Từ “tạo quỹ đất” sang “tạo sức hút”: bước ngoặt chiến lược của Lào Cai
Chiến lược phát triển các cụm công nghiệp Lào Cai là định hướng lấy đầu tư hạ tầng kết nối, chuẩn bị mặt bằng sạch và cải thiện môi trường thủ tục làm nền tảng để nâng tỷ lệ lấp đầy, thu hút doanh nghiệp sản xuất và thúc đẩy phát triển kinh tế Lào Cai theo hướng công nghiệp hóa gắn với nâng cao đời sống người dân. Động thái này không còn là chuyện “vẽ” thêm khu, cụm công nghiệp trên quy hoạch, mà là bước ngoặt chính sách: hạ tầng phải đi trước, thủ tục phải thông suốt, trách nhiệm phải được gắn đến từng nhà đầu tư và chính quyền địa phương. Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Tuấn Anh đã chủ trì cuộc họp với các sở, ngành và địa phương có cụm công nghiệp để đánh giá triển khai, thống nhất giải pháp đẩy nhanh đầu tư hạ tầng. Tại đây, ông nêu thẳng vấn đề: tỷ lệ lấp đầy thấp buộc tỉnh phải chuyển mạnh từ tư duy “tạo quỹ đất” sang “tạo sức hút đầu tư”. Quan điểm này cho thấy lãnh đạo tỉnh nhìn rõ hạn chế khi ưu tiên mở rộng diện tích nhưng chưa khai thác hết hạ tầng hiện hữu. Hiện toàn tỉnh đã có 25 cụm công nghiệp được thành lập hoặc phê duyệt quy hoạch chi tiết, trong khi quy hoạch đến năm 2030 đặt mục tiêu 56 cụm với hơn 3.052ha. Thế nhưng diện tích đất công nghiệp mới cho thuê 203,76ha trên tổng 755,81ha, tỷ lệ lấp đầy chỉ gần 27%. Con số này là lời cảnh báo: nếu không thay cách tiếp cận, cụm công nghiệp Lào Cai có nguy cơ trở thành những “cánh đồng hạ tầng” bỏ trống, vừa lãng phí ngân sách, vừa đánh mất cơ hội thu hút FDI Lào Cai trong cạnh tranh vùng.
Hạ tầng kết nối đi trước: điều kiện sống còn để 25 cụm công nghiệp cạnh tranh
Chiến lược hạ tầng kết nối Lào Cai được đặt ở vị trí trung tâm: giao thông, điện, nước, xử lý nước thải phải hoàn thành trước khi doanh nghiệp vào. Theo lãnh đạo tỉnh, không thể “chờ doanh nghiệp đến rồi mới làm hạ tầng”; nếu tiếp tục cách làm cũ, Lào Cai sẽ tự loại mình khỏi cuộc đua thu hút nhà đầu tư công nghiệp. Thực tế, UBND tỉnh đã phê duyệt tuyến đường kết nối từ Quốc lộ 4E đến Cụm công nghiệp Thống Nhất 1 và điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường từ nút giao IC18 đến cụm này. Đây là cách “đóng điện” cho hạ tầng kết nối Lào Cai, bảo đảm doanh nghiệp có thể triển khai dự án ngay khi được cấp đất. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu thành lập mới trên 500ha khu, cụm công nghiệp, ít nhất 5 cụm; hoàn thiện tối thiểu 500ha mặt bằng sạch và nâng tỷ lệ lấp đầy bình quân lên 60–70%. Đây là cam kết đầy tham vọng, nhưng chỉ khả thi nếu các nút cổ chai về hạ tầng ngoài hàng rào và giải phóng mặt bằng được xử lý dứt điểm. Một điểm đáng chú ý là tỉnh không chỉ mở rộng không gian công nghiệp mà còn siết lại tiêu chuẩn: những cụm chưa đáp ứng đủ điều kiện hạ tầng sẽ chưa tiếp nhận dự án mới. Cách làm này giúp tránh cào bằng, buộc chủ đầu tư phải hoàn thiện hệ thống giao thông, xử lý môi trường, dịch vụ dùng chung trước khi “bán” đất cho doanh nghiệp. Về dài hạn, đây là nền tảng để đầu tư công nghiệp Lào Cai không sa vào mô hình “thấp – nhỏ – phân tán”, mà hướng tới các tổ hợp sản xuất có quy mô và khả năng liên kết chuỗi.
Quản trị cụm công nghiệp: siết cam kết, mở “luồng xanh” cho nhà đầu tư
Nếu hạ tầng là điều kiện cần thì cải cách thủ tục và quản trị cụm công nghiệp Lào Cai là điều kiện đủ. Tỉnh đã yêu cầu xử lý thủ tục theo hướng “luồng xanh”, đồng thời rà soát từng cụm để có giải pháp theo nhóm. Ở các cụm mới, nhà đầu tư hạ tầng phải cam kết tiến độ; nếu chậm, tỉnh sẽ xem xét không giao phần diện tích còn lại. Với các cụm đã hình thành, nhà đầu tư được yêu cầu nâng tỷ lệ lấp đầy lên tối thiểu 60% trong 6–12 tháng, nếu không sẽ bị xem xét lại cơ chế ưu đãi. Hiện 25 cụm công nghiệp đã hình thành với diện tích hơn 1.028ha; 16 cụm do UBND cấp xã quản lý, 9 cụm do doanh nghiệp đầu tư hạ tầng. Từ đầu năm, tỉnh đã thành lập mới các cụm Bảo Minh, Mông Sơn, Yên Hợp 2, đồng thời khởi công Thống Nhất 1 và Phú Thịnh 3. Hai cụm Phú Thịnh 1, Phú Thịnh 2 đang giải phóng mặt bằng, còn Minh Quân, Y Can dự kiến khởi công trong tháng 11. Tại cuộc họp, tiến độ giải phóng mặt bằng ở Minh Quân, Y Can, Phú Thịnh 1, 2, 3 cùng kế hoạch cho Mông Sơn, Yên Hợp 2 được phân tích cụ thể. Việc phân vai trách nhiệm giữa chủ đầu tư và chính quyền địa phương, kèm theo thời hạn xử lý dự án chậm triển khai, cho thấy Lào Cai không chấp nhận tình trạng “giữ đất chờ thời” nữa. Dù vậy, thách thức không nhỏ: nhiều cụm do cấp xã quản lý hạ tầng chưa đồng bộ, thiếu hệ thống xử lý nước thải tập trung, giao thông ngoài hàng rào chậm. Nếu không xử lý triệt để những điểm nghẽn này, cam kết “luồng xanh” rất dễ bị kẹt lại ở cấp thực thi.
Gắn công nghiệp với vùng dân tộc thiểu số: 823 tỷ đồng và bài toán việc làm
Điểm khác biệt trong chiến lược phát triển kinh tế Lào Cai lần này là sự kết nối giữa cụm công nghiệp và không gian sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tỉnh dự kiến đầu tư hơn 823,591 tỷ đồng triển khai 103 dự án thuộc Hợp phần thứ 2, Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026–2030 để hoàn thiện hạ tầng, phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập cho vùng dân tộc và miền núi. Trong đó, 94 dự án tập trung vào hạ tầng đặc thù, phần còn lại hỗ trợ sản xuất, tạo sinh kế. Đây không phải “dòng tiền song song” mà là nguồn lực bổ sung cho kế hoạch công nghiệp: đường, điện, nước, hạ tầng xã hội ở vùng núi tốt lên thì doanh nghiệp mới yên tâm đặt nhà máy, còn người dân có điều kiện tiếp cận việc làm. Lào Cai hiện có 95/99 xã thuộc vùng dân tộc thiểu số và miền núi, với 60,9% dân số là đồng bào dân tộc. Với nguồn lực hơn 823 tỷ đồng, hợp phần này được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, tạo nền tảng để vùng dân tộc thiểu số phát triển bền vững. Cùng lúc, người dân kỳ vọng cụm công nghiệp sớm hoàn thành để tạo thêm nhiều việc làm cho lao động địa phương. Khi hạ tầng hoàn thiện, quỹ đất sản xuất đủ lớn và dịch vụ dùng chung được tổ chức hợp lý, tỉnh có cơ sở để mời gọi các dự án phù hợp định hướng, thay vì chạy theo số lượng bất chấp chất lượng.
Triển vọng và điều kiện để 25 cụm công nghiệp thật sự “cất cánh”
Các bước đi hiện nay mới chỉ là “bật công tắc” cho một giai đoạn phát triển công nghiệp mới ở Lào Cai. Theo tiến độ đã được chấp thuận, công tác chuẩn bị đầu tư và hoàn thiện thủ tục sẽ diễn ra trong năm 2026, thi công hạ tầng từ quý I đến quý IV/2027 và dự kiến đưa vào kinh doanh từ quý I/2028. Sở Tài chính được giao hoàn thiện quy chế phân cấp trong tháng 10/2026 để triển khai từ năm 2027, còn phần mềm quản lý, tra cứu thông tin quỹ đất và hạ tầng dự kiến hoàn thành tháng 12/2026. Đây là nền tảng số cần thiết để nhà đầu tư nhìn rõ cơ hội, giảm chi phí tiếp cận thông tin. Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh phát triển cụm công nghiệp là nhiệm vụ quan trọng, góp phần tạo không gian sản xuất và thực hiện mục tiêu tăng trưởng. Những khu, cụm như Trấn Yên, Phú Xuân, Phú Xuân 1 với tổng diện tích hàng trăm hecta đang tạo thêm dư địa để hình thành không gian sản xuất quy mô lớn, kết nối giao thông liên vùng và cửa khẩu. Câu hỏi đặt ra là Lào Cai có đủ kiên định để tiếp tục ưu tiên hạ tầng, siết kỷ luật tiến độ và đặt chất lượng dự án lên trên, thay vì bị cám dỗ bởi các con số “đăng ký” ấn tượng nhưng khó triển khai. Nếu giữ vững được nguyên tắc hạ tầng đi trước, thủ tục minh bạch và gắn chặt công nghiệp với phát triển vùng dân tộc, cụm công nghiệp Lào Cai không chỉ tăng tỷ lệ lấp đầy từ mức gần 27% hiện nay lên mục tiêu 60–70%, mà còn góp phần định hình một mô hình phát triển công nghiệp bao trùm hơn, nơi tăng trưởng và việc làm mới được chia sẻ rộng rãi giữa các nhóm dân cư.
