Phục hồi chức năng sau phẫu thuật: nền tảng cho việc lấy lại vận động
Phục hồi chức năng sau phẫu thuật là quá trình tập luyện có hướng dẫn nhằm giảm đau, giảm sưng, ngăn biến chứng và khôi phục khả năng vận động của vùng vừa được can thiệp, giúp người bệnh sớm trở lại sinh hoạt bình thường với mức độ an toàn cao nhất. Quan điểm phổ biến “mổ xong nghỉ cho lành rồi tính” là sai lầm; nghỉ ngơi thụ động khiến khớp cứng, cơ yếu, nguy cơ tái chấn thương tăng. Sau phẫu thuật thoái hóa cột sống cổ, nếu không thực hiện bài tập cột sống cổ đúng cách, bệnh có thể tái phát và vùng cổ dễ bị cứng, đau kéo dài. Tương tự, sau phẫu thuật thay khớp gối, nếu bỏ qua tập luyện, khớp gối mới không đạt được tầm vận động và khả năng chịu lực như mong muốn.
3 nhóm bài tập cột sống cổ: lấy lại sự linh hoạt sau mổ
Sau phẫu thuật thoái hóa cột sống cổ, mục tiêu không chỉ là hết đau mà còn phải phục hồi vận động cổ linh hoạt. Các bài tập cột sống cổ cần được xem như “đơn thuốc” bắt buộc chứ không phải lựa chọn tùy hứng. Bài tập vận động cổ gồm cúi đầu trong tư thế ngồi thẳng lưng, từ từ cúi đến khi cơ phía sau cổ căng, giữ 15–30 giây rồi ngẩng về vị trí ban đầu, thực hiện 3 lần/ngày, mỗi lần không quá 5 nhịp. Người bệnh tiếp tục với động tác ngửa cổ, mắt nhìn lên trần cho đến khi cơ phía trước cổ căng, giữ 15–30 giây, lặp lại tương tự. Đây là những chuyển động cơ bản nhưng đóng vai trò quyết định trong việc duy trì tầm vận động và phục hồi vận động cổ một cách an toàn.
Nhóm bài tập căng và kéo giãn cổ giúp tăng độ dẻo dai, phòng tránh biến chứng cứng cổ sau mổ. Người bệnh ngồi hoặc đứng thẳng, tay trái hướng xuống dưới, tay phải đặt trên đỉnh đầu, nhẹ nhàng kéo đầu về phía vai phải, giữ 30 giây, thực hiện 2 lần/ngày, mỗi lần 5 nhịp. Tiếp đó là bài kéo giãn cổ chéo, quay đầu về bên phải, hơi hướng lên hoặc xuống, tay phải đặt lên má và hàm trái để kéo giãn sâu, giữ 30 giây, lặp lại 5 lần mỗi bên, 2 lần/ngày. Vận động cơ hàm và vùng vai gáy như hạ thấp hàm dưới với lưỡi chạm vòm miệng, giữ 10 giây và lặp lại 10 lần, 2 lần/ngày, hay bài nhấn cằm dựa vào tường, giữ 5 giây, 10 lần, giúp ổn định tư thế đầu cổ và giảm đau vai gáy.
Phẫu thuật thay khớp gối: tập theo giai đoạn để phục hồi vận động
Sau phẫu thuật thay khớp gối, mục tiêu lớn nhất là phục hồi chức năng vận động: giảm đau, giảm phù nề, tăng tầm vận động khớp và khả năng chịu lực của chân mổ. Không có bài tập nào “đa năng cho mọi giai đoạn”, người bệnh phải tuân thủ chương trình theo thời điểm. Giai đoạn 1 (1–2 tuần sau mổ) tập trung kiểm soát đau và phù nề, duy trì duỗi gối 0º và gấp gối 100º. Ngay ngày đầu, người bệnh được chườm lạnh khớp gối 3 lần/ngày, mỗi lần ít nhất 15 phút, kết hợp bài tập tại giường: co cơ tĩnh với chân duỗi thẳng, mỗi lần co 5 giây rồi nghỉ 5 giây, thực hiện 10 lần/ngày. Đồng thời tập duỗi gối 0º và gấp gối 100º, tập ngồi dậy, đổi tư thế trên giường, vận động khớp cổ chân và trượt ngón chân.
Từ ngày thứ 2, người bệnh duy trì các bài tập trên, thêm vận động khớp cổ chân, tập độc lập trên giường 5 lần/ngày, tập duỗi, dạng, khép háng chủ động hoặc có trợ giúp, và vận động khớp gối với biên độ 10º–80º. Tập phục hồi chức năng sau phẫu thuật thay khớp gối giúp tăng khả năng vận động khớp gối và xương bánh chè, từ đó dần khôi phục hoạt động di chuyển bình thường. Từ ngày thứ 3 đến hết tuần thứ 2, người bệnh chủ động gấp khớp gối thêm 10º mỗi ngày để đạt 100º vào ngày thứ 5, đồng thời luyện duỗi hoàn toàn, tập đứng chịu lực trên hai chân, dồn trọng lực lên chân mổ, tăng sức mạnh cơ đùi và cẳng chân bằng bài tập có sức cản, duy trì di chuyển với khung tập đi hoặc nạng.
Tập luyện an toàn: tránh sai lầm khiến tái chấn thương
Tập luyện an toàn quan trọng không kém việc chọn đúng bài tập. Trong quá trình phục hồi vận động cổ, người bệnh phải tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ hoặc kỹ thuật viên, dừng tập nếu đau vượt quá ngưỡng chịu đựng, tránh tập quá nhanh, quá nhiều hay thực hiện chuyển động đột ngột. Đây là các lỗi thường gặp khiến vùng cổ mới phẫu thuật bị kích thích, sưng đau trở lại, thậm chí làm chậm quá trình lành thương. Với khớp gối, tư thế tập phải an toàn và thoải mái, không cố gắng sức đến mức đau tăng lên hoặc khớp gối bị kéo giãn quá biên độ khuyến cáo. Quá trình phục hồi chức năng sau phẫu thuật thay khớp gối cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định, không tự ý đổi bài hoặc tăng cường độ tập đột ngột vì có thể gây tổn thương khớp gối mới phẫu thuật.
Một nguyên tắc có thể trích dẫn rõ ràng là: “Quá trình tập luyện cần tuyệt đối tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ hoặc hướng dẫn của kỹ thuật viên, không tự ý thay đổi bài tập, tăng cường độ tập đột ngột gây tổn thương khớp gối mới phẫu thuật”. Điều này cho thấy phục hồi chức năng sau phẫu thuật không phải cuộc thi sức bền, mà là quá trình y khoa cần kiểm soát. Người bệnh nên coi bác sĩ và kỹ thuật viên như “huấn luyện viên” bắt buộc phải nghe, không thử mẹo truyền miệng. Lựa chọn khôn ngoan là kiên trì tập đều, lắng nghe cơ thể và báo ngay nếu có dấu hiệu bất thường. Khi tập luyện an toàn, các bài tập cột sống cổ và khớp gối mới phát huy đúng vai trò giảm đau, giảm viêm, tăng sức mạnh cơ và đưa người bệnh trở lại cuộc sống sinh hoạt bình thường.
