AI hữu ích khi giúp cán bộ dành thời gian cho chuyên môn
AI trong công vụ là việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ xử lý thông tin, tạo nội dung và thực hiện một số công việc hành chính, trong khi cán bộ vẫn giữ quyền đánh giá và chịu trách nhiệm về quyết định. Thước đo thành công không nên là số công cụ được triển khai, mà là thời gian và năng lực được trả lại cho công việc phục vụ người dân. Tại Hà Nội, phường Tây Hồ đã tổ chức tập huấn AI cho cán bộ, công chức, viên chức và phát động hoạt động chuyển đổi số năm 2026. Trong bối cảnh cán bộ kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, AI cơ quan hành chính có thể hỗ trợ sản xuất nội dung, xử lý thông tin và tạo ấn phẩm truyền thông. Đơn vị đặt mục tiêu trong năm 2026 hoàn thành 50 infographic, 10 video, 100 tin, bài và 100 lượt phát thanh.
Lợi ích còn có thể đến gần người dân hơn: họ có thể kết nối với Trợ lý ảo AI qua ứng dụng iHanoi; các hoạt động hướng dẫn kỹ năng số cũng hỗ trợ người cao tuổi và người gặp khó khăn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, iHanoi, VNeID và eTax Mobile. Nhưng sản lượng nội dung hay tốc độ xử lý không thể là mục tiêu duy nhất. Cán bộ chỉ thực sự được giải phóng thời gian khi thông tin do AI tạo ra được kiểm tra, còn thời gian tiết kiệm được chuyển sang nâng chất lượng chuyên môn và phục vụ công chúng.
Trường học có thể thử nghiệm, nhưng dữ liệu học sinh không phải đầu vào tùy tiện
AI cũng đã được đưa vào hoạt động tại Trường Tiểu học và THCS Chu Văn An ở Hà Nội, nơi giáo viên dùng công cụ AI để hỗ trợ soạn giáo án, thiết kế bài giảng, xử lý hồ sơ và tạo học liệu. Với sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh có thể tìm hình ảnh, âm nhạc, thông tin lễ hội và cùng làm sản phẩm học tập. Đây là cách ứng dụng đáng khuyến khích nếu công nghệ mở rộng khả năng sáng tạo thay vì làm thay việc học. Tuy vậy, bảo vệ dữ liệu AI phải bắt đầu từ những thao tác nhỏ: không đưa họ tên, ngày sinh, số căn cước hay kết quả học tập của học sinh lên nền tảng công cộng khi chưa được phép. Dữ liệu nhạy cảm bị chia sẻ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của các em. Trường học cần quy định rõ loại thông tin được sử dụng, công cụ được phép dùng và cách giáo viên kiểm tra nội dung trước khi đưa vào lớp.
Đề xuất tại Gia Lai đặt con người ở trung tâm việc giải quyết án
Trong tố tụng hình sự, yêu cầu kiểm soát còn cao hơn vì Kiểm sát viên phải đọc lượng lớn tài liệu, kiểm tra tính hợp pháp của hoạt động tố tụng, phát hiện mâu thuẫn và đánh giá cả tình tiết buộc tội lẫn gỡ tội. VKSND khu vực 10, tỉnh Gia Lai, đã tổ chức cuộc thi về ứng dụng AI trong soạn thảo báo cáo nghiên cứu vụ án hình sự. Từ thực tiễn đó, Kiểm sát viên Lê Trung Dũng đề xuất xây dựng biểu mẫu chuẩn hóa việc dùng AI trong nghiên cứu và giải quyết án, nhằm tăng hiệu quả nhưng giữ nguyên thẩm quyền, trách nhiệm của Kiểm sát viên.
Đề xuất cho phép AI hỗ trợ theo từng giai đoạn: hệ thống hóa nguồn tin, đối chiếu lời khai, lập bảng chứng cứ, rà soát dự thảo cáo trạng, chuẩn bị nội dung xét hỏi và tổng kết thiếu sót sau xét xử. Giá trị của AI giải quyết án nằm ở khả năng giúp người làm nghiệp vụ nhìn thấy điểm cần kiểm tra, không phải đưa ra kết luận thay họ. Biểu mẫu được đề xuất gồm năm nội dung, trong đó có xác định nhiệm vụ, kiểm soát dữ liệu, phân tích chứng cứ và kiểm chứng kết quả; phần còn lại cần được thực hiện theo đề xuất đầy đủ. Hồ sơ vụ án, dữ liệu cá nhân và thông tin thuộc bí mật nhà nước không được đưa lên nền tảng chưa được phép. Mọi nhận định quan trọng phải được đối chiếu với hồ sơ gốc và văn bản pháp luật chính thức.
Quản trị rủi ro phải đi trước mở rộng ứng dụng
Các ví dụ ở Tây Hồ, trường học và Gia Lai cho thấy AI có thể giảm thao tác thủ công, hỗ trợ truyền thông, học tập và phân tích hồ sơ. Nhưng đưa văn bản công vụ lên công cụ công cộng có thể làm lộ bí mật nhà nước, thông tin nội bộ và dữ liệu cá nhân; đầu ra của AI cũng có thể sai hoặc bỏ sót chứng cứ gỡ tội. Vì vậy, cơ quan công quyền cần thiết lập trước danh mục dữ liệu được phép sử dụng, môi trường AI được phê duyệt, quy trình rà soát đầu ra và người chịu trách nhiệm cuối cùng. Mọi gợi ý phải được kiểm tra với tài liệu gốc; cán bộ không được xem câu trả lời trôi chảy là bằng chứng về độ chính xác. Tập huấn kỹ năng sử dụng an toàn cần đi cùng hướng dẫn thực hành rõ ràng, để mỗi đơn vị biết khi nào có thể dùng AI và khi nào phải dừng lại.
Kết luận: AI trong công vụ chỉ đáng mở rộng khi năng suất đi cùng an toàn dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Biểu mẫu chuẩn hóa ở Gia Lai là hướng đi thực tế vì biến nguyên tắc thận trọng thành các bước làm việc cụ thể. Cơ quan hành chính và trường học cũng cần những hàng rào tương tự, phù hợp với loại dữ liệu và hậu quả của từng nhiệm vụ. Công nghệ nên giúp con người làm việc tốt hơn, không trở thành nơi chuyển giao quyền phán đoán hay rủi ro mà tổ chức không kiểm soát.
