Bệnh thận âm thầm và cái giá của sự chủ quan
Thói quen buổi tối hại thận là những hành vi lặp đi lặp lại vào ban đêm, như ăn quá mặn, nhịn tiểu, uống quá nhiều nước trước khi ngủ hoặc thường xuyên thức khuya, khiến thận phải làm việc quá tải, dần suy giảm chức năng dù người bệnh không nhận ra cho đến khi xuất hiện biến chứng rõ ràng. Các bệnh lý về thận, đặc biệt là suy thận, đang cướp đi cuộc sống của hơn 1,2 triệu người mỗi năm trên toàn thế giới và được dự báo sẽ tăng gấp đôi vào năm 2040. Điều nguy hiểm là bệnh thận tiến triển rất âm thầm, giai đoạn đầu thường ít triệu chứng nhưng lại có thể dẫn đến thiếu máu, biến chứng tim mạch và suy chức năng nặng nề. Trường hợp một người trẻ 25 tuổi tại Hà Nội, Anh Việt, được chẩn đoán mắc bệnh thận IgA khi vẫn tưởng mình khỏe mạnh, là lời nhắc rõ ràng rằng bỏ qua thận chính là bỏ qua tương lai sức khỏe của chính mình.
4 thói quen buổi tối phá thận nhanh chẳng kém uống bia rượu
Điều đáng sợ không phải là một buổi nhậu hiếm hoi, mà là những thói quen buổi tối hại thận lặp đi lặp lại mỗi ngày. Một bác sĩ chuyên khoa thận đã cảnh báo có 4 thói quen ban đêm phá thận cực nhanh, chẳng kém gì uống bia rượu nếu duy trì lâu dài. Thứ nhất, ăn tối quá mặn và dồn quá nhiều thịt làm lượng natri và sản phẩm chuyển hóa từ protein tăng vọt, bắt thận phải lọc máu hết công suất trong đêm, về lâu dài gây tổn thương cầu thận. Thứ hai, thói quen nhịn tiểu để xem nốt bộ phim, lướt điện thoại hay chỉ vì lười đứng dậy khiến nước tiểu ứ lâu trong bàng quang, tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi, có thể chảy ngược lên thận, dẫn tới viêm bể thận cấp tính và tổn thương mô thận vĩnh viễn, thúc đẩy xơ hóa thận.
Uống nước, giấc ngủ và vòng luẩn quẩn làm thận xuống cấp
Nhiều người nghĩ uống thật nhiều nước trước khi ngủ là tốt cho thận, nhưng đó là ngộ nhận nguy hiểm. Việc dồn một lượng nước lớn ngay trước giờ ngủ làm tăng đột ngột lượng nước tiểu ban đêm, buộc thận phải làm việc liên tục thay vì được nghỉ ngơi, đồng thời khiến bạn phải dậy tiểu đêm nhiều lần, giấc ngủ bị gián đoạn kéo dài và hệ tim mạch lẫn thận đều bị ảnh hưởng xấu. Thức khuya lại là “thủ phạm” khác bào mòn thận nhưng bị coi nhẹ: ngủ ít làm rối loạn nhịp sinh học, tăng phản ứng viêm và rối loạn hormone điều hòa huyết áp, đường huyết. Các nghiên cứu đã chỉ ra người ngủ dưới 5–6 giờ mỗi đêm có nguy cơ suy giảm chức năng thận nhanh hơn 65% so với người ngủ đủ 7–8 giờ. Khi bạn thức khuya để làm việc, chơi game hay xem phim, thận không được nghỉ mà phải trả giá cùng bạn.
Dấu hiệu bệnh thận sớm: đừng chờ đến khi thận kêu cứu
Sự chủ quan lớn nhất là chờ đến khi cơ thể “kêu gào” mới để ý đến thận. Trên thực tế, bệnh thận IgA – bệnh cầu thận nguyên phát thường gặp, đặc biệt ở nam giới trẻ tuổi – diễn tiến âm thầm, nhiều người không có triệu chứng rõ ràng, chỉ tình cờ phát hiện khi khám sức khỏe hoặc xét nghiệm nước tiểu định kỳ. Anh Việt 25 tuổi ở Hà Nội chính là ví dụ: creatinin máu tăng lên 142 µmol/L, độ lọc cầu thận (eGFR) giảm còn 60,28 ml/phút/1,73 m² nhưng anh vẫn cảm thấy khỏe mạnh. Vì thế, nhận diện dấu hiệu bệnh thận sớm là phần quan trọng của phòng ngừa suy thận. Những biểu hiện như phù nề quanh mắt, cổ chân, bàn chân do cơ thể tích nước và natri, bất thường khi đi tiểu như tiểu đêm nhiều, nước tiểu nổi bọt lâu tan, sẫm màu hoặc có lẫn máu là cảnh báo rõ ràng thận đang bị tổn thương mà bạn không được phép bỏ qua.
Chăm sóc thận hiệu quả bắt đầu từ bữa tối hôm nay
Tin tốt là thận không hề yếu đuối; điều yếu là quyết tâm thay đổi thói quen buổi tối của chúng ta. Trong điều trị, người bệnh như Anh Việt được theo dõi định kỳ các chỉ số creatinin máu, độ lọc cầu thận và protein niệu, nhờ đó chức năng thận dần ổn định, được bảo tồn và làm chậm nguy cơ tiến triển thành bệnh thận mạn giai đoạn cuối. Điều này cho thấy chăm sóc thận hiệu quả không chỉ nằm ở thuốc men, mà ở việc điều chỉnh lối sống hằng ngày. Về bữa tối, các chuyên gia khuyên bữa ăn này chỉ nên chiếm 25–30% tổng năng lượng cả ngày, ưu tiên thực phẩm thanh đạm như rau xanh, cá, đậu phụ và nên hoàn thành trước khi ngủ 2–3 tiếng. Lượng nước nên được chia đều từ sáng đến chiều, trước ngủ chỉ uống vài ngụm để giải khát. Quan trọng không kém là ngủ đủ 7–8 tiếng, đi tiểu ngay khi buồn, khám sức khỏe định kỳ và đi khám chuyên khoa khi có protein niệu, tiểu máu hay creatinin tăng để phòng ngừa suy thận từ sớm.
