Lừa đảo qua tin nhắn là gì và vì sao bạn dễ trở thành mục tiêu?
Lừa đảo qua tin nhắn là hình thức kẻ gian dùng SMS, Zalo, Messenger hoặc ứng dụng tương tự để gửi nội dung giả mạo, dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền, truy cập đường link lạ, cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hay cài đặt ứng dụng độc hại, từ đó chiếm đoạt tài sản hoặc chiếm quyền kiểm soát thiết bị và danh tính nạn nhân. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển, lừa đảo qua tin nhắn không còn là thủ đoạn đơn giản mà đã trở thành những kịch bản nhiều bước, được thiết kế kỹ lưỡng để đánh vào tâm lý tin người quen, sợ vi phạm pháp luật hoặc lo mất quyền lợi.
Người dùng bị nhắm đến trải rộng từ sinh viên tìm phòng trọ, tân sinh viên làm thủ tục nhập học, người lao động mới lên thành phố cho đến bất kỳ ai sử dụng điện thoại và các ứng dụng nhắn tin hàng ngày. Một số tin nhắn Zalo, Messenger, SMS được tạo nội dung rất đời thường, khiến người nhận chủ quan làm theo hướng dẫn mà không kịp nghĩ đây là bẫy lừa. Vấn đề không còn là “ai ít hiểu biết công nghệ thì bị lừa”, mà là bất kỳ ai thiếu cảnh giác đúng lúc đều có nguy cơ trở thành nạn nhân.
Mạo danh Zalo, Messenger và người thân: Kịch bản lừa đảo nhiều bước nguy hiểm
Một trong những thủ đoạn tinh vi nhất hiện nay là mạo danh Zalo Messenger, nhất là giả tài khoản người thân, bạn bè thân thiết. Theo công an, nhiều người nhận được tin nhắn từ tài khoản có tên và ảnh đại diện giống hệt người nhà, nhưng thực chất đây là tài khoản giả mạo. Điểm đáng sợ là kẻ gian không vội yêu cầu chuyển tiền mà xây dựng kịch bản lừa đảo qua nhiều bước: gợi ý gọi sang Facebook, nhờ “hỏi hộ” vay tiền, gửi ảnh giao dịch, thông báo chuyển khoản giả hoặc viện cớ giao dịch lỗi để dụ nạn nhân chuyển tiền vào tài khoản do chúng kiểm soát.
Thủ đoạn này đánh thẳng vào tâm lý “tin người quen”, khiến nhiều người mất cảnh giác vì nghĩ đang giúp đỡ người thân. Cơ quan công an nhấn mạnh: không được xác định danh tính người liên hệ chỉ dựa vào tên, avatar hay thông tin hiển thị trên Zalo. Bạn phải chủ động gọi trực tiếp theo số đã lưu hoặc gặp mặt để xác nhận, nhất là mọi yêu cầu vay tiền, chuyển khoản, cung cấp thông tin tài khoản. Không bao giờ chuyển tiền chỉ vì nhìn thấy ảnh chụp giao dịch hay đoạn chat trên mạng xã hội.
Tin nhắn “phạt nguội”, link giả mạo và ứng dụng độc hại: Cái bẫy núp bóng cơ quan chức năng
Không chỉ mạo danh người thân, các đối tượng còn khoác áo cơ quan chức năng để gửi cảnh báo SMS giả mạo. Theo công an tỉnh Hưng Yên, kẻ gian thường dùng SMS, Zalo, Messenger thông báo phương tiện của người nhận bị cho là vi phạm giao thông, kèm yêu cầu truy cập đường link để xem chi tiết, xác nhận thông tin hoặc nộp phạt trực tuyến. Những đường link này dẫn đến website giả mạo có giao diện rất giống cổng thông tin chính thức, rồi yêu cầu nhập thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP; khi có dữ liệu, chúng chiếm đoạt tiền của nạn nhân.
Một kịch bản khác nhắm thẳng vào hàng trăm nghìn tân sinh viên là giả danh công an, bảo hiểm xã hội hoặc phòng đào tạo để thông báo hồ sơ bảo hiểm y tế lỗi, yêu cầu cập nhật để không mất quyền lợi khám chữa bệnh. Sau khi tạo áp lực tâm lý, chúng mời kết bạn Zalo, Messenger, gửi link tải ứng dụng có giao diện giống VssID, VNeID hay cổng dịch vụ công, rồi yêu cầu bật quyền Trợ năng trên điện thoại. Mấu chốt nằm ở bước này: khi nạn nhân cấp quyền, phần mềm độc hại có thể chiếm quyền điều khiển thiết bị và tài khoản di động của bạn.
Chiêu lừa thuê trọ, thu thập dữ liệu cá nhân và những dấu hiệu đỏ phải nhận ra ngay
Lừa đảo qua tin nhắn không chỉ dừng ở chuyện chuyển khoản mà còn nhắm vào thu thập dữ liệu cá nhân giá trị cao. Với sinh viên, người lao động và người mới lên thành phố, nhu cầu tìm nhà trọ online là mảnh đất màu mỡ cho kẻ xấu. Chúng dùng hình ảnh phòng trọ đẹp, vị trí thuận lợi, giá rẻ hơn hẳn mặt bằng chung để thu hút. Khi nạn nhân liên hệ, chúng liên tục thúc giục chuyển tiền “đặt cọc giữ phòng”, viện đủ lý do như đang có nhiều người hỏi, chỉ giữ đến hết hôm nay, yêu cầu chuyển khoản để xác nhận giữ phòng, sau đó chặn liên lạc hoặc tiếp tục vòi thêm tiền.
Nguy hiểm hơn, nhiều đối tượng còn yêu cầu gửi ảnh căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng, số điện thoại, địa chỉ, ảnh khuôn mặt với lý do làm hợp đồng, xác minh danh tính. Một khi dữ liệu này lọt vào tay kẻ xấu, chúng có thể dùng để giả mạo danh tính, mở tài khoản, đăng ký dịch vụ hoặc thực hiện lừa đảo khác. Dấu hiệu đỏ phải nhớ: giá thuê rẻ bất thường, thông tin sơ sài, hình ảnh không thống nhất, người đăng né cho xem phòng trực tiếp nhưng lại liên tục giục chuyển tiền. Khi thấy những biểu hiện này, phải dừng giao dịch, không chuyển bất cứ khoản đặt cọc nào cho người chưa xác minh rõ ràng.
Làm gì để bảo vệ tài khoản di động và trình báo công an kịp thời?
Để bảo vệ tài khoản di động trước lừa đảo qua tin nhắn, nguyên tắc vàng là: không bấm link lạ, không cài ứng dụng không rõ nguồn gốc, không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mật khẩu, mã OTP qua điện thoại hay mạng xã hội. Mọi thao tác cài đặt phần mềm phục vụ thủ tục hành chính chỉ nên thực hiện trực tiếp từ CH Play hoặc App Store. Đồng thời, hãy bật xác thực hai lớp, thường xuyên kiểm tra hoạt động đăng nhập trên các tài khoản trực tuyến để sớm phát hiện bất thường.
Khi phát sinh tình huống bất thường, có dấu hiệu lừa đảo, hãy lập tức dừng giao dịch, chụp màn hình, lưu giữ tin nhắn, số tài khoản, đường link để làm bằng chứng báo cơ quan công an. Trường hợp đã lỡ thực hiện giao dịch và nghi bị chiếm đoạt tài sản, cần nhanh chóng trình báo công an gần nhất để được hướng dẫn và hỗ trợ xử lý. Nếu đã lỡ cài đặt ứng dụng nghi độc hại, hãy ngắt kết nối internet, gỡ ứng dụng và mang thiết bị đến trình báo công an để được hỗ trợ kịp thời. Đừng xem việc trình báo là phiền phức; đó là cách bảo vệ chính bạn và những người khác khỏi mắc bẫy tương tự.
