Từ đối tác chiến lược toàn diện đến nhu cầu hợp tác công nghệ cao
Hợp tác Việt Nam Singapore trong giai đoạn hiện nay là quá trình hai nền kinh tế bổ trợ lẫn nhau mở rộng từ thương mại, đầu tư sang chiều sâu công nghệ cao, bán dẫn, logistics khu vực và chuyển đổi số xanh, đồng thời gắn với mục tiêu phát triển bền vững và tăng quyền tự chủ chiến lược của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng. Quan hệ song phương đã đi từ Tuyên bố về Khuôn khổ Hợp tác Toàn diện năm 2004, lên Đối tác Chiến lược năm 2013 và Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2025, cho thấy mức độ tin cậy và gắn kết ngày càng sâu rộng. Đây không còn là câu chuyện “bạn bè trong ASEAN” mang tính biểu tượng, mà là bước chuyển mang tính tính toán chiến lược: Việt Nam cần tài chính, công nghệ và kinh nghiệm quản trị; Singapore cần thị trường, nguồn nhân lực và không gian sản xuất. Việc Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thăm chính thức Singapore, đồng chủ trì Đối thoại Chiến lược Việt Nam-Singapore lần thứ nhất từ ngày 24-25.8 là dấu hiệu rõ ràng cho thấy cả hai bên muốn đưa hợp tác vào những lĩnh vực cốt lõi mới.
Công nghệ cao, bán dẫn và chuyển đổi số xanh: trục mới của hợp tác
Nếu giai đoạn trước, VSIP được xem là biểu tượng hợp tác thì nay công nghệ cao bán dẫn và kinh tế số mới là “trục xương sống” của quan hệ Việt Nam-Singapore. Tại Diễn đàn hợp tác về công nghiệp bán dẫn, Công viên phần mềm Quang Trung và Hiệp hội Công nghiệp bán dẫn Singapore đã ký biên bản ghi nhớ nhằm kết nối hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam với mạng lưới doanh nghiệp Singapore và khu vực, kèm hợp tác xúc tiến đầu tư, R&D, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Đây là bước đi tham vọng: Việt Nam muốn chen chân sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, còn Singapore tìm cách mở rộng năng lực thiết kế, thử nghiệm và dịch vụ quanh các trung tâm sản xuất mới nổi. Các lĩnh vực công nghệ cao như AI, fintech, an ninh mạng, thương mại điện tử và thanh toán xuyên biên giới cũng được dự báo trở thành động lực tăng trưởng mới, tạo nền tảng cho một quá trình chuyển đổi số xanh thay vì chỉ tăng trưởng dựa trên công nghiệp truyền thống.
Logistics khu vực và năng lượng sạch: lợi ích ASEAN vượt ra ngoài song phương
Việc Việt Nam và Singapore cùng đẩy mạnh hợp tác trong logistics khu vực và năng lượng sạch ASEAN không chỉ là tính toán kinh tế mà còn là lựa chọn địa chiến lược. Singapore là trung tâm tài chính, logistics và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực, trong khi Việt Nam là thị trường năng động với lực lượng lao động trẻ và khả năng tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Phối hợp này giúp đa dạng hóa tuyến vận chuyển, trung chuyển và sản xuất trong ASEAN, giảm phụ thuộc vào những điểm nghẽn chiến lược ngoài khu vực. Đồng thời, doanh nghiệp Singapore đang quan tâm ngày càng nhiều đến năng lượng, logistics và phát triển chuỗi cung ứng bền vững tại các địa phương Việt Nam, cho thấy xu hướng dịch chuyển từ mô hình khu công nghiệp truyền thống sang các trung tâm công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ gắn với năng lượng tái tạo và logistics xanh. Theo một chuyên gia quốc tế, mối quan hệ giữa Việt Nam và Singapore đóng vai trò quan trọng trong việc củng cố quyền tự chủ chiến lược của hai nước và của cả ASEAN trước cạnh tranh giữa các cường quốc.
Ý nghĩa địa chính trị và vai trò các thiết chế hợp tác mới
Hợp tác Việt Nam Singapore trong công nghệ cao, năng lượng sạch và logistics không diễn ra trong khoảng trống địa chính trị. Cả hai đều theo đuổi chính sách đối ngoại đa phương hóa, tham gia các hiệp định như CPTPP và RCEP, đồng thời duy trì quan hệ cởi mở với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và các cường quốc tầm trung như Ấn Độ, EU, Úc. Trong bối cảnh thế giới chịu sức ép về kinh tế, năng lượng và ngoại giao từ các xung đột, sự phối hợp ngoại giao giữa Việt Nam và Singapore trong khuôn khổ ASEAN và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương được đánh giá là mang ý nghĩa then chốt. Đối thoại Chiến lược cấp Đảng mới thiết lập là công cụ để hai bên trao đổi về các vấn đề chiến lược, từ kết nối công nghệ đến hợp tác đào tạo nguồn nhân lực. Nếu được triển khai nghiêm túc, cơ chế này có thể trở thành “bộ não chính trị” định hướng cho các VSIP thế hệ mới, các khu logistics và dự án năng lượng sạch, đảm bảo sự nhất quán giữa mục tiêu phát triển và lợi ích an ninh dài hạn của hai nước.
Tương lai hợp tác: từ VSIP thông minh đến hệ sinh thái chuyển đổi số xanh
Nhìn về phía trước, quan hệ Việt Nam-Singapore đang dịch chuyển thấy rõ từ hợp tác ban đầu sang giai đoạn hợp tác sâu rộng và thực chất, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, logistics và năng lượng sạch. Các khu VSIP – hiện đã mở rộng thành mạng lưới 22 khu trên khắp Việt Nam – nhiều khả năng sẽ bước sang thế hệ mới: thông minh hơn, phát thải thấp hơn, tích hợp trung tâm dữ liệu, logistics xanh và năng lượng tái tạo. Cùng lúc, Thương vụ Việt Nam tại Singapore đang chủ động hỗ trợ doanh nghiệp hai bên kết nối thương mại và đầu tư, đẩy mạnh xúc tiến trong những lĩnh vực kinh tế số, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh. Câu hỏi không còn là “có nên” mở rộng hợp tác nữa, mà là Việt Nam có thể tận dụng mức độ quan tâm lớn của nhà đầu tư Singapore đến đâu, và liệu chính sách trong nước – từ quy hoạch năng lượng đến đào tạo nhân lực công nghệ cao – có đủ nhanh để bắt kịp tốc độ hợp tác mới. Nếu trả lời được bài toán này, hợp tác song phương sẽ trở thành một trong những mô hình đáng chú ý nhất về phát triển bền vững trong ASEAN.
