Drone Đông Nam Á: từ thiết bị công nghệ lạ lẫm đến hạ tầng sản xuất mới
Thị trường drone Đông Nam Á là bức tranh về cách các quốc gia trong khu vực chuyển máy bay không người lái từ thiết bị công nghệ thử nghiệm thành hạ tầng sản xuất và công nghiệp quy mô lớn, được thúc đẩy bởi xuất khẩu từ Trung Quốc, yêu cầu mới của doanh nghiệp và sự hình thành chuỗi cung ứng drone phục vụ nhiều ngành kinh tế khác nhau.
Điểm mấu chốt: thị trường drone trưởng thành không còn xoay quanh “một chiếc máy bay bay được bao xa”, mà là câu chuyện sản xuất hàng loạt, dịch vụ đi kèm và quyền chủ động công nghệ. Trong nửa đầu năm, xuất khẩu máy bay không người lái của Trung Quốc tăng 26%, lên 2,42 triệu chiếc, trong đó các nền kinh tế mới nổi – bao gồm Đông Nam Á – hấp thụ phần lớn đà tăng này. Đây không phải cơn sốt nhất thời, mà là chuyển dịch cấu trúc: nhu cầu thực sự trong nông nghiệp, khảo sát, kiểm tra hạ tầng đang kéo drone ra khỏi phòng thí nghiệm và đặt chúng vào trung tâm chuỗi giá trị sản xuất.
Trung Quốc bơm nguồn cung, Đông Nam Á trở thành phòng thí nghiệm ứng dụng
Động lực tăng tốc lớn nhất của drone Đông Nam Á đến từ làn sóng xuất khẩu từ Trung Quốc. Cơ quan hải quan nước này ghi nhận xuất khẩu drone tăng 26% trong nửa năm, lên 2,42 triệu chiếc, trong khi các lô hàng sang Mỹ lại giảm mạnh. Nguồn hàng vì vậy được tái định hướng sang các thị trường mới nổi, trong đó có ASEAN, nơi nhu cầu ứng dụng drone trong nông nghiệp và khảo sát hạ tầng tăng nhanh.
Theo kế hoạch đã được công bố, doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ bán thiết bị hoàn chỉnh sang Đông Nam Á mà còn xây dựng mạng lưới logistics trong khu vực, biến đây thành sân sau cho chiến lược “nền kinh tế tầm thấp”. Philippines là ví dụ điển hình: xuất khẩu drone từ Trung Quốc sang nước này tăng 68% trong nửa đầu năm, được hỗ trợ bởi chính sách trợ cấp dùng drone trong canh tác lúa từ năm 2024. Campuchia thậm chí chứng kiến xuất khẩu tăng tới 163 lần, kèm theo các thỏa thuận hợp tác đào tạo sử dụng drone cho duy trì trật tự công cộng và ứng phó thiên tai. Nói cách khác, Đông Nam Á đang trở thành phòng thí nghiệm thực tế cho mô hình phổ cập drone của Trung Quốc.
Ứng dụng drone nông nghiệp: nơi thị trường trưởng thành diễn ra nhanh nhất
Không phải logistics hay giải trí, ứng dụng drone nông nghiệp mới là chiến trường đầu tiên giúp thị trường drone trưởng thành tại Đông Nam Á. Khu vực này có ngành nông nghiệp quy mô lớn, thiếu lao động tại nhiều vùng và áp lực nâng năng suất, nên drone trở thành lời giải khá hợp lý. Những con số về triển khai cho thấy sự thay đổi chất: đến cuối tháng 6, hơn 700.000 drone nông nghiệp của một nhà sản xuất lớn Trung Quốc đang được sử dụng trên toàn thế giới, tăng gấp đôi trong vòng ba năm.
Philippines trợ cấp dùng drone trong canh tác lúa, với phần lớn thiết bị đến từ Trung Quốc. Indonesia đẩy mạnh phun thuốc, giám sát cây trồng và hiện đại hóa canh tác lúa bằng máy bay không người lái. Thái Lan xây dựng quy định riêng cho drone nông nghiệp, cho thấy quy mô đủ lớn để đòi hỏi khung pháp lý chuyên biệt. Tại Việt Nam, thiết bị không người lái đã xuất hiện trong nông nghiệp từ năm 2017 ở Đồng bằng sông Cửu Long, rồi mở rộng ra nhiều vùng với các tác vụ từ phun thuốc, gieo hạt, bón phân đến giám sát cây trồng. Khi gắn với cảm biến, hình ảnh trên không và phần mềm phân tích, những hệ thống này đưa nông dân bước vào nông nghiệp chính xác, sử dụng nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hiệu quả hơn.
Máy bay không người lái công nghiệp và cuộc chơi chuỗi cung ứng
Song song nông nghiệp, máy bay không người lái công nghiệp đang âm thầm định nghĩa lại tiêu chuẩn thị trường. Doanh nghiệp và cơ quan nhà nước không còn hỏi drone bay bao lâu, mà hỏi: nhà sản xuất có giao được hàng nghìn chiếc, đảm bảo linh kiện, chất lượng đồng nhất, hỗ trợ đội bay nhiều năm và đáp ứng yêu cầu an ninh, pháp lý hay không. Đây là các câu hỏi mang tính sản xuất công nghiệp, không phải thử nghiệm.
Ở tầm toàn cầu, các tập đoàn công nghiệp lớn đã bước vào ngành, coi drone chỉ là một dòng sản phẩm trong danh mục chế tạo rộng hơn, thay vì một startup riêng lẻ. Một tập đoàn kỹ thuật hàng đầu Ấn Độ kỳ vọng mảng có chứa hoạt động drone sẽ tăng doanh thu gấp ba lần trong năm năm tới, dù hiện mới đóng góp phần nhỏ trong tổng doanh thu. Cùng lúc, nhiều chính phủ đầu tư mạnh cho chuỗi cung ứng drone nội địa, từ pin đến điện tử, giảm phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài. Khi Trung Quốc áp dụng hạn chế xuất khẩu với một số công nghệ liên quan drone, tầm quan trọng của chuỗi cung ứng drone bền vững lại càng được nhấn mạnh, thúc đẩy các nước đa dạng hóa nguồn linh kiện.
Khi thị trường drone trưởng thành, cơ hội chuyển sang tay các nhà chơi bản địa
Dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy thị trường drone trưởng thành là cuộc cạnh tranh không còn dừng ở thiết bị, mà chuyển sang hệ sinh thái dịch vụ. Bản thân một nhà sản xuất tại Giang Tô, đang xuất khẩu sang Đông Nam Á, đặt mục tiêu tăng tỷ trọng doanh thu nước ngoài từ 10–15% lên 50% trong ba năm, tức là họ đã nhìn drone như mảng kinh doanh bền vững, không phải trào lưu ngắn hạn. Trong khu vực, Singapore theo đuổi hướng máy bay không người lái công nghiệp giá trị cao, điển hình là drone chở hàng điện có tải trọng 100 kg, tầm hoạt động hơn 70 km, đặt mục tiêu được chứng nhận vào năm 2028.
Ở Đông Nam Á, lợi thế sản xuất quy mô lớn và chuỗi cung ứng linh kiện vẫn nghiêng về các nhà cung cấp Trung Quốc. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là giá trị mới dần dịch chuyển sang vận hành, bảo trì, đào tạo, lập bản đồ, xử lý dữ liệu và cung cấp giải pháp trọn gói cho nông nghiệp, xây dựng, hạ tầng. Đây là khoảng trống mà doanh nghiệp bản địa hiểu địa hình, luật pháp và nhu cầu thị trường có thể lấp đầy bằng giải pháp tùy chỉnh. Nhiều nước trong khu vực đã chứng kiến cạnh tranh chuyển từ bán drone sang bán cả “bộ giải pháp” gồm thiết bị, phần mềm, dữ liệu và dịch vụ hỗ trợ. Ai sở hữu được mối quan hệ dài hạn với người dùng cuối, người đó sẽ chiếm lợi thế trong giai đoạn trưởng thành của thị trường.
