Minh bạch thực đơn là điểm khởi đầu
Bữa ăn học đường là phần ăn được tổ chức tại trường cho học sinh bán trú hoặc nội trú, cần đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng theo lứa tuổi và được kiểm soát an toàn từ khâu chuẩn bị đến khi phục vụ. Đây không nên là hoạt động phụ trợ thiếu thông tin: phụ huynh cần biết con sẽ ăn gì, còn nhà trường phải có căn cứ để kiểm tra.
Bộ Y tế đã ban hành Công văn 8075/BYT-ATTP về tăng cường an toàn thực phẩm và chất lượng bữa ăn bán trú, nội trú trong cơ sở giáo dục. Bộ đề nghị địa phương hướng dẫn trường xây dựng thực đơn phù hợp hướng dẫn dinh dưỡng, cân đối theo độ tuổi, cấp học, số bữa tại trường và nhu cầu năng lượng; đồng thời tính toán hợp lý các nhóm chất dinh dưỡng thiết yếu.
Thông điệp đáng chú ý là thực đơn không thể chỉ được xem như kế hoạch nội bộ. Khi món ăn hoặc nguyên liệu thay đổi, nhà cung cấp cần được yêu cầu rà soát trước khi áp dụng, công khai thay đổi phù hợp và cập nhật thông tin. Minh bạch như vậy giúp phụ huynh nhận ra khác biệt giữa thực đơn dự kiến và bữa ăn thực tế.
Quy trình mới phải biến công khai thành trách nhiệm
Song song với yêu cầu của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định việc tổ chức bữa ăn bán trú, nội trú và dịch vụ căng tin tại trường mầm non, phổ thông. Dự thảo bao quát nhiều công đoạn: lập kế hoạch, chọn nhà cung cấp, xây dựng thực đơn, tiếp nhận, bảo quản, chế biến, vận chuyển, phục vụ, kiểm tra và quản lý tài chính.
Theo đề xuất, trường phải niêm yết thực đơn hằng ngày hoặc hằng tuần trước khi phục vụ và cập nhật kịp thời nếu có thay đổi. Thực đơn cần phù hợp độ tuổi, nhu cầu năng lượng, khẩu phần và hướng dẫn dinh dưỡng của Bộ Y tế. Đây là bước thiết thực, nhưng hiệu quả chỉ có khi thông tin được cập nhật đúng lúc và phản ánh món ăn thực sự được đưa lên bàn.
Dự thảo cũng đặt tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp vào trọng tâm: năng lực cung ứng, điều kiện an toàn thực phẩm, nguồn gốc và khả năng truy xuất thực phẩm, điều kiện bảo quản, vận chuyển, chất lượng dịch vụ và phương án xử lý sự cố. Yêu cầu này có ý nghĩa hơn một bộ hồ sơ đạt chuẩn trên giấy nếu được gắn với kiểm tra trong suốt quá trình thực hiện.
Phân định trách nhiệm để không ai đứng ngoài khi có sự cố
Một điểm cần thiết của dự thảo là xác định trách nhiệm theo cách tổ chức bữa ăn. Nếu trường tự nấu, nhà trường chịu trách nhiệm trong phạm vi quản lý về nhân sự, cơ sở vật chất, mua nguyên liệu, chế biến, phục vụ và giám sát các công đoạn. Nếu thuê dịch vụ, nghĩa vụ của mỗi bên cần được thể hiện theo thẩm quyền và hợp đồng; nhà cung cấp phải bảo đảm chất lượng, an toàn thực phẩm, giá trị dinh dưỡng, số lượng, thực đơn và thời gian giao nhận đã thỏa thuận.
Với suất ăn chế biến ngoài trường, nhà cung cấp chịu trách nhiệm kiểm soát an toàn, thực hiện kiểm thực ba bước và lưu mẫu tại nơi chế biến; trường tiếp nhận, kiểm tra, theo dõi và lưu mẫu tại điểm sử dụng theo quy định. Cách chia việc này giúp hạn chế khoảng trống trách nhiệm, nhất là khi một bên nấu còn bên kia phục vụ.
Bối cảnh khiến việc siết giám sát bữa ăn trở nên cấp thiết: sau một loạt tranh cãi về bữa ăn học đường, Hà Nội lập bốn đoàn kiểm tra liên ngành, dự kiến kiểm tra từ ngày 20 tháng 9 đến ngày 31 tháng 5 năm 2027. Dự thảo thông tư hiện được công bố để lấy ý kiến, nên các quy định vẫn đang ở giai đoạn đề xuất.
Phụ huynh cần thông tin để giám sát có ý nghĩa
Công khai thực đơn và tiêu chí chọn nhà cung cấp có thể giúp phụ huynh theo dõi chất lượng, món ăn và chi phí, đồng thời giúp cơ quan chức năng kiểm tra và xác định trách nhiệm khi có vi phạm. Phụ huynh cũng có thể tham gia giám sát phù hợp, phản hồi với nhà trường hoặc cơ quan có thẩm quyền, và cung cấp thông tin về sức khỏe, dị ứng hay nhu cầu ăn uống riêng của con.
Nhưng quyền theo dõi chỉ hữu ích khi đi cùng dữ liệu rõ ràng và kênh phản hồi có tác dụng. Trường cần cập nhật thay đổi thực đơn, nhà cung cấp phải có phương án xử lý sự cố, còn cơ quan quản lý cần giám sát việc thực hiện chứ không chỉ xem hồ sơ. Bữa ăn học đường an toàn vì thế không thể đặt lên vai phụ huynh hay nhà cung cấp riêng lẻ.
Kết luận, hướng đi đúng là biến công khai thành một phần của quy trình chịu trách nhiệm: thực đơn được niêm yết trước bữa ăn, từng khâu có người chịu trách nhiệm và sự cố có phương án xử lý. Khi các yêu cầu trong dự thảo được hoàn thiện và thực thi nhất quán, phụ huynh mới có cơ sở đáng tin cậy hơn để giám sát bữa ăn của con.
