Từ cuộc thi truyền hình đến chiến lược nhân lực AI quốc gia
Cuộc thi AI Thực chiến là sân chơi trí tuệ nhân tạo quy mô lớn, được tổ chức dưới dạng gameshow truyền hình thực tế đa nền tảng, quy tụ gần 1.000 đội thi từ trường học và doanh nghiệp để giải các bài toán ứng dụng, đồng thời phát hiện và ươm tạo thế hệ kỹ sư AI trẻ gắn với mục tiêu dài hạn về nhân lực AI quốc gia. Đây không chỉ là một cuộc thi AI Việt Nam mang tính giải trí, mà đã trở thành công cụ chính sách mềm để hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, nơi trí tuệ nhân tạo được xác định là một trong 10 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia. Từ ngày 6–8/10, vòng Chung khảo toàn quốc diễn ra với 100 đội được chọn lọc từ gần 1.000 hồ sơ đăng ký, do Đài Truyền hình Việt Nam phối hợp các đơn vị dữ liệu và ngân hàng tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Công an. Ý nghĩa thật sự nằm ở chỗ: nhà nước đang dùng cuộc thi để thí điểm cách phát hiện tài năng công nghệ, tạo nguồn nhân lực AI quốc gia ngay trên sóng truyền hình và nền tảng số, thay vì chỉ trông chờ vào hệ thống đào tạo truyền thống.
Top 100: Mặt bằng thí sinh trẻ nhưng đã “thực chiến” toàn cầu
Việc chọn 100 đội vào vòng Chung khảo từ gần 1.000 đội đăng ký cho thấy cuộc thi AI Thực chiến 2026 là một bộ lọc cạnh tranh khắc nghiệt hơn nhiều so với đa số cuộc thi AI Việt Nam hiện nay. Độ tuổi trung bình chỉ 22,4, 60% trong nhóm 18–22 và thí sinh nhỏ nhất mới 15 tuổi, nhưng hơn 80% các đội từng đạt giải quốc gia, quốc tế hoặc sở hữu chứng chỉ, thành tích quốc tế và sản phẩm AI đã triển khai thực tế. "Trong 100 đội có mặt ngày hôm nay, hơn 80% các đội đều từng đạt giải quốc gia, quốc tế" – ông Huy Nguyễn, Trưởng ban Công nghệ của Hiệp hội Dữ liệu Quốc gia nhận xét. Điều đó cho thấy Việt Nam không thiếu người trẻ có thể nghiên cứu, thi đấu và phát triển sản phẩm ở chuẩn quốc tế; vấn đề không phải là phát hiện ra họ, mà là sau khi phát hiện, liệu hệ sinh thái có đủ sức giữ chân và đưa họ vào các bài toán lớn của đất nước hay không.
Khi đề bài là sản phẩm thật: từ chứng nhận FDA đến hệ thống ngân hàng
Điểm khiến AI Thực chiến khác các cuộc thi công nghệ truyền thống là tiêu chí "thực chiến": sản phẩm phải có người dùng thật, tuân thủ an toàn dữ liệu, bảo mật và có khả năng triển khai bền vững. Nhiều đội thi đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm: có hệ thống AI y tế đạt chứng nhận FDA 510(k) của Mỹ, công nghệ xác thực khuôn mặt đạt chuẩn iBeta/ISO 30107-3 Level 2 đang được vận hành trong hệ thống ngân hàng, mô hình AI tiếng Việt trên Hugging Face đạt 35.000–76.000 lượt tải mỗi tháng, sản phẩm phục vụ hơn 350.000 người dùng và hệ thống Agentic AI hỗ trợ hơn 10.000 nhân sự ngân hàng. Khi mặt bằng thí sinh đã ở mức "đã làm – đang chạy", cuộc thi không còn là chỗ trình diễn demo mà trở thành chợ ý tưởng ứng dụng cao, nơi ban tổ chức và doanh nghiệp có thể thấy ngay ai đủ năng lực để tham gia giải bài toán chuyển đổi số thực sự.
Gameshow đa nền tảng: cách đưa AI đến gần người dùng và nhà tuyển dụng
Việc sản xuất cuộc thi dưới dạng gameshow truyền hình thực tế đa nền tảng biến một sân chơi chuyên môn thành nội dung đại chúng, đưa tri thức công nghệ đến gần hơn với công chúng và không chỉ dành cho người đã có nền tảng chuyên môn. Mùa đầu tiên đã thu hút hơn 10 triệu lượt theo dõi trực tiếp trên sóng cùng hàng triệu tương tác trên nền tảng số, tạo đà cho mùa tiếp theo mở rộng quy mô thí sinh từ 62 trường và gần 200 doanh nghiệp. Về phía người xem, đây là cơ hội để cộng đồng thấy AI gắn với đời sống chứ không phải khái niệm xa vời; về phía nhà tuyển dụng, gameshow là “CV sống” của kỹ sư AI trẻ – họ thể hiện năng lực nghiên cứu, thi đấu, làm sản phẩm và đóng góp mã nguồn mở trên cùng một sân khấu. Nếu tận dụng tốt, hình thức này có thể trở thành kênh tuyển dụng và hình thành đội ngũ nhân lực AI quốc gia hiệu quả hơn bất kỳ ngày hội việc làm nào.
Từ Top 12 đến Gala: liệu chúng ta có giữ được nhân tài sau cuộc thi?
Hành trình AI Thực chiến không dừng ở vòng Chung khảo: 12 đội sẽ ghi hình tập trung tại trường quay trong vòng Bán kết tháng 11 để giải các bài toán thực tiễn, chọn ra 4 đội vào Chung kết, nơi họ mô hình hóa giải pháp AI cho các lĩnh vực trọng điểm quốc gia từ tháng 12 đến tháng 1; chuỗi chương trình sẽ phát sóng từ 5/11 đến tháng 1 và Gala trao giải dự kiến truyền hình trực tiếp ngày 10/1. Nhưng bài toán dài hạn lại nằm sau ánh đèn sân khấu: làm sao kết nối, giữ chân và tạo môi trường để lực lượng này tiếp tục phát triển và đóng góp cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đúng tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW. Nếu sau Gala, các đội chỉ tỏa đi khắp nơi mà không có mạng lưới, chương trình cố vấn, nguồn lực để tiếp tục phát triển sản phẩm, thì cuộc thi sẽ mới chỉ làm tốt khâu phát hiện tài năng công nghệ chứ chưa giải quyết trọn vẹn bài toán nhân lực AI quốc gia.
