Đừng xem đột quỵ là bệnh riêng của người cao tuổi
Đột quỵ là tình trạng cấp cứu thần kinh xảy ra khi dòng máu đến một phần não bị tắc nghẽn hoặc mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não thiếu oxy và tổn thương. Khi não không được cấp máu, tế bào bắt đầu chết; vì vậy, mỗi phút chậm trễ đều có thể làm giảm cơ hội can thiệp và phục hồi. Quan niệm chỉ người cao tuổi mới mắc bệnh khiến gia đình dễ bỏ qua dấu hiệu ở trẻ, còn người trẻ có thể quy triệu chứng cho mệt mỏi, thiếu ngủ hay làm việc quá sức. Đột quỵ trẻ em và đột quỵ người trẻ đều có thể xuất hiện, dù biểu hiện ban đầu và nguyên nhân không phải lúc nào cũng giống nhau. Điểm cần nhớ không phải là tuổi tác, mà là những thay đổi đột ngột ở vận động, lời nói, khuôn mặt, thị giác hoặc ý thức.
Trẻ nhỏ có thể không nói được mình đang gặp chuyện gì
Ở trẻ lớn, cha mẹ có thể nhận thấy con đột ngột yếu hoặc liệt một bên tay chân, đi đứng loạng choạng, méo miệng, nói khó, nhìn mờ, lơ mơ hoặc co giật. Với trẻ nhỏ chưa biết diễn đạt, dấu hiệu có thể kín đáo hơn: bú kém, khóc yếu, nghiêng đầu về một bên hoặc liệt mặt nhẹ. Đây là khác biệt quan trọng khi so sánh dấu hiệu đột quỵ ở trẻ với người trẻ: trẻ sơ sinh không thể mô tả tê yếu hay rối loạn lời nói, nên người chăm sóc cần để ý thay đổi khác thường so với trạng thái bình thường của con. Đừng mặc định các biểu hiện ấy chỉ là mệt, buồn ngủ hay một cơn co giật đơn lẻ. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, hãy đưa trẻ đi cấp cứu để được đánh giá, thay vì chờ xem có tự hết hay không.
Ở người trẻ, dấu hiệu nhẹ vẫn có thể báo động
Người trẻ có thể đang làm việc, ăn uống hoặc sinh hoạt bình thường rồi bất chợt cầm đồ không chắc, làm rơi đũa, thấy một bên tay hoặc chân yếu hơn. Nói đớ, nói ngọng, khó diễn đạt, không hiểu lời người khác, cười lệch, chóng mặt, mất thăng bằng hay rối loạn thị lực cũng là những dấu hiệu cần lưu ý. Nói khó, cười lệch và đột ngột yếu tay là cảnh báo ở mọi lứa tuổi; đừng đợi đến khi người bệnh không thể cử động hoặc nói thành lời mới hành động. Có thể ghi nhớ B.E. F.A.S.T.: mất thăng bằng, thay đổi thị lực, mặt lệch, yếu tay chân, bất thường lời nói — và chữ T nhắc phải tìm trợ giúp ngay. Ngay cả khi triệu chứng giảm sau vài phút, người bệnh vẫn cần được đánh giá khẩn cấp.
Gọi cấp cứu, không chờ triệu chứng tự biến mất
Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy gọi cấp cứu ngay và đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng chẩn đoán, điều trị đột quỵ; không tự điều trị hoặc nằm chờ xem tình trạng có qua đi không. Ghi nhớ thời điểm người bệnh bắt đầu có triệu chứng, hoặc lần cuối được nhìn thấy hoàn toàn bình thường, vì thông tin này giúp bác sĩ đánh giá hướng xử trí. Nhồi máu não do tắc mạch và xuất huyết não do vỡ mạch có thể có biểu hiện ban đầu tương tự nhưng cách điều trị khác nhau, nên không thể tự xác định phương pháp chữa trị tại nhà. Chậm trễ có thể làm lỡ thời gian điều trị hiệu quả nhất; ở trẻ, hậu quả còn có thể là di chứng thần kinh nặng nề. Kết luận rất rõ: trước dấu hiệu bất thường đột ngột, cấp cứu đột quỵ là việc cần làm ngay, bất kể người bệnh bao nhiêu tuổi.
