Quản lý siêu trường học: Thách thức mới cần tư duy số
Quản lý siêu trường học trong hệ thống đa phân hiệu là việc điều hành một mạng lưới cơ sở giáo dục có quy mô học sinh lớn, nhiều điểm trường, phân hiệu và đội ngũ giáo viên đông đảo, đòi hỏi kế hoạch thống nhất, phân công rõ ràng và ứng dụng chuyển đổi số trường học để bảo đảm chất lượng giảng dạy, bán trú và quản trị giáo dục công nghệ ở mọi cơ sở. Đây không còn là chuyện nội bộ từng trường, mà là bài toán chính sách giáo dục khi các địa phương sắp xếp mạng lưới, giảm đầu mối nhưng tăng quy mô mỗi đơn vị. Nếu vẫn giữ cách quản lý thủ công, cục bộ, bất kỳ hiệu trưởng nào cũng sẽ bị quá tải và hệ thống sẽ dễ rơi vào tình trạng mạnh ai nấy làm. Cần nhìn thẳng vào thực tế: siêu trường chỉ có thể vận hành bền vững khi coi dữ liệu và công nghệ là nền tảng.
Nha Trang: Khi một trường tiểu học trở thành hệ thống 12 phân hiệu
Trường Tiểu học Nha Trang sau sắp xếp không còn là một cơ sở đơn lẻ mà là một hệ thống gồm 1 trường chính, 12 phân hiệu và 5 điểm trường với 287 lớp, 10.565 học sinh, 524 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và 10 tổ chuyên môn. Quy mô này buộc ban giám hiệu phải thay đổi tư duy từ quản lý một trường sang quản lý siêu trường học. Hiệu trưởng Châu Đình Mai Phương xác định nhiệm vụ quan trọng là xây dựng cách quản lý thống nhất giữa các cơ sở, đồng thời phân công cụ thể trách nhiệm cho từng hiệu phó phụ trách các mảng như chuyên môn, thi đua, an ninh trật tự, công tác Đảng, phổ cập giáo dục, bán trú. Nhà trường chủ trương hạn chế hội họp để giảm thời gian hành chính, tăng thời gian cho công việc tại các phân hiệu, biến công nghệ thành kênh điều hành chính thay vì giấy tờ và cuộc họp kéo dài.
Với hơn 10.000 học sinh và hệ thống cơ sở rộng, ban giám hiệu nhìn nhận ứng dụng công nghệ là điều kiện bắt buộc để nâng cao hiệu quả quản lý. Nhà trường tập trung chuyển đổi số trường học, đồng thời áp dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác quản lý và quản trị. Một phát biểu đáng chú ý từ hiệu trưởng là: “Với quy mô 287 lớp, hơn 10.500 học sinh và 524 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, Trường Tiểu học Nha Trang xác định việc thống nhất kế hoạch, phân công rõ trách nhiệm, cân đối nhân sự, ổn định bán trú và ứng dụng chuyển đổi số là những nhiệm vụ trọng tâm để hệ thống vận hành hiệu quả sau sắp xếp”. Chính nhờ cách tiếp cận này, công tác bán trú được ưu tiên ổn định, giúp phụ huynh yên tâm gửi con ở lại trường trong thời gian làm việc. Nha Trang cho thấy: khi mạng lưới trường học toàn tỉnh giảm mạnh đầu mối, chỉ những đơn vị biết xây hệ thống quản trị giáo dục công nghệ mới tránh được sự đứt gãy chất lượng giữa các điểm trường.
Bắc Ninh: Công nghệ vận hành hệ thống đa phân hiệu sau sáp nhập
Trong bối cảnh Bắc Ninh trở thành thành phố, năm học 2026-2027 là năm đầu tiên vận hành mô hình trường học mới khi các nhà trường được trao quyền chủ động bố trí nguồn lực, tổ chức giảng dạy và thực hiện mục tiêu giáo dục. Sau sắp xếp, toàn tỉnh còn 567 trường công lập, giảm 572 đầu mối, tương đương 50,2%. Mỗi trường lớn lúc này là một hệ thống đa phân hiệu, điển hình như Trường Trung học cơ sở Ngô Sĩ Liên với 95 lớp, gần 4,1 nghìn học sinh, thực chất đang điều hành mạng lưới 4 phân hiệu. Ban giám hiệu chọn cách quản trị theo hướng phân cấp, phân quyền cho hiệu trưởng, hiệu phó, các tổ chuyên môn, thống nhất sử dụng hệ thống dữ liệu, khai thác học liệu dùng chung, chuẩn hóa quy trình điều phối chuyên môn để dù học ở phân hiệu nào, học sinh cũng được rèn luyện và học tập đạt hiệu quả cao. Cùng với phân cấp, chuyển đổi số được coi là công cụ quan trọng giúp bộ máy quản lý tinh gọn nhưng vẫn hiệu quả.
Đi sâu vào thực thi, một trường miền núi như Tiểu học Đồng Kỳ số 1 cho thấy sức nặng của dữ liệu số. Ngay sau sắp xếp, nhà trường nhanh chóng ổn định bộ máy và bắt nhịp với công việc bằng cách sử dụng dữ liệu số để quản lý nhân lực, phân công chuyên môn, kiểm soát giáo án, bảo đảm chất lượng bài giảng thống nhất theo khung chương trình năm học, đúng người, đúng việc. Ở hướng khác, giáo viên và nhân viên Trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên trao đổi về các phần mềm quản lý dữ liệu liên quan đến công tác giáo dục của nhà trường, cho thấy quản trị giáo dục công nghệ không chỉ là khẩu hiệu mà là thao tác hàng ngày. Tuy còn nhiều bất cập về cơ sở vật chất không đồng bộ, sĩ số lớp không đều và thiếu giáo viên một số bộ môn, việc dùng hệ thống dữ liệu để điều phối nguồn lực giữa các phân hiệu đang dần khắc phục khoảng cách chất lượng, tạo ra tập thể thống nhất, kỷ cương, trách nhiệm và duy trì hoạt động giáo dục ổn định, hiệu quả.
Công nghệ số như công cụ tối ưu nguồn lực trong hệ thống đa phân hiệu
Điểm chung của Nha Trang và Bắc Ninh là: siêu trường học chỉ hoạt động được khi mọi quyết định quản lý dựa trên dữ liệu. Sau khi sắp xếp, Khánh Hòa giảm từ 728 cơ sở giáo dục xuống còn 246 trường, giảm 482 đầu mối và hơn 640 hiệu trưởng, phó hiệu trưởng; ở Bắc Ninh, con số giảm là 572 đầu mối, còn 567 trường công lập. Trong bối cảnh đó, không trường nào đủ nhân lực để quản lý theo kiểu giấy tờ. Ban giám hiệu các trường buộc phải căn cứ vào dữ liệu về học sinh, giáo viên, cơ cấu bộ môn, kết quả học tập, tài chính và cơ sở vật chất từng phân hiệu để điều phối nguồn lực phù hợp. Khi công nghệ giúp hiển thị bức tranh tổng thể, quy mô lớn lại mở ra cơ hội sử dụng giáo viên linh hoạt, nhất là các bộ môn đang thiếu có thể điều tiết dễ dàng hơn. Đây chính là chiều sâu của quản trị giáo dục công nghệ: không chỉ số hóa hồ sơ, mà dùng dữ liệu để ra quyết định phân công, điều chuyển, đầu tư, tránh lãng phí và chênh lệch.
Tuy vậy, chuyển đổi số trường học cũng bộc lộ giới hạn: không hệ thống nào tự mình bù đắp thiếu giáo viên Tiếng Anh, Tin học ở vùng miền núi hay giải quyết ngay sự không đồng bộ phòng họp, nhà đa năng. Công nghệ chỉ tốt bằng dữ liệu và chiến lược mà lãnh đạo đặt lên nó. Hiệu trưởng và tập thể ban giám hiệu vì thế phải nêu cao vai trò người dẫn dắt, hoạch định chiến lược, thiết kế hệ thống quản trị, khai thác dữ liệu phục vụ điều hành và huy động nguồn lực xã hội cùng tham gia phát triển nhà trường. Khi cán bộ quản lý trở lại đứng lớp, được khai thác như nguồn lực chuyên môn để nâng cao chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn và giảng dạy, đó là minh chứng cho một tư duy quản lý mới: coi mỗi nhân sự, mỗi phòng học, mỗi tiết học là dữ liệu sống cần được sắp xếp bằng công nghệ chứ không chỉ bằng kinh nghiệm.
Kết luận: Từ thử nghiệm đến mô hình quản lý siêu trường bằng dữ liệu
Nhìn từ Nha Trang đến Bắc Ninh, có thể thấy quản lý siêu trường học trong hệ thống đa phân hiệu đang bước từ giai đoạn thử nghiệm sang hình thành mô hình tương đối rõ. Nha Trang nhấn mạnh thống nhất kế hoạch, phân công rõ trách nhiệm, cân đối nhân sự, ổn định bán trú và ứng dụng chuyển đổi số như trụ cột vận hành. Bắc Ninh biến việc phân cấp, trao quyền thành cấu trúc quản trị, trong đó dữ liệu số và phần mềm quản lý là đường dây thần kinh của toàn mạng lưới phân hiệu. Cả hai nơi cùng gửi một thông điệp: ai xem chuyển đổi số trường học chỉ là phong trào thì sẽ sớm bị quy mô mới lấn át, còn ai coi công nghệ là công cụ để đưa mọi phân hiệu về chung một chuẩn chất lượng sẽ có cơ hội xây dựng hệ thống giáo dục công lập ít đầu mối nhưng hiệu quả hơn. Bài toán hiện nay không phải “có số hóa hay không”, mà là “dám tái thiết quản lý quanh dữ liệu hay vẫn giữ cách làm cũ”.
