Tại sao phim Hàn Quốc khó lặp lại hiện tượng Squid Game

Từ hiện tượng Squid Game đến khoảng trống ý tưởng

Khủng hoảng ngành phim Hàn là tình trạng chi phí sản xuất K-drama tăng nhanh, doanh thu truyền hình suy giảm, trong khi số lượng kịch bản gốc đủ sức tạo hiện tượng toàn cầu như Squid Game lại khan hiếm; sự lệch pha giữa tiền đầu tư, áp lực thương mại và sáng tạo đang khiến dù phim Hàn Quốc Netflix vẫn phổ biến, ngành lại ngày càng khó duy trì thành công lâu dài. Năm 2021, Squid Game (Trò chơi con mực) được công nhận là hiện tượng toàn cầu khi vượt Wednesday mùa 1 để trở thành series được xem nhiều nhất mọi thời đại trên Netflix. Từ đó đến nay, dù Hàn Quốc liên tục tung ra phim ăn khách, không tác phẩm nào tiệm cận được hiệu ứng xã hội mà Squid Game tạo ra. "Squid Game thường được nhắc đến như một ví dụ cho thấy, những kịch bản gốc vẫn có thể tạo nên hiện tượng toàn cầu nếu đủ mới lạ và được thực hiện tốt". Vấn đề là hệ sinh thái hiện tại lại không khuyến khích những mạo hiểm như thế.

Chi phí sản xuất tăng gấp bốn, tiền quảng cáo bốc hơi

Nếu chỉ nhìn vào bảng xếp hạng phim Hàn Quốc Netflix, nơi các series Hàn liên tục chiếm vị trí dẫn đầu, khán giả khó cảm nhận được cuộc khủng hoảng tài chính phía sau. Chi phí sản xuất một tập phim Hàn đã tăng gấp bốn lần trong một thập kỷ, từ 300–400 triệu won lên 1–1,5 tỷ won, có dự án vượt 3 tỷ won mỗi tập. Trong khi đó, doanh thu quảng cáo truyền hình liên tục giảm, khiến các đài phải cắt bớt khung phát sóng, số phim từ khoảng 140 xuống còn hơn 100. "Doanh thu quảng cáo truyền hình Hàn Quốc năm 2024 đạt 2.197,6 tỷ won, giảm 6,8% so với năm trước, trong khi toàn bộ thị trường quảng cáo lại tăng 3,5%". Khoảng trống được lấp bằng tiền nền tảng streaming và tiền tài trợ lồng ghép (PPL), song cả hai đều đi kèm cái giá: IP rơi vào tay nền tảng, hoặc nội dung bị kéo lệch theo yêu cầu thương hiệu.

Khi IP an toàn giết chết kịch bản gốc

Áp lực thu hồi vốn trong bối cảnh chi phí sản xuất K-drama phình to khiến các hãng phim chọn con đường an toàn: ưu tiên IP đã kiểm chứng như webtoon, tiểu thuyết, hoặc làm phần tiếp theo của những thương hiệu quen mặt. Dù có những tác phẩm chuyển thể được khen ngợi và có lượt xem cao như Moving, Mask Girl, Bloodhounds, Lovely Runner hay Teach you a lesson, câu hỏi lớn là: ai còn dám bỏ tiền cho một kịch bản hoàn toàn gốc để săn tìm “Squid Game hiện tượng” tiếp theo? Teach you a lesson là series Hàn thứ hai lọt top 10 phim không nói tiếng Anh có lượt xem cao nhất mọi thời đại trên Netflix, nhưng vẫn chỉ đạt 60,2 triệu lượt xem, so với 265,2 triệu lượt của mùa 1 Squid Game trong 91 ngày đầu. Khoảng cách này cho thấy, IP an toàn giúp có hit vừa phải, nhưng khó tạo được cú nổ văn hóa toàn cầu.

Tiền tài trợ: liều thuốc vốn hay chất độc sáng tạo?

Trong Brave New World, bộ phim vừa khép lại trên SBS và phát song song trên Netflix, khán giả Việt Nam dễ nhận ra hình ảnh nhân vật bóc viên kẹo cà phê Kopiko quay thẳng logo vào ống kính. Từ Vincenzo, Castaway Diva đến Connection, gói kẹo nhỏ đã trở thành đạo cụ quen thuộc bậc nhất trên màn ảnh Hàn vì phía nhập khẩu tại Seoul trả tiền để xuất hiện lặp lại ở nhiều tác phẩm. Luật Hàn siết PPL chặt, nên chiến lược “chi một lần, khấu hao vô hạn” dựa trên đạo cụ nhỏ, không can thiệp kịch bản tỏ ra hấp dẫn với nhà sản xuất đang khát vốn. Ngược lại, khi tài trợ đi kèm yêu cầu nội dung, cái giá có thể khủng khiếp: Joseon Exorcist lên sóng 22/3/2021, vấp phản ứng vì đạo cụ, ẩm thực lệch lịch sử; khoảng 20 doanh nghiệp rút quảng cáo, các địa phương ngừng hỗ trợ, và đài phải hủy toàn bộ bộ phim dù đã quay 80%. Bài học là tiền “có điều kiện” có thể phá hỏng chính tài sản mà thương hiệu muốn gắn vào.

Khán giả ngày càng khó tính, sáng tạo mới là đường sống

Ở thời đại các nền tảng trực tuyến phát triển, người xem có quá nhiều lựa chọn: nếu một phim không thuyết phục ngay từ những tập đầu, họ sẵn sàng dừng xem và chuyển sang nội dung khác. Phim Hàn Quốc Netflix vẫn thống trị các bảng xếp hạng, nhưng các khảo sát cho thấy mức độ thiện cảm và ghi nhớ với PPL đang giảm, khi quảng cáo lồng ghép dày đặc biến quen thuộc thành thờ ơ, rồi khó chịu. Điều này càng làm nặng thêm khủng hoảng ngành phim Hàn: chi phí cao, tiền quảng cáo co lại, PPL quá tay làm khán giả mệt, trong khi ý tưởng gốc ít dần. Giới quan sát cho rằng điều quan trọng nhất lúc này là các nhà làm phim Hàn cần quay lại tập trung vào chiều sâu kịch bản và chất lượng tổng thể của tác phẩm. Nếu không, khoảng cách giữa đầu tư và hiệu quả kinh doanh sẽ ngày càng rộng, và Squid Game sẽ vẫn là ngoại lệ đơn độc chứ không trở thành chuẩn mực mới.