Đào tạo nghề bước sang “kỷ nguyên AI, bán dẫn và UAV”
Đào tạo nghề AI, bán dẫn và UAV là việc các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công nghệ tích hợp những chuyên ngành mới về trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, thiết bị bay không người lái và hạ tầng hiện đại vào chương trình học, nhằm đào tạo nhân lực chuyển đổi số có tay nghề cho những ngành công nghiệp mũi nhọn trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 77/2026 về danh mục ngành, nghề đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp, áp dụng cho trình độ cao đẳng, trung cấp, giáo dục trung học nghề và sơ cấp, có hiệu lực từ ngày 1/12/2026. Từ thời điểm này, danh mục ngành, nghề ở Thông tư 26/2020/TT-BLĐTBXH hết hiệu lực, trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Đây không chỉ là thay đổi hành chính mà là tín hiệu cho thấy hệ thống đang “xoay trục” sang những ngành có nhu cầu nhân lực cao.
Vì sao danh mục mới bám chặt chiến lược chuyển đổi số
Cốt lõi của Thông tư 77 là đặt giáo dục nghề nghiệp công nghệ vào đúng quỹ đạo chuyển đổi số quốc gia. Danh mục ngành, nghề được thiết kế theo hướng cập nhật những lĩnh vực đang phát sinh nhu cầu nhân lực từ quá trình chuyển đổi số, phát triển hạ tầng, năng lượng và công nghiệp hiện đại. Nói cách khác, chương trình không còn chạy theo sau thị trường lao động mà cố gắng chạy song song, thậm chí đi trước. Danh mục mới thêm hàng loạt nghề gắn với công nghệ nền tảng: từ Trí tuệ nhân tạo, Robot và trí tuệ nhân tạo, Công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đến Kiểm thử và đóng gói vi mạch, Vi mạch bán dẫn, Công nghệ bán dẫn, Công nghệ kỹ thuật bán dẫn và vi mạch. Đây chính là các mắt xích cần thiết để hình thành đội ngũ nhân lực chuyển đổi số, không chỉ cho doanh nghiệp lớn mà cả các doanh nghiệp nhỏ đang phải số hóa hoạt động.
AI, bán dẫn, UAV và đường sắt tốc độ cao đi vào chương trình học
Điểm khác biệt của lần điều chỉnh này là các nghề thuộc công nghệ mới không bị “đóng khung” trong một vài trường đại học mà được mở rộng sang khối giáo dục trung học nghề, trung cấp và cao đẳng. Trong nhóm máy tính và công nghệ thông tin, các ngành Trí tuệ nhân tạo, Robot và trí tuệ nhân tạo, Công nghệ ứng dụng trí tuệ nhân tạo đều có thể tổ chức đào tạo ở cả ba trình độ. Ở nhóm công nghệ kỹ thuật, danh mục có thêm các nghề Kiểm thử và đóng gói vi mạch, Vi mạch bán dẫn, Công nghệ bán dẫn, Công nghệ kỹ thuật bán dẫn và vi mạch, Công nghệ sản xuất chip bán dẫn, Vận hành và bảo trì thiết bị bay không người lái, Sửa chữa và điều khiển máy bay không người lái tầm thấp, cùng Kỹ thuật lắp đặt và bảo trì trạm sạc xe điện. Song song đó là các nghề về đường sắt tốc độ cao và dưới 200 km/h, từ lắp đặt – bảo trì hệ thống tín hiệu đến lái tàu và điều hành chạy tàu.
Cơ chế cập nhật linh hoạt: từ danh mục trên giấy đến nhu cầu ngoài nhà máy
Nếu trước đây phải chờ vài năm mới cập nhật danh mục thì nay Bộ quy định danh mục được rà soát, đánh giá hằng năm và chỉnh sửa, bổ sung định kỳ ít nhất một lần trong ba năm. Quan trọng hơn, giữa hai kỳ điều chỉnh, các ngành nghề mới vẫn có thể được rà soát, cập nhật thường xuyên trên cổng thông tin điện tử để các địa phương và cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai. Cơ chế này được kỳ vọng giúp hệ thống giáo dục nghề nghiệp phản ứng nhanh hơn với biến động của thị trường lao động, tiến bộ khoa học – công nghệ và sự xuất hiện của các vị trí việc làm mới. Tuy nhiên, để danh mục không trở thành “bảng kê trên giấy”, vai trò đề xuất của địa phương, doanh nghiệp và trường nghề là then chốt: nghề mới phải xuất phát từ nhu cầu nhân lực, có đặc điểm riêng và mô tả rõ công việc sau đào tạo.
Tác động tới người học, trường nghề và con đường việc làm
Đối với người học, thay đổi lớn nhất là thêm lựa chọn nghề gắn với công nghệ mới mà không phải vào đại học. Các lớp tuyển sinh trước khi Thông tư có hiệu lực vẫn tiếp tục đào tạo, cấp văn bằng, chứng chỉ theo tên và mã đang áp dụng, trong khi các khóa sau áp dụng tên và mã mới. Điều này tránh xáo trộn cho học sinh nhưng buộc trường nghề phải rà soát, điều chỉnh tên chương trình theo danh mục mới, đồng thời cập nhật và công khai ngành nghề đang đào tạo. Việc đưa giáo dục trung học nghề vào cùng hệ thống với trung cấp và cao đẳng, cho phép nhiều nghề kỹ thuật đào tạo ở cả ba trình độ, mở một lộ trình liên thông rõ ràng. Thực tế, khi chương trình bán dẫn UAV, AI và đường sắt tốc độ cao được chuẩn hóa, người học không chỉ có nghề, mà còn có cơ hội tiến lên bậc cao hơn hoặc chuyển sang các lĩnh vực công nghệ liên quan.
