Thời trang nữ quyền: không phải phù phiếm, mà là chính trị của cơ thể
Thời trang nữ quyền là cách phụ nữ dùng trang phục và phong cách cá nhân để khẳng định quyền tự chủ thân thể, phá vỡ định kiến giới và tham gia hoạt động xã hội thông qua hình ảnh thường ngày của mình. Gloria Steinem là minh chứng sống động cho luận điểm gây tranh cãi nhiều thập kỷ: nữ quyền và yêu thích thời trang không hề đối lập mà có thể củng cố lẫn nhau. Thập niên 70, bà bị chế giễu là “pinup chân váy ngắn của giới trí thức”, bị cho rằng vẻ ngoài hào nhoáng làm suy yếu lập trường nữ quyền của mình, nhưng Steinem chưa bao giờ quay lưng với quần áo, phụ kiện hay kiểu tóc. Công việc đấu tranh cho bình đẳng giới của bà vẫn được công nhận là quan trọng ở tầm chính trị, và việc bà có phong cách nổi bật không khiến sức nặng ấy suy giảm. Đó là cú tát thẳng vào định kiến: phụ nữ muốn bình đẳng không buộc phải ăn mặc nhạt nhòa.
Từ “tuân thủ” đến “tự biểu hiện”: triết lý phong cách của Gloria Steinem
Điều làm Gloria Steinem khác biệt không chỉ là lập trường chính trị mà còn là cách bà định nghĩa lại thời trang. Bà từng nói: “Thời trang trong quá khứ nghĩa là tuân thủ và đánh mất bản thân. Thời trang hiện tại nghĩa là trở nên độc đáo và tìm thấy chính mình”. Với bà, vấn đề không nằm ở váy ngắn hay quần ống loe, mà ở câu hỏi: ai quyết định bạn trông như thế nào? Trong một cuộc trò chuyện, Steinem phân biệt rất rõ: “thời trang là thứ người khác muốn bạn trông ra sao… phong cách là biểu hiện độc đáo của chính bạn”. Khi Steinem xuất hiện với mái tóc vàng highlight bồng bềnh, quần ống loe, thắt lưng concha, áo len hoặc T‑shirt, kính phi công và vòng hạt dài, bà không làm hài lòng chuẩn mực nào ngoài chuẩn mực của chính mình. Phong cách cá nhân ở đây trở thành tuyên ngôn chính trị: phụ nữ có quyền tự thiết kế hình ảnh của mình, thay vì bị thiết kế.
Phong cách cá nhân như lá cờ của một phong trào
Điều thú vị là Gloria Steinem không chỉ là tiếng nói mà còn là gương mặt của phong trào nữ quyền kể từ cuối thập niên 60. Hình ảnh người phụ nữ với kính phi công, tóc dài uốn phồng, quần ống loe và thắt lưng bản lớn dần trở thành biểu tượng dễ nhận diện của “người phụ nữ giải phóng”. Bà giống như một “avatar” đeo kính phi công cho cả phong trào, liên tục thách thức những khuôn mẫu cũ kỹ về nữ tính và quyền tự chủ với cơ thể. Từ chối các bộ suit chỉnh tề kiểu đệ nhất phu nhân thập niên 50–60, Steinem mở ra một “dress code” mới: áo Henley ôm, quần jean loe, miniskirt da lộn với boots cao gối hay giày Mary Janes, vừa phóng khoáng vừa có tính chủ đích trong bối cảnh cách mạng tình dục. Cách bà ăn mặc vì thế không phải chi tiết phụ; nó là ngôn ngữ thị giác giúp phụ nữ nhìn thấy mình trong phong trào, rồi dần dần dám bước lên lãnh đạo phong trào ấy.
Trao quyền qua trang phục: từ đường phố đến tiền tuyến đấu tranh
Gloria Steinem luôn khẳng định thời trang chỉ nên là “sở thích đặc biệt”, không ai bị ép phải quan tâm đến nó, giống như việc có người thích đi mô tô trượt tuyết, có người không. Nhưng bà hiểu sức mạnh của việc tự trình bày bản thân: chính diện mạo của bà khiến người ta lập tức nhận ra một hình mẫu phụ nữ tự do, hiện đại, không xin lỗi vì mình là ai. Theo bà, điều cốt lõi của phong trào giải phóng phụ nữ là: trong mọi khía cạnh, chúng ta phải được tự do lựa chọn điều sẽ làm với cơ thể mình. Khi bạn chọn mặc quần thay vì váy, đi boots thay vì giày cao gót, giữ tóc dài hay cắt ngắn, đeo kính to che mặt hay để lộ mọi đường nét, bạn đang tập một “cơ bắp tự do” rất cụ thể. Đó chính là trao quyền qua trang phục: không phải để gây ấn tượng với người khác, mà để cảm thấy đủ mạnh mẽ bước vào phòng họp, xuống đường tuần hành hay đứng trên sân khấu diễn thuyết. Thời trang và hoạt động xã hội, trong trường hợp Steinem, hòa làm một mặt trận.
Di sản mở: từ Gloria Steinem đến những thế hệ phụ nữ tiếp theo
Ngày nay, khi nói về thời trang và hoạt động xã hội, chúng ta thường nghĩ đến chiến dịch, hashtag, bộ sưu tập “có thông điệp”. Nhưng Gloria Steinem nhắc ta rằng cuộc cách mạng bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ mỗi sáng trong tủ quần áo. Hình ảnh bà với thắt lưng concha, kính aviator màu, thỉnh thoảng thêm sequin hay da, vẫn giữ nguyên sức hút “ngầu” kể cả khi bước vào tuổi chín mươi. Điều đó gửi một thông điệp sắc lạnh: phụ nữ không bao giờ quá lớn tuổi để trông mạnh mẽ, quyến rũ, và rõ ràng về lập trường của mình. Di sản của Steinem về thời trang nữ quyền không nằm ở việc ta copy đúng trang phục, mà ở chỗ ta dám hỏi: bộ đồ này có phản bội tôi hay tiếp sức cho tôi? Nếu câu trả lời là “tiếp sức”, phong cách cá nhân của bạn đã trở thành một phần của phong trào, dù bạn có cầm micro trên bục diễn thuyết hay chỉ bước qua cổng công ty sáng nay.
