Đào tạo đúng việc, không chạy theo tên ngành
Nhân lực công nghệ mới là đội ngũ có chuyên môn và khả năng thích ứng để phát triển, vận hành hoặc ứng dụng những công nghệ đang định hình các ngành kinh tế. Thước đo của đào tạo không nên chỉ là số chương trình mở ra, mà là người học có thể giải quyết công việc thực tế hay không. Sau đối thoại với thanh niên ngày 15/10/2026, Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu, đề xuất cơ chế phát triển nhân lực trẻ chất lượng cao trong trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, hàng không vũ trụ và năng lượng nguyên tử; nhiệm vụ được yêu cầu hoàn thành trong quý IV/2026. Đây là hướng đi cần thiết, bởi kỹ năng của một bộ phận thanh niên chưa theo kịp thị trường lao động biến đổi nhanh, trong khi chính sách hỗ trợ học tập, nghiên cứu và khởi nghiệp chưa tạo chuyển biến đủ mạnh. Tuy nhiên, danh sách lĩnh vực ưu tiên mới là điểm khởi đầu. Nếu không gắn chương trình học với nhu cầu tuyển dụng, nghiên cứu và sản xuất, đào tạo nhân lực AI có thể tăng về quy mô mà vẫn thiếu người làm được việc.
Đầu mối đào tạo phải nối với bài toán của ngành
Ở phía đào tạo ngành, Bộ Công Thương đang hình thành các đầu mối nhân lực cho vi mạch bán dẫn, điện hạt nhân và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, theo hướng phát triển có chọn lọc và gắn quy mô đào tạo với nhu cầu thực tế. Cách làm này đáng chú ý hơn việc mọi trường cùng mở những chương trình giống nhau: mỗi cơ sở có thể phát huy thế mạnh, còn ngành nghề nhận được kỹ năng phù hợp hơn. Định hướng công nghiệp cũng bao gồm AI, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, hydrogen và sản xuất xanh. Các lĩnh vực ấy đòi hỏi chuyên môn sâu, khả năng cập nhật công nghệ và thời gian tích lũy kinh nghiệm dài hạn. Vì thế, nhân lực năng lượng mới không thể được tạo ra chỉ bằng một khóa học ngắn; cần lộ trình gắn kiến thức nền với phòng thí nghiệm, cơ sở đào tạo và công việc trong ngành. Đến năm 2030, mục tiêu là hình thành một số cơ sở hoặc nhóm cơ sở có năng lực đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu gắn với lĩnh vực trọng điểm và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Tác động của đào tạo sát nhu cầu không chỉ nằm ở các ngành công nghệ cao. Những trung tâm đào tạo sử dụng năng lượng hiệu quả theo vùng có thể giúp doanh nghiệp và người lao động nâng cao kỹ năng, đồng thời điều chỉnh nội dung học theo đặc điểm địa phương. Đó là lợi ích thiết thực hơn một cam kết chung chung về đổi mới.
Trao cơ hội làm việc thật cho người trẻ
Chính sách phát triển nhân tài sẽ khó tạo kết quả nếu người trẻ chỉ được mời tham gia trên danh nghĩa. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao phối hợp để thanh niên tham gia các nhiệm vụ công nghệ chiến lược phù hợp với năng lực; đồng thời, yêu cầu thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Hướng đi này có giá trị khi người học và nhà nghiên cứu được tiếp cận bài toán cụ thể, thay vì chỉ chạy theo chứng chỉ hay danh xưng ngành học. Bài học được nêu từ Singapore và Hàn Quốc cũng nhấn mạnh rằng đãi ngộ riêng lẻ không đủ: cần hệ sinh thái gồm phòng thí nghiệm, đội ngũ nghiên cứu, doanh nghiệp và nhu cầu công nghiệp. Singapore cam kết đầu tư 37 tỷ đô la Singapore cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026–2030 trong kế hoạch RIE2030. Con số ấy không phải khuôn mẫu để sao chép, nhưng cho thấy đầu tư dài hạn cần đi cùng chiến lược nhất quán và kết nối nghiên cứu với nhu cầu quốc gia.
Kết quả phải là năng lực, không phải chỉ tiêu tuyển sinh
Việt Nam đang mở hướng phát triển nhân lực trẻ chất lượng cao từ AI, CNTT đến hàng không vũ trụ, năng lượng nguyên tử, bán dẫn và các lĩnh vực năng lượng mới. Nhưng mở ngành hay lập đầu mối đào tạo chỉ là phần khởi động. Thành công phụ thuộc vào việc chương trình học có theo kịp công việc, cơ sở đào tạo có liên kết với doanh nghiệp và người trẻ có cơ hội tham gia nhiệm vụ thật hay không. Giao nhân tài việc phù hợp, trao quyền và bảo đảm điều kiện để họ tạo ra kết quả phải trở thành nguyên tắc triển khai, chứ không dừng ở lời mời gọi. Nếu không, chính sách có thể thu hút người giỏi đến cửa nhưng không giúp họ đóng góp lâu dài. Kết luận nên rõ ràng: đào tạo công nghệ mới chỉ đáp ứng nhu cầu quốc gia khi biến kiến thức thành năng lực làm việc, sản phẩm và giá trị hữu ích cho xã hội.
