Không gian công cộng chỉ có giá trị khi được sử dụng
Nhà văn hóa cơ sở là địa điểm công cộng tại khu dân cư, nơi người dân có thể gặp gỡ, học tập, rèn luyện và duy trì các hoạt động văn hóa, thể thao bên cạnh những buổi hội họp. Vì vậy, thước đo thành công của một thiết chế văn hóa không nên dừng ở công trình mới hay trang thiết bị đầy đủ: điều đáng kể hơn là nơi ấy có người lui tới thường xuyên hay không. Đây cũng là bài toán Hà Nội đang quan tâm. Tại phiên giải trình ngày 30-9-2026, lãnh đạo HĐND thành phố nêu thực trạng hiệu quả khai thác các thiết chế văn hóa, thể thao chưa tương xứng với nguồn lực và tài sản đã đầu tư. Đáp lại yêu cầu ấy, kế hoạch thi đua giai đoạn 2026-2030 được ban hành ngày 19-10-2026, khuyến khích mỗi xã, phường tìm mô hình phù hợp thay vì để công trình mở cửa chủ yếu vào dịp họp.

Lịch hoạt động đều đặn tạo nên sức sống
Kim Quan, xã Phù Đổng, cho thấy sức hút của nhà văn hóa đến từ cách tổ chức chứ không chỉ từ cơ sở vật chất. Người dân góp nguồn lực xây nhà thi đấu cầu lông; địa phương bổ sung khu thể thao ngoài trời, tủ sách và bức bích họa. Sau đó, ban quản lý xây dựng quy chế sử dụng, phân công trách nhiệm và lập lịch để các câu lạc bộ duy trì sinh hoạt nền nếp. Hiện có sáu câu lạc bộ hoạt động tại đây, từ dưỡng sinh, cầu lông, bóng bàn đến dân vũ và trống hội. Một thành viên câu lạc bộ cầu lông cho biết em tập hai tiếng mỗi tối, còn cuối tuần các thành viên nhiều lứa tuổi cùng thi đấu, giao lưu. Đó là lợi ích cụ thể của không gian cộng đồng được khai thác tốt: người dân có thói quen gặp nhau, chia sẻ sở thích và vượt qua khoảng cách thế hệ. Khi cư dân cùng góp sức xây dựng, ý thức giữ gìn tài sản và tinh thần tự quản cũng được bồi đắp.

Tổ chức đa chức năng, nhưng phải hợp nhu cầu
Các mô hình tại Hà Nội không đi theo một khuôn mẫu duy nhất, và đó là lựa chọn hợp lý. Ngày 23-10-2026, phường Giảng Võ ra mắt mô hình nhà sinh hoạt cộng đồng trên khuôn viên 693 m², kết hợp thư viện, câu lạc bộ văn nghệ, thể thao và tiện ích số. Người dân có thể đọc sách, tập luyện, tham gia câu lạc bộ hay tìm hiểu công nghệ ngay gần nơi ở. Với khu vực nội đô hạn chế quỹ đất, dùng linh hoạt mặt bằng sẵn có thiết thực hơn là trông chờ xây thêm công trình. Tại Xuân Đỉnh, mô hình được giới thiệu ngày 24-10-2026 kết hợp hoạt động trong nhà, ngoài trời và bảo tồn ca trù. Câu lạc bộ tạo điều kiện để nhiều thế hệ cùng học, luyện tập và giao lưu; gia đình đưa trẻ đến học cũng góp phần nối tiếp nghệ thuật địa phương. Còn ở Đa Phúc, nhà văn hóa được định hướng hỗ trợ tiếp cận thông tin và dịch vụ công trực tuyến. Điểm chung không phải là nhồi thật nhiều chức năng, mà là chọn hoạt động có người cần và có người duy trì.

Từ công trình đầu tư đến điểm hẹn của cư dân
Để sinh hoạt cộng đồng không phụ thuộc vào một vài đợt phát động, địa phương cần đánh giá công trình được sử dụng thường xuyên đến đâu, hoạt động có phù hợp từng nhóm dân cư không và ai chịu trách nhiệm duy trì. Ở Phù Đổng, hệ thống gồm bốn trung tâm văn hóa – thể thao và nhà văn hóa tại cả 31 thôn; xã dự kiến rà soát tần suất sử dụng, chất lượng hoạt động, cơ sở vật chất, nhân lực quản lý và khả năng huy động nguồn lực. Mô hình điểm tại Kim Quan cũng sẽ được đánh giá trước khi tính chuyện nhân rộng. Đó là hướng đi đáng ủng hộ: đầu tư xây dựng chỉ mở đầu, còn lịch sinh hoạt rõ ràng, câu lạc bộ bền bỉ và quyền tham gia của cư dân mới giữ cho thiết chế văn hóa gần với đời sống. Nhà văn hóa không nên là cánh cửa chỉ mở khi có cuộc họp; nó cần trở thành nơi người dân muốn quay lại vì có hoạt động thiết thực, đều đặn và thuộc về chính cộng đồng.







