Vàng đen thống trị thị trường Mỹ nhưng chưa thể định giá cao
Nghịch lý hồ tiêu Việt Nam trên thị trường thế giới là hiện tượng xuất khẩu tăng mạnh về sản lượng, nắm giữ thị phần nhập khẩu vượt trội tại Mỹ và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng giá xuất khẩu bình quân lại suy giảm, khiến ngành phải dựa vào số lượng thay vì giá trị để duy trì tăng trưởng và lợi nhuận kỳ vọng. Việt Nam đã đưa ra nước ngoài hơn 202.400 tấn hồ tiêu tính đến giữa tháng 9, với tốc độ tăng 15,2% về lượng trong khi giá trị chỉ tăng 10,3% so với cùng kỳ. Điều đáng nói là tại Mỹ, hồ tiêu Việt Nam chiếm hơn 80% lượng nhập khẩu và khoảng 24% tổng lượng xuất khẩu của ta, nhưng sức mạnh thị phần chưa chuyển hóa thành quyền lực về giá tương xứng. Đây không chỉ là câu chuyện của một loại gia vị; đó là bức tranh điển hình về nông sản Việt xuất khẩu bị kìm hãm ở nấc giá thấp dù đã đứng hàng đầu thế giới.
Xuất khẩu tăng nhờ Mỹ, Trung Quốc nhưng giá bình quân lại đi xuống
Dữ liệu cho thấy tăng trưởng xuất khẩu hồ tiêu đang dựa chủ yếu vào hai động lực Mỹ và Trung Quốc. Trong 8 tháng, thị trường Mỹ đã tiêu thụ khoảng 46.000 tấn hồ tiêu Việt, tăng 24% về lượng và 19% về giá trị, chiếm 24% tổng xuất khẩu. Tính đến 15/9, con số này lên 47.254 tấn, tương đương 23,5% tổng lượng. Trung Quốc cũng gom hàng mạnh với hơn 22.600 tấn, chiếm 11,2%. Một câu trích dẫn đáng lưu ý là: "Động lực tăng trưởng xuất khẩu hồ tiêu trong nửa đầu tháng 9 chủ yếu đến từ Mỹ và Trung Quốc, bù đắp sự sụt giảm tại châu Âu, châu Phi và UAE". Tuy nhiên, tốc độ tăng lượng cao hơn tốc độ tăng giá trị khiến giá xuất khẩu bình quân giảm khoảng 4%, xuống quanh 6.500 USD/tấn, cho thấy doanh nghiệp đã phải nhượng bộ giá để giữ đơn hàng.
Thị phần hồ tiêu toàn cầu lớn nhưng nguồn nguyên liệu trong nước thu hẹp
Điều trớ trêu là vị thế của hồ tiêu Việt Nam trên bản đồ thị phần hồ tiêu toàn cầu lại được xây trên nền cung trong nước đang giảm. Sản lượng năm 2026 được ước khoảng 170.000 tấn, thấp hơn gần 13% so với năm trước, trong khi nhu cầu xuất khẩu vẫn tăng. Dù vậy, giá tiêu nội địa vẫn chưa phục hồi như kỳ vọng, một phần vì doanh nghiệp bổ sung thêm nguyên liệu qua nhập khẩu để đáp ứng đơn hàng, hạn chế mặt bằng giá tăng. Lượng tồn kho hồ tiêu ở các nước sản xuất chỉ còn khoảng 170.000 tấn, mức thấp nhất nhiều năm, trong đó doanh nghiệp Việt nắm tới 50.000–60.000 tấn. Thay vì dùng vị thế tồn kho thấp toàn cầu để nâng hồ tiêu Việt Nam giá lên mức tương xứng, ngành lại đang chấp nhận chiến lược bán nhiều nhưng rẻ, khiến lợi ích từ lợi thế nguồn cung bị thu hẹp.
Thuế quan, bất ổn thế giới và chiếc neo giữ giá ở mức thấp
Một nguyên nhân quan trọng khiến hồ tiêu Việt Nam khó tăng giá là các rào cản thuế quan và bất ổn địa chính trị. Mức thuế nhập khẩu 12,5% mà Mỹ áp lên hàng hóa từ Việt Nam làm tăng chi phí, tạo thêm lý do để nhà nhập khẩu ép giá và kéo dài đàm phán. Để giữ thị phần xuất khẩu hồ tiêu Mỹ, doanh nghiệp buộc phải co biên lợi nhuận, chấp nhận mức giá xuất khẩu thấp hơn mong muốn. Đồng thời, thị trường đang chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông, khiến diễn biến giá trở nên khó đoán và nhà mua hàng càng thêm thận trọng. Theo giới chuyên môn trong ngành, tình hình xung đột chưa có nhiều thay đổi thì giá hồ tiêu sẽ chỉ "ổn định" quanh mặt bằng hiện nay; nếu căng thẳng thực sự chấm dứt, giá mới có cửa tăng khi tồn kho tại các thị trường nhập khẩu đã giảm xuống mức thấp.
Làm sao thoát bẫy giá thấp để nông sản tỷ đô có lãi xứng đáng?
Câu chuyện hồ tiêu không chỉ là bài toán một ngành chiếm hơn 80% thị phần nhập khẩu tại Mỹ nhưng vẫn chịu sức ép giá. Nó cho thấy mô hình nông sản Việt xuất khẩu lâu nay vẫn thiên về chiến lược "bán nhiều hơn bán đắt", dựa vào sản lượng để bù cho giá thấp. Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu hạn chế và tồn kho thấp, đây là cơ hội hiếm để ngành chuyển từ tư duy cạnh tranh về giá sang cạnh tranh về chất lượng, truy xuất, chế biến sâu và thương hiệu. Theo đánh giá của hiệp hội chuyên ngành, xuất khẩu hồ tiêu sang Mỹ có thể duy trì ổn định trung và dài hạn, nhưng áp lực cạnh tranh giá sẽ ngày càng lớn. Nếu không chủ động nâng giá trị mỗi tấn tiêu, điểm sáng thị phần sẽ mãi đi cùng bóng tối lợi nhuận mỏng, và vàng đen sẽ vẫn không được định giá đúng với vai trò đầu tàu của nông sản tỷ đô.
