệnh nhân 26 tuổi tại Hà Nội đến khám sau nhiều ngày ho nặng, khò khè và đau họng kéo dài, khởi phát bằng sốt nhẹ, hắt hơi, chảy nước mũi. Hình ảnh nội soi cho thấy viêm mũi họng cấp, còn chụp CT phổi liều thấp cho thấy thành một số phế quản dày, gợi ý viêm phế quản. Đây là ví dụ điển hình cho bệnh hô hấp mùa lạnh: khò khè kéo dài có thể là dấu hiệu cần kiểm tra cả phế quản và phổi, không chỉ tai mũi họng. Điều đáng bàn là nhiều người vẫn dùng kháng sinh theo cảm tính; trong khi viêm phế quản cấp do virus thường cải thiện với chăm sóc phù hợp, chứ không đồng nghĩa phải dùng kháng sinh. Việc tự ý dùng, đổi thuốc hoặc kéo dài kháng sinh khi chưa được đánh giá lại có thể gây tác dụng không mong muốn và góp phần làm tăng kháng kháng sinh. Gia đình thông minh là gia đình biết dừng lại, đi khám khi triệu chứng ho, khò khè không còn “ngắn ngày” nữa.
Chiến lược phòng bệnh từ mỗi gia đình, nhất là vùng núi và vùng cao
Thời tiết thay đổi thất thường khi giao mùa là lúc mỗi gia đình, nhất là ở khu vực miền núi, vùng cao, cần chủ động hơn trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Theo bác sĩ Hoàng Anh, người dân hiện nay cần lưu ý không chỉ bệnh hô hấp, mà cả sốt xuất huyết, tay chân miệng, sốt phát ban và các bệnh tiêu hóa; riêng tại một tỉnh miền núi đã ghi nhận 330 ca tay chân miệng trong năm 2026, tăng so với 145 ca cùng kỳ 2025, và số ca sởi tăng từ 226 lên 277 ca. Những con số này nói thẳng: thời tiết giao mùa khó tránh, nhưng chủ động phòng bệnh từ những việc nhỏ trong mỗi gia đình sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Tiêm vắc xin đầy đủ theo chương trình tiêm chủng, giữ nhà cửa sạch, thông thoáng, đủ ánh sáng; thực hiện "3 sạch: ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch" và thường xuyên rửa tay, vệ sinh bề mặt không phải khẩu hiệu, mà là kỷ luật sống mà gia đình vùng cao càng cần nghiêm túc thực hiện.
Khi nào phải đi khám và kết luận dành cho các bậc phụ huynh
Một sai lầm phổ biến là cố "cầm cự" tại nhà, chỉ dùng thuốc ho, siro cho trẻ, chờ bệnh tự khỏi. Các chuyên gia khuyến cáo: khi ho kéo dài sau một đợt viêm đường hô hấp trên hoặc xuất hiện khò khè dai dẳng, người bệnh cần được đánh giá dựa trên diễn biến bệnh, thăm khám thực thể và các cận lâm sàng cần thiết. Người bệnh nên đi khám nếu ho không cải thiện, đờm nhiều, khò khè tăng dần hoặc xuất hiện thêm đau tức ngực, khó thở để xác định nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến đường thở. Thực tế ở tuyến cơ sở, y tế xã đang triển khai phun thuốc khử trùng tại khu vực nhà dân bị ngập úng để giảm nguy cơ dịch bệnh, nhưng lớp phòng thủ quan trọng vẫn là ý thức từng gia đình. Kết luận rõ ràng: ai chủ động thì giảm bệnh. Đừng đợi tiếng ho, tiếng khò khè của con trở thành tín hiệu muộn mới chạy đi tìm bác sĩ; hãy coi phòng bệnh giao mùa là thói quen bắt buộc mỗi năm.
