Hormuz trở thành hành lang hàng hải đầy rủi ro
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với các vùng biển lân cận, nơi khoảng 1/5 lượng dầu mỏ vận chuyển toàn cầu đi qua và mọi gián đoạn đều có thể đe dọa trực tiếp tàu thuyền cùng thủy thủ đoàn. Nguy cơ hiện nay không còn là giả định: các vụ tấn công, cảnh báo về thủy lôi và những con tàu bốc cháy cùng xuất hiện trong một vùng biển có ý nghĩa sống còn với vận tải năng lượng.
Ngày 10/11, Hải quân IRGC thông báo hai tàu chở dầu gặp sự cố nghiêm trọng khi tìm cách đi qua tuyến mà Iran coi là không an toàn và bất hợp pháp; cả hai được cho là đã phát nổ rồi bốc cháy. Tuy nhiên, thông tin này chưa được nguồn độc lập xác nhận, danh tính và quốc tịch của tàu cũng chưa được công bố. Vì vậy, cần phân biệt rõ giữa cáo buộc của Tehran và dữ kiện đã được kiểm chứng. Dù vậy, riêng việc các bên đưa ra những mô tả trái ngược về hành lang lưu thông đã cho thấy rủi ro hàng hải gắn chặt với căng thẳng quân sự.

Thủy lôi và thông tin trái chiều làm tăng bất an
Theo tuyên bố của IRGC, một siêu tàu chở dầu được cho là đã va phải thủy lôi và phát nổ. Tàu thứ hai được cho là hoạt động dưới sự bảo vệ của máy bay quân sự Mỹ, nhưng phía Iran nói con tàu bốc cháy vì một sự cố chưa xác định khi đi qua tuyến mà Tehran xem là bất hợp pháp. Phía Mỹ chưa phản hồi cáo buộc về việc hộ tống, còn nguyên nhân sự cố thứ hai vẫn chưa rõ.
Tehran cảnh báo các tuyến phía Nam gần vùng biển Oman có thủy lôi và không được phép lưu thông; tàu được yêu cầu xin phép và đi trong những hành lang do Iran chỉ định. Tuy nhiên, tuyên bố này không đồng nghĩa với việc đã xác nhận tình trạng thủy lôi trên toàn eo biển. Với thủy lôi eo biển Hormuz, thiếu thông tin kiểm chứng và quy định đi lại do các bên tranh chấp đặt ra khiến mỗi chuyến qua đều có thể trở thành phép thử an toàn. Cảnh báo của IRGC rằng tuyến đường không an toàn vì thế không thể thay thế đánh giá độc lập.
Thương vong cho thấy cái giá không chỉ là gián đoạn vận tải
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), cơ quan chuyên trách của LHQ, cho biết ít nhất 25 thủy thủ thiệt mạng tại eo biển Hormuz kể từ ngày 28/2 trong cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran. Người thiệt mạng mới nhất được nêu là một thủy thủ trên tàu chở dầu Velos Sapphire, bị tấn công ngày 5/11. Trong cùng bối cảnh, số vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại đã lên tới 130. Những con số này làm rõ rằng rủi ro không chỉ nằm ở khả năng tàu dầu bốc cháy, mà còn ở sinh mạng của những người phải làm việc giữa vùng xung đột.
Hàng nghìn thủy thủ vẫn mắc kẹt tại Vịnh Ba Tư, đối mặt với thiếu nước, thực phẩm và chăm sóc y tế. Đây là hậu quả thường bị che khuất sau các thông tin về tuyến vận chuyển hay quyền kiểm soát: người đi biển không thể rời khu vực khi hành trình bị gián đoạn. Tổng Thư ký IMO Arsenio Dominguez cảnh báo thủy thủ tiếp tục thiệt mạng, bị thương nặng và mất cơ hội trở về nhà. An ninh hàng hải vì thế phải được nhìn từ cả an toàn tàu thuyền lẫn điều kiện sống của thủy thủ đoàn.

Cần ưu tiên bảo vệ người đi biển
Hội đồng IMO đã kêu gọi các quốc gia kiềm chế những hành động bất hợp pháp có thể đe dọa thủy thủ và ngành vận tải biển quốc tế; Dominguez cũng cam kết phát triển biện pháp mới nhằm ngăn thêm thương vong và giảm hậu quả nhân đạo. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng lời kêu gọi chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển thành cơ chế giảm nguy cơ thực tế cho tàu thương mại và hỗ trợ người mắc kẹt.
Trong lúc thông tin về thủy lôi, quyền lưu thông và nguyên nhân các vụ cháy còn tranh cãi, không thể xem những cảnh báo đơn phương là bảo đảm an toàn. Hormuz gánh một phần lớn vận tải dầu toàn cầu, nhưng lợi ích thương mại không thể đặt cao hơn sinh mạng thủy thủ. Kết luận cần rõ ràng: khi ít nhất 25 người đã thiệt mạng và hàng nghìn người vẫn mắc kẹt, bảo đảm hành lang lưu thông an toàn, minh bạch và hỗ trợ nhân đạo phải là ưu tiên cấp bách.






