Di sản văn hóa: điểm khởi đầu của mọi triết lý thiết kế bền vững
Kết nối di sản văn hóa với thời trang bền vững là quá trình nhà thiết kế thời trang tìm về lịch sử, kỹ nghệ thủ công và bản sắc dân tộc, rồi chuyển hóa chúng thành ngôn ngữ thẩm mỹ phù hợp đời sống hiện đại, giúp trang phục vừa mang giá trị sử dụng, vừa lưu giữ ký ức và tạo nền tảng lâu dài cho thương hiệu. Di sản vì thế không phải chất liệu trang trí, mà là hệ tư tưởng dẫn dắt mọi lựa chọn về chất liệu, kỹ thuật, câu chuyện và tốc độ phát triển. Cuộc trò chuyện giữa NTK Mai Lâm và NTK Lie Sang Bong cho thấy khi công nghiệp và xuất khẩu đạt đến một ngưỡng, văn hóa trở thành nguồn lực tiếp theo mà thời trang cần khai thác. Những tác phẩm của Mai Lâm lấy cảm hứng từ văn hóa, lịch sử Việt Nam và được chị gọi là “wearable art” – nghệ thuật có thể mặc trên cơ thể. Lựa chọn này không mang tính hoài cổ, mà là tuyên bố rằng bản chất của thời trang nằm ở nguồn cội hơn là trào lưu. Chính góc nhìn đó đặt nền móng cho một hướng đi bền vững, nơi mỗi thiết kế là bước đối thoại dài hạn với di sản.
Từ Hanbok và áo dài đến thời trang đương đại: kéo quá khứ về hiện tại
Cả Lie Sang Bong lẫn Mai Lâm đều bác bỏ cách tiếp cận di sản như một lớp trang trí, họ xem truyền thống và hiện đại là hai mặt của cùng một tiến trình sáng tạo. Hàn Quốc có Hanbok, Việt Nam có áo dài, nhưng cả hai đều hiểu phụ nữ hiện đại không thể mặc trang phục truyền thống mỗi ngày. Kiến trúc thay đổi, nội thất thay đổi, thời trang buộc phải thay đổi theo thời đại. Một nhà thiết kế thời trang giỏi, theo Lie Sang Bong, là người “có thể kéo quá khứ về hiện tại”. Trong thiết kế của Lie Sang Bong, bảng chữ cái Hangul xuất hiện như ngôn ngữ đồ họa, phom dáng mang hơi hướng kiến trúc, nhưng không sao chép nguyên bản mà tái cấu trúc để phù hợp nhịp sống đô thị. Với Mai Lâm, những biểu tượng rồng, phụng, kỹ thuật thêu Mai tứ quý, nhuộm vải bằng trà, cà phê và xử lý bề mặt bằng dụng cụ riêng được xem như bản sắc cá nhân và văn hóa Việt đan cài vào nhau. Sự kết hợp này cho thấy truyền thống chỉ có sức sống khi dám bước vào hiện tại, và thời trang bền vững phải đứng ở điểm giao thoa ấy.
Nguồn cội, bản chất thời trang và trách nhiệm với người thợ
Ngay từ khi bắt đầu làm thời trang, Mai Lâm đặt câu hỏi về bản chất của mình, và câu trả lời buộc chị phải tìm về nguồn gốc. Câu chuyện nguồn cội của chị gắn với lịch sử gia đình, những mất mát đã trải qua, được chuyển hóa thành ký ức đẹp qua nghệ thuật để có thể chia sẻ và tỏa sáng ở quốc tế. Chính trải nghiệm cá nhân đó khiến triết lý thiết kế của chị không tách rời trách nhiệm xã hội: duy trì thương hiệu để nuôi sống và hỗ trợ người thợ thủ công, nghệ nhân đồng hành cùng mình. Ở cấp độ rộng hơn, cả hai đều nhìn thấy hạn chế khi nền công nghiệp gia công xuất khẩu phát triển mạnh nhưng nhà thiết kế và thương hiệu trong nước đối mặt nhiều thử thách. Hàn Quốc từng chỉ chú trọng xuất khẩu mà không phát triển nhà thiết kế, khiến ngành thời trang gặp khó khăn. Việt Nam cũng đang đứng trước nguy cơ tương tự, khi nhiều thương hiệu phải chạy theo xu hướng liên tục, cạnh tranh giá rẻ và đánh đổi chất lượng lẫn giá trị văn hóa. Trong bối cảnh đó, việc gìn giữ đôi bàn tay con người – bản chất gốc rễ của nghề – kết hợp với giá trị nghệ thuật và sáng tạo của nhà thiết kế trở thành lựa chọn mang tính đạo đức chứ không chỉ thẩm mỹ.
Chiến lược thương hiệu: kiên định với triết lý và giá trị văn hóa lâu dài
Thời trang bền vững không thể xây dựng trên cuộc đua giá. Lie Sang Bong cảnh báo rằng nếu ngành cứ tiếp tục chạy theo giá rẻ, mọi thứ sẽ ngày càng rẻ hơn và đánh mất chiều sâu văn hóa. Điều quan trọng nhất với một nhà thiết kế thời trang, theo ông, là phải có màu sắc riêng, triết lý thiết kế riêng và sự kiên định riêng – đó mới là sức sống của một nhà thiết kế. Câu nói này không phải khẩu hiệu thương hiệu, mà là chiến lược lâu dài trong một thị trường dễ bị chi phối bởi xu hướng ngắn hạn. Trong những năm qua, một số thương hiệu Việt đã vươn ra quốc tế và được ghi nhận, nhưng phần lớn vẫn loay hoay với áp lực cạnh tranh giá và xu hướng liên tục thay đổi. Mai Lâm chọn đi ngược lại: giống các thương hiệu cao cấp, chị đưa nghệ thuật thủ công lên tác phẩm và gọi đó là “wearable art”. Ngoài việc tạo khác biệt, chị chủ động gìn giữ và bảo tồn kỹ nghệ, kiến thức và di sản nghề thủ công của người Việt. Đây là chiến lược thương hiệu đặt văn hóa làm tài sản, chấp nhận tăng thời gian sản xuất, chi phí nhân công và thu hẹp đối tượng khách hàng để đổi lại độ bền của giá trị.
Kết nối thế hệ nhà thiết kế: nền tảng cho một hệ sinh thái thời trang bền vững
Điểm gặp nhau rõ nhất giữa Mai Lâm và Lie Sang Bong không nằm ở kỹ thuật thêu hay phom dáng kiến trúc, mà ở nỗi trăn trở về sự đứt gãy thế hệ trong ngành. Trong vai trò Chủ tịch Liên đoàn Nhà thiết kế thời trang Hàn Quốc, Lie Sang Bong nhận ra thế hệ đi trước và đi sau không kết nối được, khiến thời trang Hàn Quốc thiếu nền tảng kế thừa. Ông cho rằng Việt Nam cũng cần một Liên đoàn tương tự để hỗ trợ, giáo dục và kết nối nhà thiết kế. Ông chia sẻ, hiện ở Hàn Quốc có khoảng 15–20 trường trung học đưa thời trang vào chương trình giảng dạy, và mỗi năm Liên đoàn chọn 30 nhà thiết kế thời trang, phụ kiện, túi, giày để hỗ trợ tối thiểu 3 năm với không gian làm việc. Đây là minh chứng cụ thể cho quan điểm: phát triển nhân tài không thể chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân vì ngành quá rộng, không ai có thể tự mình làm tất cả mà thiếu sự hỗ trợ. Khi thế hệ đi trước như Mai Lâm sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm tìm về nguồn cội, còn những tổ chức như Liên đoàn ở Hàn Quốc tạo cấu trúc hỗ trợ, thời trang bền vững không còn là khẩu hiệu mà trở thành hệ sinh thái, trong đó di sản văn hóa là trục chính kết nối. Kết luận, câu chuyện của Mai Lâm và Lie Sang Bong là lời nhắc rằng nếu thời trang bỏ quên di sản, chạy theo giá rẻ và xu hướng ngắn hạn, ngành sẽ tự cắt đứt sợi dây nối mình với xã hội. Ngược lại, khi nhà thiết kế kiên định với triết lý, tôn trọng nguồn gốc, nâng niu người thợ và chủ động kết nối thế hệ, thời trang bền vững không chỉ khả thi mà còn có thể dẫn đường cho cách một quốc gia kể lại câu chuyện văn hóa của mình.
