Khoảng cách cung – cầu AI: cuộc đua nhân tài đã nóng hơn thị trường
Khoảng cách cung – cầu nhân lực AI là tình trạng nhu cầu tuyển dụng các vị trí liên quan đến trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và công nghệ thông tin tăng nhanh hơn khả năng đào tạo và cung ứng lao động có kỹ năng phù hợp, khiến doanh nghiệp dù tích cực tuyển dụng, tăng đãi ngộ vẫn khó tìm được ứng viên đáp ứng yêu cầu thực tế. Doanh nghiệp tại Việt Nam đang gia tăng tuyển dụng nhân sự mới vào nghề so với năm 2025, đặc biệt ở các vị trí kỹ thuật, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin và dữ liệu. Tình trạng thiếu hụt nhân tài tiếp tục là rào cản lớn đối với hoạt động tuyển dụng, và dù nhu cầu nhân lực công nghệ tăng, các đợt tuyển dụng bị kéo dài vì thiếu ứng viên đủ kỹ năng phù hợp. Câu chuyện không còn là “thiếu người” chung chung, mà là thiếu đúng người cho đúng vị trí.
Nhu cầu nhân lực công nghệ tăng tốc: con số biết nói
Khảo sát Xu hướng Tuyển dụng cho thấy triển vọng tuyển dụng ròng (NEO) trong quý 4 đạt 36%, tăng 8 điểm phần trăm so với quý trước. Việt Nam vượt mức trung bình khu vực châu Á – Thái Bình Dương & Trung Đông 33% và toàn cầu 29%, xếp thứ 3 trong khu vực và thứ 11/42 thị trường. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Trong các nhóm ngành được khảo sát, ngành thông tin ghi nhận nhu cầu tuyển dụng cao nhất, với triển vọng tuyển dụng ròng đạt 64%, tăng 10 điểm phần trăm so với quý trước”. Đáng chú ý, doanh nghiệp đặc biệt gia tăng tuyển dụng nhân sự mới vào nghề ở các vị trí kỹ thuật, phát triển mô hình và ứng dụng AI, công nghệ thông tin và dữ liệu. Điều này cho thấy nhu cầu nhân lực công nghệ không chỉ nhiều về số lượng mà còn đang dịch chuyển mạnh sang các vai trò gắn với AI và dữ liệu ngay từ nhóm nhân sự đầu sự nghiệp.
Lương thưởng tăng nhưng thiếu hụt nhân tài AI vẫn kéo dài
Dù thị trường nóng, doanh nghiệp không hề “ngồi yên” đợi ứng viên. Nhiều nhà máy sản xuất đã tăng lương, phúc lợi, cải thiện môi trường làm việc để thu hút và giữ chân lao động. Có doanh nghiệp cho biết họ thường xuyên tăng lương, chế độ phúc lợi, tăng giá trị suất ăn để hấp dẫn ứng viên, đồng thời rút ngắn thời gian làm việc nhằm giữ chân người lao động. Tuy vậy, tình trạng thiếu hụt nhân tài vẫn được xác nhận là rào cản lớn đối với hoạt động tuyển dụng. Các khảo sát cho thấy khoảng một nửa doanh nghiệp cho rằng thiếu ứng viên có kỹ năng phù hợp là nguyên nhân chính khiến chu kỳ tuyển dụng bị kéo dài. Khi nhu cầu nhân lực công nghệ bùng nổ, đãi ngộ tốt không còn là “vũ khí” đủ mạnh nếu kỹ năng của ứng viên không đuổi kịp yêu cầu công việc.
Ô tô, logistics, sản xuất: không còn chỉ cần người, mà cần đúng kỹ sư điện tử – phần mềm – dữ liệu
Sức ép thiếu hụt nhân tài AI và công nghệ không chỉ nằm ở các công ty phần mềm mà đang đè nặng lên ô tô, logistics, sản xuất. Chiếc xe hiện đại đã trở thành nền tảng kỹ thuật số di động, nơi phần mềm tham gia vào điều khiển động cơ điện, quản lý pin, phanh tái sinh, ADAS, kết nối CAN/LIN/Ethernet, chẩn đoán, cập nhật phần mềm và các dịch vụ thông minh trên xe. Thay vì chỉ cần kỹ sư cơ khí ô tô, doanh nghiệp ngày càng đòi hỏi nhân sự có khả năng kết nối nguyên lý vận hành xe, điện – điện tử, điều khiển, hệ thống nhúng, dữ liệu và phần mềm. Trong 3 – 5 năm tới, các lĩnh vực điện, điện tử ô tô, công nghệ xe điện, hệ thống pin, trạm sạc và chẩn đoán hiện đại tiếp tục là hướng đào tạo quan trọng. Điều đó đồng nghĩa, các chuỗi logistics, nhà máy sản xuất cũng phải săn tìm những kỹ thuật viên hiểu cả máy móc lẫn phần mềm và dữ liệu.
Tự động hóa, AI và bài toán đào tạo lại: nếu không thay đổi, khoảng trống kỹ năng sẽ nới rộng
Trong nhóm doanh nghiệp dự kiến giảm tuyển dụng, có tới 52% cho biết nguyên nhân là giảm nhu cầu đối với một số vị trí do tự động hóa. Điều này cho thấy AI và tự động hóa đang tái định nghĩa cấu trúc việc làm: một số công việc biến mất, nhưng nhu cầu kỹ sư, chuyên gia có khả năng thiết kế, vận hành, phân tích hệ thống tự động lại tăng. Đồng thời, 2/5 doanh nghiệp trong nhóm cắt giảm tuyển dụng bày tỏ lo ngại về các thách thức kinh tế, càng khiến bài toán nhân sự phức tạp hơn. Thực tế đào tạo cũng phản ánh sự “lệch pha”: chương trình phải chuyển từ cung cấp kiến thức đơn ngành sang hình thành năng lực thích ứng với công nghệ mới. Nếu hệ thống đào tạo và doanh nghiệp không cùng điều chỉnh – từ nội dung học đến cách tuyển và bồi dưỡng người mới vào nghề – khoảng trống kỹ năng trong kỷ nguyên AI sẽ tiếp tục nới rộng thay vì thu hẹp.
