Cú sốc 29.000 việc làm và thông điệp trung tâm: Fed không còn tự do tay
Cú sốc việc làm Mỹ tháng 9 – chỉ tăng 29.000 vị trí phi nông nghiệp so với dự báo gần 90.000 – đã làm thay đổi mạnh quỹ đạo chính sách tiền tệ Fed, gần như loại bỏ khả năng Fed tăng lãi suất trong cuộc họp tháng 10 và phơi bày mức độ yếu đi của thị trường lao động sau giai đoạn được xem là bền và khó khuất phục. Việc làm Mỹ giảm không chỉ là một con số xấu; nó là lời nhắc rằng Fed tăng lãi suất suốt hơn hai năm qua đang phát huy hiệu lực lên nền kinh tế. Chỉ trong vài ngày, xác suất Fed tăng lãi suất tại cuộc họp 27–28/10 theo công cụ CME FedWatch rơi xuống dưới 20%, từ mức gần 70% hồi cuối tháng 9. Đó không phải sự thay đổi mang tính kỹ thuật, mà là bước ngoặt tâm lý: thị trường buộc phải chấp nhận rằng Fed tăng lãi suất liên tục mỗi cuộc họp đã đi tới giới hạn, ít nhất là tạm thời. Ba tín hiệu hội tụ – tuyển dụng chậm lại, thất nghiệp tăng từ 4,1% lên 4,2% và tăng lương chỉ nhích 0,1% trong tháng, 3,0% so với cùng kỳ – làm yếu hẳn lập luận rằng Fed cần tiếp tục tăng lãi suất ngay. Nói cách khác, báo cáo việc làm đã tước mất một phần công cụ truyền thống mà Fed dùng để chứng minh nền kinh tế chịu được thắt chặt mạnh.
Thị trường lao động yếu đi: từ điểm tựa tăng lãi suất thành điểm yếu của nền kinh tế
Trong suốt chu kỳ Fed tăng lãi suất, thị trường lao động Mỹ từng là tấm khiên che chắn cho lập luận “kinh tế vẫn khỏe, có thể chịu thêm siết chặt”. Giờ tấm khiên đó nứt rõ ràng. Báo cáo NFP cho thấy không chỉ tháng 9 gây thất vọng, mà tổng số việc làm tạo ra trong tháng 7 và 8 cũng bị điều chỉnh giảm, mất thêm 60.000 việc làm so với ước tính trước đó. Đáng chú ý, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động tăng lên 61,8%, cho thấy nguồn cung lao động mở rộng. Điều này lý giải vì sao thất nghiệp tăng dù sa thải chưa bùng nổ, nhưng về bản chất thì đây là tin xấu cho Fed: nhiều người quay lại thị trường lao động, song số việc làm mới không đủ hấp thụ. Các chuyên gia mô tả bức tranh hiện tại là “ít tuyển, ít sa thải” – trạng thái trì trệ hơn là khỏe mạnh. Thị trường lao động yếu như vậy đối lập với sự kiên cường trước đó và gửi một tín hiệu u ám: tăng lãi suất đã bắt đầu ăn sâu vào nhu cầu lao động, kéo theo rủi ro kinh tế giảm tốc trong các quý tới.
Fed tạm dừng, không đầu hàng: vì sao rủi ro tăng lãi suất tháng 12 vẫn rất lớn?
Việc Fed gần như chắc chắn không tăng lãi suất trong tháng 10 không đồng nghĩa chu kỳ thắt chặt đã kết thúc. Thị trường trái phiếu là nơi thể hiện sự hoài nghi rõ nhất: lợi suất dài hạn ban đầu giảm sau dữ liệu việc làm yếu nhưng sau đó bật tăng trở lại trong phiên, lợi suất kỳ hạn 2 năm – nhạy nhất với quyết định Fed – thậm chí tăng thêm. Diễn biến này cho thấy nhà đầu tư không tin rằng Fed sẽ sớm chuyển sang nới lỏng. Theo các phân tích, chính sách tiền tệ Fed nhiều khả năng chuyển sang trạng thái “tạm nghỉ có điều kiện”: bỏ qua tháng 10, nhưng vẫn cân nhắc Fed tăng lãi suất vào tháng 12 nếu lạm phát không hạ nhiệt như kỳ vọng. Một kinh tế trưởng nhận định xác suất cho một đợt Fed tăng lãi suất vào tháng 12 được thị trường định giá ở mức rất cao, có nơi khoảng 90%. Điều đó nhấn mạnh thực tế khó chịu: dữ liệu việc làm yếu đủ sức kéo phanh quyết định ngắn hạn, nhưng lạm phát chưa về gần mục tiêu 2% lại giữ Fed trên con đường chống lạm phát, sẵn sàng thắt chặt thêm nếu buộc phải chọn giữa hai nhiệm vụ.
Chiến lược lạm phát của Fed bị buộc phải điều chỉnh quỹ đạo, không phải mục tiêu
Cú sốc NFP xuất hiện ngay sau báo cáo lạm phát PCE thấp hơn dự báo – một cú đúp dữ liệu khiến Fed có cớ để kiên nhẫn hơn với việc tăng lãi suất. Tuy nhiên, kiên nhẫn không phải là đảo chiều. Nhiều quan chức Fed, từ New York đến Cleveland, đều gửi đi thông điệp: Fed không cần tăng lãi suất ở mọi cuộc họp, nhưng vẫn “có thời gian” và “cần thêm dữ liệu” để quyết định bước đi tiếp theo. Điểm đáng lo cho thị trường là rủi ro hiểu nhầm: nhiều nhà đầu tư muốn tin rằng tạm dừng đồng nghĩa với chấm dứt Fed tăng lãi suất. Một phân tích cảnh báo rủi ro lớn nhất hiện nay là thị trường nhầm lẫn sự kiên nhẫn với một sự đảo chiều chính sách thực sự. Khi giá năng lượng có khả năng khiến dữ liệu lạm phát trước cuộc họp tháng 10 “xấu và nóng” hơn, kịch bản cơ sở được một số chuyên gia vạch ra vẫn là Fed giữ nguyên lãi suất trong tháng 10, sau đó tăng 0,25 điểm phần trăm vào tháng 12 và thậm chí thêm một lần nữa vào tháng 3 năm sau. Nói thẳng, chính sách tiền tệ Fed đang được tái thiết kế theo kiểu “chậm mà chắc”: ít cú sốc liên tiếp, nhưng vẫn giữ tay trên cò súng lãi suất cho đến khi lạm phát thực sự bị khuất phục.
Triển vọng kinh tế: Fed đang chơi canh bạc rủi ro với một thị trường lao động mệt mỏi
Chủ tịch Fed Chicago thừa nhận thẳng thắn: dù thị trường lao động suy yếu, lạm phát vẫn là “nơi có vấn đề” trong nhiệm vụ kép của Fed. Đó là trái tim của canh bạc hiện nay. Fed đã đi quá xa trên con đường tăng lãi suất để quay đầu chỉ vì một báo cáo việc làm yếu, nhưng cũng không thể nhắm mắt trước dấu hiệu giảm tốc của nền kinh tế. Trên thực tế, việc việc làm Mỹ giảm mạnh đã phá vỡ câu chuyện đẹp đẽ về một nền kinh tế “hạ cánh mềm” không cần tổn thất lớn ở thị trường lao động. Báo cáo NFP tháng 9 cho thấy Fed tăng lãi suất đã bắt đầu làm đau phía cầu lao động, và nếu tiếp tục tăng lãi suất như dự báo vào tháng 12, nguy cơ kinh tế chững lại hoặc suy yếu sâu hơn là có thật. Kết luận rõ ràng là: cú tạm dừng Fed tăng lãi suất tháng 10 không phải tín hiệu chiến thắng lạm phát, mà là bước lùi chiến thuật khi mặt trận việc làm bộc lộ điểm yếu. Thị trường, vì vậy, sẽ phải sống cùng một Fed thận trọng nhưng không nhân nhượng, trong bối cảnh thị trường lao động yếu đi và triển vọng tăng trưởng trở nên mong manh hơn mỗi lần dữ liệu xấu xuất hiện.
