Công trình chỉ có ý nghĩa khi người dân sử dụng được
Thiết chế văn hóa, thể thao và không gian công cộng là những địa điểm, cơ sở vật chất phục vụ sinh hoạt cộng đồng, trong đó người dân có thể rèn luyện thể chất, chăm sóc sức khỏe tinh thần và hình thành thói quen vận động. Đề án mới đặt người dân vào vị trí trung tâm, hướng tới khai thác hiệu quả các cơ sở này thay vì chỉ đo thành công bằng số công trình được xây dựng. Đây là lựa chọn đúng: một nhà văn hóa đóng cửa phần lớn thời gian hay sân tập thiếu dụng cụ không thể đáp ứng nhu cầu của khu dân cư, dù có tên trong quy hoạch. Đích đến phải là nơi người dân thuận tiện ghé tới, phù hợp nhiều độ tuổi và hoạt động đều đặn. Khi sử dụng được quỹ đất và cơ sở hiện có để mở điểm tập gần nơi ở, việc tập luyện sức khỏe có cơ hội trở thành nếp sống, không phải hoạt động chỉ dành cho người có điều kiện.
Đề án phấn đấu đến năm 2030, 100% đơn vị hành chính cấp xã có ít nhất một địa điểm hoặc không gian công cộng phù hợp cho hoạt động thể dục, thể thao và rèn luyện sức khỏe. Con số này chỉ có giá trị nếu đi kèm giờ mở cửa phù hợp, thiết bị được bảo trì và chương trình hoạt động đáp ứng nhu cầu tại chỗ. Người dân cần được tham gia xác định cách sử dụng không gian, thay vì chỉ tiếp nhận một công trình đã hoàn tất.
Khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế nằm ở khâu vận hành
Mục tiêu của Đề án có quy mô rõ ràng: đến năm 2030, phấn đấu 100% đơn vị cấp xã có thiết chế văn hóa, thể thao đạt tiêu chí, tiêu chuẩn và 90% thiết chế cơ sở hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Ở cấp tỉnh, mục tiêu gồm đủ ba loại hình thiết chế văn hóa cơ bản tại 100% đơn vị và đủ nhà thi đấu, sân vận động, bể bơi tại 80% đơn vị. Nhưng xây dựng đủ hạng mục không đồng nghĩa người dân đã có nơi tập thuận tiện. Quy hoạch cần tính tới khoảng cách, khả năng tiếp cận, lịch sinh hoạt và chi phí duy trì nhân lực, thiết bị. Nếu thiếu kinh phí vận hành, thiết chế đạt chuẩn trên giấy vẫn có thể vắng người.
Bất cập càng đáng lưu ý sau sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã: quy mô quản lý và địa bàn phục vụ thay đổi, trong khi quy định về loại công trình, diện tích, quy mô và điều kiện cần thiết còn cần cụ thể hơn. Đại biểu Phạm Văn Hòa nêu rõ không nên dừng ở yêu cầu mỗi xã có một sân thể thao; cần xác định công trình nào phù hợp với nhu cầu thực tế. Sự chênh lệch nguồn lực giữa địa phương cũng đòi hỏi cơ chế hỗ trợ, nếu không cơ hội rèn luyện tiếp tục phụ thuộc vào nơi người dân sinh sống.
Luật sửa đổi cần nối đầu tư với nhu cầu tập luyện
Trong quá trình thảo luận dự án luật sửa đổi bảy luật thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự án. Các ý kiến tại Quốc hội đặt ra yêu cầu đầu tư đồng bộ thiết chế thể thao cơ sở, làm rõ trách nhiệm và bảo đảm nguồn lực thực hiện. Đây là phần không thể tách rời khỏi Đề án: công trình, quỹ đất, thiết bị và cơ chế vận hành phải được tính cùng nhau. Nếu luật chỉ nêu mục tiêu chung mà thiếu chuẩn tối thiểu và đầu mối chịu trách nhiệm, địa phương khó chuyển cam kết thành điểm tập hoạt động bền vững.
Nhu cầu vận động cũng không chỉ thuộc về người trưởng thành. Áp lực học tập và thời gian sử dụng thiết bị điện tử khiến học sinh ít hoạt động thể chất hơn, làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và ảnh hưởng tới phát triển thể lực. Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị giáo dục thể chất hướng tới thói quen vận động thường xuyên, từng bước đáp ứng khuyến nghị của WHO: trẻ em và thanh thiếu niên vận động cường độ vừa đến mạnh trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày. Vì vậy, kết nối trường học, gia đình và câu lạc bộ cộng đồng là việc thiết thực, không nên xem sân bãi chỉ phục vụ thi đấu.
Đánh giá bằng mức độ tiếp cận, không chỉ bằng số công trình
Đề án đặt mục tiêu tỷ lệ người tập thể dục, thể thao thường xuyên vượt 58% dân số ở khu vực đồng bằng và 32% tại vùng dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, biên giới. Khoảng cách mục tiêu giữa các khu vực nhắc rằng chính sách phải tính tới điều kiện tiếp cận khác nhau, thay vì áp dụng một mô hình sân bãi cho mọi nơi. Đề án cũng đề xuất các mô hình “Không gian công cộng vì sức khỏe”, “Công viên sức khỏe”, “Không gian vận động” và câu lạc bộ thể thao cộng đồng; hướng này đáng ủng hộ nếu gắn với lịch hoạt động, bảo trì và sự tham gia của cư dân.
Năm nhóm giải pháp của Đề án gồm hoàn thiện cơ chế, huy động nguồn lực xã hội và hợp tác công tư, phát triển phong trào chăm sóc sức khỏe, tăng cường thể thao học đường, cùng với tuyên truyền và ứng dụng công nghệ. Tầm nhìn đến năm 2045 là 100% thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở đạt chuẩn, người dân có khả năng tiếp cận thuận lợi và duy trì ít nhất một hình thức vận động phù hợp. Thành công vì thế không nên chỉ tính bằng số công trình hoàn thành. Thước đo đúng là người dân có nơi tập gần gũi, an toàn, được duy trì tốt và thực sự muốn quay lại.






