Hai vụ cháy, nhưng nguyên nhân vẫn chưa rõ
Tàu dầu Hormuz là các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nơi sự cố an ninh có thể đe dọa thủy thủ đoàn và làm gián đoạn một phần đáng kể dòng chảy dầu toàn cầu. Ngày 10/11, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo hai tàu chở dầu phát nổ và bốc cháy khi đi qua tuyến mà Tehran gọi là không an toàn và bất hợp pháp. IRGC nói một tàu siêu lớn có thể đã va phải thủy lôi; tàu còn lại được cho là hoạt động dưới sự bảo vệ của máy bay quân sự Mỹ, nhưng nguyên nhân vụ cháy chưa được nêu rõ. Đây là những cáo buộc từ phía Iran, không phải kết luận đã được kiểm chứng. Chưa có nguồn độc lập xác nhận hai vụ việc, danh tính tàu hay tình trạng thủy thủ đoàn; phía Mỹ cũng chưa phản hồi về thông tin hộ tống.

Quy tắc qua eo biển và rủi ro thủy lôi
Tranh cãi không chỉ nằm ở việc tàu nào gặp nạn, mà còn ở quyền kiểm soát luồng hàng hải. Theo tuyên bố của IRGC, tàu phải được cấp phép và chỉ được đi qua các hành lang được chỉ định ở phía bắc eo biển; Tehran cảnh báo các tuyến phía nam gần vùng biển Oman có thủy lôi. Lực lượng này còn cáo buộc hai tàu tắt hệ thống định vị và nhận dạng trước khi tiến vào khu vực, nhưng chi tiết đó cũng chưa được xác minh độc lập. Sau các vụ cháy, IRGC cảnh báo tuyến đường không an toàn và đe dọa hậu quả với tàu hợp tác cùng lực lượng Mỹ. Trong bối cảnh đàm phán Mỹ–Iran chưa có dấu hiệu nối lại, những tuyên bố như vậy khiến mỗi chuyến đi qua eo biển dễ biến thành phép thử chính trị, thay vì hoạt động thương mại thông thường.
Thương vong thủy thủ đã thành khủng hoảng nhân đạo
Các vụ cháy mới nhất xuất hiện trong một vùng biển đã ghi nhận thương vong nghiêm trọng. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), cơ quan chuyên trách của Liên Hợp Quốc, ít nhất 25 thủy thủ thiệt mạng ở eo biển Hormuz kể từ ngày 28/2 trong xung đột Mỹ–Iran; số vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại đã lên tới 130. Nạn nhân mới nhất được nêu là một thủy thủ trên tàu chở dầu Velos Sapphire, bị tấn công ngày 5/11. Hàng nghìn thủy thủ vẫn mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư, đối mặt với tình trạng thiếu nước, thực phẩm và chăm sóc y tế. Con số này cho thấy rủi ro không dừng ở thiệt hại tài sản: thủy thủ thiệt mạng và những người bị bỏ lại trên tàu đang trả giá trực tiếp cho cuộc đối đầu địa chính trị. IMO cho biết sẽ phát triển thêm biện pháp nhằm ngăn tổn thất và giảm hậu quả nhân đạo.

Giá dầu tăng là tín hiệu cảnh báo tức thời
Một tàu bị trúng vật thể lạ và bốc cháy khi đi qua eo biển; thông tin về vụ việc được đưa ra giữa lúc đàm phán Mỹ–Iran chưa có dấu hiệu nối lại. Sau vụ tấn công, giá dầu tăng 2%. Mức biến động này phản ánh nỗi lo trước nguy cơ gián đoạn, chứ chưa chứng minh nguồn cung đã bị cắt giảm. Hormuz thường đảm nhận khoảng một phần năm lượng dầu mỏ vận chuyển toàn cầu, nên bất ổn tại đây có thể nhanh chóng tác động đến thị trường và tạo sức ép lên chi phí năng lượng mà người tiêu dùng phải gánh. Bởi vậy, dù nguyên nhân các vụ cháy tàu dầu Hormuz còn chờ xác minh, thị trường đã phản ứng với khả năng rủi ro lan rộng. Theo dõi diễn biến cần phân biệt rõ giữa cáo buộc, dữ kiện được xác nhận và phản ứng giá; nếu không, một sự cố chưa sáng tỏ có thể bị hiểu nhầm thành gián đoạn nguồn cung đã xảy ra.






