Từ Đối tác Chiến lược Toàn diện đến khung hợp tác công nghệ và năng lượng sạch
Khung hợp tác công nghệ và năng lượng sạch giữa Việt Nam và Úc là định hướng chiến lược mới, đặt khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và đào tạo nhân lực cao thành trụ cột phát triển song phương, nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho cả hai nền kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Chuyến thăm cấp Nhà nước Australia của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra từ ngày 9-14/8 theo lời mời của Toàn quyền Sam Mostyn. Đây là chuyến công du đầu tiên của ông trên cương vị mới, đồng thời là chuyến thăm đầu tiên của lãnh đạo chủ chốt Việt Nam kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 3/2024. Nói cách khác, đây không chỉ là chuyến thăm “lịch sử”, mà còn là phép thử cho khả năng biến quan hệ chính trị tốt đẹp thành hợp tác kinh tế – công nghệ cụ thể.
Hợp tác công nghệ Việt Úc: Từ khẩu hiệu sang hệ sinh thái đổi mới
Nếu có một trụ cột thể hiện rõ tham vọng nâng tầm quan hệ Việt Nam Australia, đó chính là hợp tác công nghệ Việt Úc. Lãnh đạo hai nước sẽ trao đổi định hướng chiến lược về hợp tác công nghệ, xem đây là động lực tăng trưởng mới, ngang hàng với thương mại, đầu tư và giáo dục. Đáng chú ý, Diễn đàn TechConnect được coi là điểm nhấn, kết nối ba chủ thể: chính phủ, doanh nghiệp và các trường đại học, viện nghiên cứu, hướng tới một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung. "Aus4Innovation và Trung tâm Công nghệ Chiến lược Việt Nam - Australia đang mở đường cho hợp tác về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu số và khoáng sản thiết yếu". Việc xác định rõ những ngành công nghệ chiến lược này cho thấy hai bên không muốn dừng ở các dự án nhỏ lẻ, mà nhắm tới việc cùng xây dựng các ngành công nghiệp tương lai, nơi mỗi bên bổ trợ điểm mạnh cho nhau thay vì cạnh tranh trực diện.
Chuyển đổi năng lượng sạch: Thử nghiệm năng lực liên kết lợi ích dài hạn
Chuyển đổi năng lượng sạch được đặt ngang hàng với công nghệ trong các cuộc thảo luận cấp cao lần này. Lãnh đạo hai nước dự kiến xác định rõ định hướng hợp tác về chuyển đổi năng lượng, gắn với mục tiêu giảm phát thải và tăng sức chống chịu kinh tế. Úc đã là đối tác ODA quan trọng của Việt Nam trong hạ tầng, chuyển đổi số, ứng phó biến đổi khí hậu và chuyển đổi xanh. Câu hỏi quan trọng không phải là "có hợp tác hay không", mà là liệu hai bên có dám gắn lợi ích dài hạn: từ khai thác và chế biến khoáng sản thiết yếu, đến xây dựng chuỗi giá trị năng lượng tái tạo, nơi công nghệ, vốn và nhân lực cùng di chuyển. Nếu được thiết kế tốt, chuyển đổi năng lượng sạch sẽ là bệ thử năng lực liên kết chiến lược, chứ không chỉ là vài dự án xanh mang tính biểu tượng.
Đào tạo nhân lực cao: Cầu nối xã hội và bệ phóng thể chế
Bản chất của mọi khung hợp tác công nghệ hay chuyển đổi năng lượng sạch đều quay về câu chuyện con người. Lãnh đạo hai nước xác định đào tạo nhân lực cao là một trong ba trụ cột chiến lược được bàn thảo trong chuyến thăm này. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường, Úc có thế mạnh từ nghiên cứu cơ bản, công nghệ chiến lược tới đào tạo nhân lực chất lượng cao và nền hành chính, công vụ ưu tú. Hơn 35.000 sinh viên Việt Nam đang học tại Úc, cùng cộng đồng hơn 350.000 người Việt và các mạng lưới trí thức, doanh nhân, tạo nên "vốn xã hội mà không thỏa thuận nào tạo ra được trong một sớm một chiều". Vấn đề đặt ra là làm sao biến vốn xã hội này thành nguồn lực thể chế: chương trình đồng đào tạo, trung tâm nghiên cứu chung, hay các khóa bồi dưỡng cán bộ như mô hình Trung tâm Việt – Úc tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Từ khuôn khổ sang hành động: Khả năng biến tiềm năng thành cam kết ràng buộc
Trọng tâm của chuyến thăm lần này được xác định rõ là "chuyển những tiềm năng đó thành hợp tác cụ thể" thông qua các văn kiện hợp tác quan trọng dự kiến được ký ở cấp chính phủ, giữa các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp. Quan hệ Việt Nam Australia hiện được đánh giá là đang ở giai đoạn năng động nhất, với tin cậy chính trị cao, kim ngạch thương mại hơn 14 tỷ USD cùng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tạo nền tảng cho hợp tác dài hạn. Tuy vậy, thách thức lớn nhất không nằm ở số lượng thỏa thuận, mà ở mức độ ràng buộc và khả năng triển khai. Nếu khung hợp tác công nghệ, chuyển đổi năng lượng sạch và đào tạo nhân lực cao được cụ thể hóa bằng các dự án có thời hạn, chỉ tiêu và cơ chế giám sát rõ ràng, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sẽ thực sự trở thành bước ngoặt, đưa Đối tác Chiến lược Toàn diện đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả như kỳ vọng.
