Từ hữu nghị lâu đời đến khuôn khổ hợp tác mới
Quan hệ Việt Nam Azerbaijan là mối quan hệ hữu nghị truyền thống được vun đắp qua nhiều thế hệ, nay có thêm khuôn khổ Đối tác Chiến lược để mở rộng hợp tác và chuyển cam kết chính trị thành lợi ích thiết thực cho người dân. Trong các cuộc gặp tại Hà Nội, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Nguyễn Hoàng Anh hội đàm với Đặc phái viên Tổng thống Azerbaijan Elchin Amirbayov; Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng tiếp ông Amirbayov. Hai cuộc tiếp xúc cùng phát đi một thông điệp: tình hữu nghị có giá trị lâu dài, nhưng quan hệ song phương chỉ tiến lên khi được triển khai bằng cơ chế và chương trình cụ thể. Nền tảng ấy bắt nguồn từ lịch sử gắn bó, sự tôn trọng lẫn nhau và hợp tác thực chất, nổi bật ở dầu khí, giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực.
Bối cảnh khiến các bước tiếp xúc này đáng chú ý là thế giới và khu vực đang có nhiều biến động. Việt Nam khẳng định mong muốn phát triển quan hệ với Azerbaijan vì lợi ích của hai nước, đồng thời đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển. Đây không chỉ là lời nhắc về tình cảm trong quá khứ, mà là lý do để hai bên duy trì đối thoại tin cậy và tìm lĩnh vực có thể cùng tiến. Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Azerbaijan vào tháng 5/2025, cùng Tuyên bố chung thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược, đã tạo dấu mốc và mở ra giai đoạn hợp tác mới.
Tiếp xúc cấp cao cần dẫn tới việc làm cụ thể
Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Đặc phái viên Elchin Amirbayov, song song với hội đàm tại Văn phòng Chủ tịch nước, cho thấy hai bên đang duy trì đối thoại ở nhiều cấp và kênh. Tô Lâm nhấn mạnh Việt Nam trân trọng sự ủng hộ, giúp đỡ của Azerbaijan trong quá khứ và mong muốn phát triển hợp tác nhiều mặt; phía Azerbaijan cũng bày tỏ mong muốn củng cố quan hệ hữu nghị lâu đời. Ý nghĩa của những cuộc gặp không nằm ở số lượng nghi thức, mà ở khả năng đưa cam kết cấp cao xuống tới bộ, ngành, địa phương, cơ quan và doanh nghiệp. Đặc phái viên Amirbayov nhất trí với định hướng tăng cường trao đổi, cải thiện cơ chế hợp tác và cụ thể hóa Đối tác Chiến lược thành chương trình, kế hoạch, dự án.
Đó là phép thử quan trọng: nâng cấp quan hệ tạo điều kiện, nhưng tự nó không bảo đảm hợp tác sâu rộng. Hai bên cần ưu tiên những lĩnh vực có thế mạnh bổ trợ, đồng thời thường xuyên rà soát tiến độ và xác định đầu mối chịu trách nhiệm. Hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư được xác định còn nhiều dư địa; dầu khí, năng lượng tái tạo, vận tải, logistics, khoa học – công nghệ, giáo dục và giao lưu nhân dân cũng nằm trong các lĩnh vực được trao đổi. Nếu các cơ chế hiện có tạo ra dự án và kết quả đo đếm được, quan hệ song phương sẽ có sức sống vượt khỏi các tuyên bố ngoại giao.
Hợp tác ngoại giao phải mở đường cho kết nối xã hội
Một điểm đáng chú ý là hợp tác ngoại giao không chỉ được bàn ở cấp lãnh đạo. Hai Văn phòng đánh giá cao quan hệ phối hợp đã duy trì từ năm 2015, thống nhất tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và xem xét khả năng ký Bản ghi nhớ hợp tác. Đây là công việc ít phô trương nhưng thiết thực: phối hợp tốt hơn giữa các cơ quan phục vụ lãnh đạo có thể giúp chuẩn bị hoạt động cấp cao chu đáo và theo dõi thỏa thuận song phương hiệu quả hơn. Hai bên cũng trao đổi việc phối hợp chuẩn bị các hoạt động đối ngoại cấp cao trong thời gian tới.
Kết nối giữa người dân và tổ chức cũng cần được đặt ngang với đối thoại chính trị. Hai bên đề xuất tăng cường kết nối cơ sở đào tạo, nghiên cứu và tổ chức học thuật; đồng thời quan tâm khả năng thiết lập đường bay trực tiếp Hà Nội – Baku để thuận lợi hơn cho giao thương, du lịch và giao lưu nhân dân. Những hướng đi này có ý nghĩa cụ thể: liên kết học thuật có thể mở rộng trao đổi tri thức, còn kết nối hàng không có thể giảm trở ngại cho việc đi lại và tiếp xúc. Tuy vậy, đây vẫn là các đề xuất cần được nghiên cứu, không nên xem như kết quả đã hoàn tất.
Thước đo sẽ là hiệu quả triển khai
Các cuộc gặp cho thấy Việt Nam và Azerbaijan muốn củng cố khuôn khổ Đối tác Chiến lược bằng trao đổi thường xuyên, phối hợp liên cơ quan và việc cụ thể hóa cam kết. Việc Azerbaijan tiếp tục đảm nhiệm cương vị Chủ tịch CICA nhiệm kỳ 2026–2028, cùng việc một người Azerbaijan giữ chức Tổng Thư ký CICA nhiệm kỳ 2026–2030, cũng được đề cập trong trao đổi. Những mốc này tạo thêm bối cảnh cho hợp tác và tiếp xúc đa phương, nhưng không thay thế yêu cầu tạo kết quả song phương. Điều cần theo dõi là các cơ chế như Ủy ban liên Chính phủ có giúp xác định ưu tiên, thúc đẩy dự án và xử lý vướng mắc hay không.
Kết luận, nền tảng hữu nghị giữa hai nước đã được nâng đỡ bằng một khuôn khổ chính trị rõ ràng hơn, nhưng giai đoạn tiếp theo đòi hỏi hành động bền bỉ. Bản ghi nhớ giữa hai Văn phòng còn ở bước xem xét; các hoạt động đối ngoại cấp cao cần tiếp tục được phối hợp; còn các thỏa thuận cần chuyển thành chương trình và dự án đem lại lợi ích cho nhân dân. Nếu làm được điều đó, hợp tác ngoại giao sẽ không dừng ở biểu tượng mà trở thành động lực mở rộng hợp tác kinh tế, giáo dục và giao lưu xã hội. Đây mới là thước đo thuyết phục nhất cho sức mạnh của quan hệ song phương Việt Nam Azerbaijan.
