Mốc nghìn tỷ USD cho thấy quy mô mới
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa được một quốc gia bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài trong một khoảng thời gian, qua đó phản ánh quy mô giao thương quốc tế. Trong 10 tháng, thương mại Việt Nam lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD, đạt 1.010,55 tỷ USD và tăng 32,3% so với cùng kỳ. Đây không chỉ là một cột mốc mang tính biểu tượng: nó cho thấy hoạt động sản xuất, cung ứng và kết nối thị trường đã mở rộng nhanh. Nhưng quy mô lớn không đồng nghĩa cán cân đã khỏe hơn. Xuất khẩu tăng 27,5%, trong khi nhập khẩu tăng 37,4%; kết quả là cả giai đoạn vẫn nhập siêu 12,07 tỷ USD. Vì vậy, thành tích đáng ghi nhận cần được nhìn cùng câu hỏi về chất lượng tăng trưởng: Việt Nam đang bán được nhiều hơn, nhưng cũng phụ thuộc đáng kể vào đầu vào nhập khẩu.
Xuất khẩu tăng tốc, điện tử giữ vai trò đầu tàu
Tháng 10 tạo cú hích rõ rệt cho xuất khẩu Việt Nam: kim ngạch đạt 64,67 tỷ USD, tăng 8,7% so với tháng trước và 53,8% so với cùng kỳ. Tính chung 10 tháng, xuất khẩu đạt 499,23 tỷ USD, gần chạm ngưỡng 500 tỷ USD và tăng 27,5%. Động lực tập trung mạnh ở hàng công nghiệp: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; máy móc, thiết bị; điện thoại và linh kiện cộng lại đạt 270,29 tỷ USD, chiếm 54,14% tổng xuất khẩu. Cơ cấu này giúp giải thích tốc độ tăng, nhưng cũng nhắc rằng thành quả dựa nhiều vào một số ngành chủ lực. Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 81% kim ngạch theo thống kê hải quan được công bố, càng cho thấy quy mô xuất khẩu cần đi kèm liên kết sâu hơn với doanh nghiệp trong nước.
Thặng dư tháng 10 là tín hiệu tốt, chưa đảo chiều cả năm
Xuất siêu tháng 10 đạt 7,31 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp cán cân hàng hóa thặng dư, sau mức 1,3 tỷ USD trong tháng 9. Đây là tín hiệu đáng mừng: riêng tháng 10, xuất khẩu đạt 64,67 tỷ USD còn nhập khẩu là 57,36 tỷ USD. Tuy nhiên, không nên xem một tháng thuận lợi như lời giải cho cán cân cả năm. Lũy kế 10 tháng, nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD, vượt xuất khẩu 499,24 tỷ USD, đưa cán cân về mức nhập siêu 12,07 tỷ USD. Phần lớn nhập khẩu là tư liệu sản xuất, chiếm 94,1% giá trị nhập khẩu; điều đó gợi ý dòng hàng mua vào gắn với hoạt động sản xuất, nhưng cũng khiến kết quả thương mại nhạy với nhu cầu nguyên liệu và linh kiện. Thặng dư tháng 10 có ý nghĩa, song xu hướng cần được đánh giá qua nhiều tháng.
Mốc 600 tỷ USD cần đi cùng giá trị gia tăng
Với mức xuất khẩu gần 500 tỷ USD sau 10 tháng và kim ngạch các tháng gần đây duy trì trên 50 tỷ USD, xuất khẩu cả năm có thể đạt 600 tỷ USD, cao hơn mục tiêu 546–550 tỷ USD. Dự báo này có cơ sở từ đà tăng hiện tại, nhưng không nên chỉ lấy tổng kim ngạch làm thước đo thành công. Ba nhóm điện tử, máy móc và điện thoại chiếm hơn một nửa xuất khẩu, còn khu vực FDI nắm tỷ trọng áp đảo; bài toán kế tiếp là để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và giữ lại nhiều giá trị hơn. Trong những tháng cuối năm, cần tiếp tục tạo thuận lợi cho thông quan, giảm chi phí logistics và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thương mại. Tăng liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI cũng là điều kiện để quy mô xuất khẩu lớn chuyển thành năng lực sản xuất bền vững.
Kỷ lục 1.010,55 tỷ USD xác nhận thương mại Việt Nam đang mở rộng với tốc độ mạnh, còn tháng 10 cho thấy xuất khẩu có thể tạo thêm lực kéo và đưa cán cân trở lại thặng dư trong ngắn hạn. Nhưng nhập siêu lũy kế là lời nhắc rằng tăng trưởng chưa cân bằng. Cột mốc 600 tỷ USD sẽ đáng giá hơn nếu đi cùng nguồn cung trong nước vững hơn, doanh nghiệp nội địa gắn kết sâu hơn với khu vực FDI và năng lực tạo giá trị gia tăng cao hơn.
