Nhập siêu với Thái Lan: Vấn đề không chỉ nằm ở con số
Thương mại Việt Nam Thái Lan là tổng thể các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa giữa hai nền kinh tế trong khu vực, phản ánh mức độ gắn kết chuỗi cung ứng, vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp và khả năng tận dụng thị trường khu vực để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu dài hạn. Trong 8 tháng đầu năm, thương mại song phương đạt 18,5 tỉ USD, trong đó Việt Nam xuất khẩu 7,43 tỉ USD và nhập khẩu 11,09 tỉ USD, tạo nên mức nhập siêu 3,65 tỉ USD. Quy mô giao dịch lớn cho thấy hàng Việt đã chen chân được vào nhiều nhóm hàng chủ lực, nhưng cán cân vẫn nghiêng rõ rệt về phía Thái Lan. Nếu cứ chấp nhận nhập siêu như một “bình thường mới”, Việt Nam sẽ tiếp tục đóng vai trò thị trường tiêu thụ hơn là trung tâm sản xuất và phân phối trong khu vực.
Nguyên nhân nhập siêu 3,65 tỉ USD và tác động tới doanh nghiệp
Nhập siêu 3,65 tỉ USD với Thái Lan không phải là chuyện một sớm một chiều mà là kết quả của cấu trúc thương mại nghiêng về nhập khẩu hàng tiêu dùng và linh kiện giá trị cao. Ở chiều vào, ô tô nguyên chiếc và linh kiện, cùng máy móc, thiết bị, kim loại thường đang dẫn dắt dòng hàng Thái Lan vào Việt Nam. Điều này tạo sức ép cạnh tranh lên sản xuất trong nước, từ ngành ô tô đến công nghiệp hỗ trợ. Với người tiêu dùng, sự hiện diện mạnh của hàng Thái đem lại nhiều lựa chọn, nhưng cũng củng cố tâm lý chuộng hàng ngoại, làm khó nỗ lực “xuất khẩu hàng Việt” ngay trên sân nhà. Vấn đề nằm ở chỗ doanh nghiệp Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu máy móc, nguyên liệu, trong khi chưa tận dụng tốt các thị trường láng giềng để mở rộng đầu ra, khiến cán cân thương mại khó xoay chuyển.
Cơ hội thị trường Campuchia từ làn sóng tẩy chay hàng Thái
Từ sau các cuộc đụng độ biên giới, nhiều sản phẩm quen thuộc của Thái Lan như mì ăn liền, sữa, trà đóng chai hay dầu gió dần biến mất khỏi kệ hàng tại Campuchia; người tiêu dùng chuyển sang hàng nội địa hoặc tìm nguồn cung từ các quốc gia khác. Khoảng trống này đang mở ra cuộc cạnh tranh mới, nơi doanh nghiệp Việt Nam đứng trước cơ hội thị trường Campuchia rõ ràng hơn bao giờ hết. Nhập khẩu từ Thái Lan giảm mạnh, trong khi năng lực sản xuất nội địa Campuchia chưa đủ để thay thế toàn bộ hàng nhập khẩu. Đây là “cửa sổ thời gian” mà nếu hàng Việt không bước vào nhanh, các đối thủ từ Indonesia, Malaysia hay Australia sẽ chiếm chỗ. Làn sóng tẩy chay hàng Thái chỉ là chất xúc tác; phần việc quan trọng là biến khoảng trống trên kệ hàng thành thị phần ổn định và thương hiệu Việt vững chãi tại một thị trường láng giềng.
Từ Campuchia tới Thái Lan: Chiến lược tăng xuất khẩu hàng Việt
Khi một thị trường vốn phụ thuộc lớn vào hàng Thái bắt đầu tìm nhà cung cấp mới, lợi thế cạnh tranh chuyển sang những doanh nghiệp có sản phẩm phù hợp, mạng lưới phân phối sẵn có và khả năng giao hàng nhanh. Việt Nam có đường biên giới dài với Campuchia, với khoảng 70% thương mại hai chiều thực hiện qua biên giới, giúp hàng tiêu dùng giá trị thấp nhưng luân chuyển liên tục như mì ăn liền, bánh kẹo, sữa, hóa mỹ phẩm giảm chi phí logistics và bổ sung hàng hóa nhanh. Đây là nền tảng để xuất khẩu hàng Việt không chỉ thay thế một phần hàng Thái tại Campuchia mà còn gia cố quy mô sản xuất, từ đó tự tin cạnh tranh hơn tại chính thị trường Thái Lan. Chiến lược hợp lý không phải là chạy theo mọi ngành, mà tập trung vào nhóm hàng Việt Nam có năng lực rõ rệt như thực phẩm, đồ uống, nhu yếu phẩm, nguyên phụ liệu dệt may và sản phẩm từ cao su.
Giảm nhập siêu bằng cách tái định vị hàng Việt trong khu vực
Muốn giảm nhập siêu với Thái Lan, Việt Nam không thể chỉ nghĩ đến việc hạn chế nhập khẩu mà phải chủ động nâng cấp năng lực xuất khẩu và tái định vị hàng Việt trong chuỗi cung ứng khu vực. Thương mại hai chiều với Campuchia đã tăng đều, trong đó nhiều nhóm hàng Việt có kim ngạch lớn và dư địa tiếp tục nới rộng. Hội thảo thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới giữa hai nước là bước đi đúng, mở kênh tiếp cận trực tiếp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ thử nghiệm thị trường mà không phải dồn vốn vào hạ tầng phân phối lớn ngay từ đầu. Bài toán cho giai đoạn tới là biến “cơ hội thị trường Campuchia” thành nền sản xuất đủ quy mô, giúp doanh nghiệp Việt tự tin cạnh tranh trên nhiều thị trường ASEAN, qua đó từ từ thu hẹp khoảng cách nhập siêu 3,65 tỉ USD với Thái Lan bằng chính sức mạnh xuất khẩu hàng Việt.
