AI đang thành trợ lý, không phải người chịu trách nhiệm
AI trong công vụ là việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cán bộ xử lý thông tin, soạn nội dung và thực hiện nghiệp vụ, trong khi con người vẫn chịu trách nhiệm kiểm tra và quyết định. Cách tiếp cận này đã xuất hiện ở cơ quan hành chính, trường học và lực lượng làm nhiệm vụ, thường bắt đầu từ những việc lặp lại hoặc cần sản phẩm truyền thông. Tại phường Tây Hồ, AI được xem là công cụ hỗ trợ sản xuất nội dung, xử lý thông tin và sáng tạo ấn phẩm; cán bộ có thể giảm thao tác thủ công để dành thêm thời gian cho chuyên môn. Giá trị ấy có thật, nhưng chỉ khi AI được đặt đúng vai: trợ lý giúp tăng năng suất, không phải thẩm quyền để tự xác nhận văn bản hay thay thế phán đoán của công chức.
Trong trường học, giáo viên sử dụng ChatGPT, Gemini và Canva để soạn giáo án, thiết kế bài giảng, xử lý báo cáo và hồ sơ. Học sinh cũng có thể dùng Canva AI dưới hướng dẫn của giáo viên để làm dự án Khoa học, Lịch sử và Địa lý. Đây là ứng dụng thiết thực, song nội dung do máy tạo vẫn cần được rà soát theo mục tiêu bài học và độ chính xác. Với AI cơ quan nhà nước, tiêu chí thành công không nên chỉ là số sản phẩm tạo ra nhanh hơn; điều quan trọng hơn là cán bộ có thêm thời gian phục vụ người dân mà không đánh đổi độ tin cậy của thông tin.
Từ làm nội dung đến đổi mới cách tuyên truyền
Một ví dụ rõ nét đến từ Vùng Cảnh sát biển 2, nơi AI được đưa vào công tác Đảng, công tác chính trị để hỗ trợ xây dựng nội dung tuyên truyền và giáo dục. Công cụ có thể gợi ý bố cục bài phát biểu, lập đề cương, chuyển ý tưởng thành kịch bản video, thiết kế infographic và hỗ trợ biên tập sản phẩm truyền thông. Khi kết hợp với phần mềm đồ họa và dựng video, cán bộ có thể tạo sản phẩm trực quan hơn thay vì phụ thuộc chủ yếu vào văn bản, pano, áp phích. Đây là hướng dùng AI hợp lý: giúp người làm nghiệp vụ thể hiện thông tin tốt hơn, còn thông điệp và trách nhiệm nội dung vẫn thuộc về đơn vị.
Việc học cũng cần phù hợp với điều kiện thực tế của lực lượng. Do quân số phân tán và nhiều tàu làm nhiệm vụ dài ngày trên biển, đơn vị kết hợp tự học trực tuyến với tập trung huấn luyện; trong hai năm 2025–2026 đã tổ chức 13 diễn đàn, tọa đàm về chuyển đổi số và một buổi tập huấn ứng dụng AI trong công tác đoàn. Đó là lời nhắc rằng triển khai công nghệ không thể chỉ dừng ở việc cấp tài khoản hay phổ biến công cụ. Muốn AI trong công vụ tạo ra sản phẩm tốt, cơ quan cần tạo điều kiện để người sử dụng thực hành, trao đổi và được hỗ trợ khi gặp vướng mắc.
Đào tạo cán bộ phải đi cùng kiểm chứng
Khảo sát phục vụ xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên sâu cho cán bộ, công chức Thanh tra Chính phủ cho thấy mức độ sử dụng AI đã khá cao: 79% người được hỏi dùng Gemini và 64,5% dùng ChatGPT. Tuy vậy, mức độ sử dụng chưa đồng nghĩa với năng lực vận dụng. Có 66,1% thường chỉ nhập câu hỏi hoặc gửi tài liệu kèm yêu cầu, còn 71% chưa dùng bộ quy tắc, hướng dẫn hay bảng tự kiểm tra kết quả. Trong số người dùng AI để tra cứu, tổng hợp quy định pháp luật, 64,3% cho biết kết quả thường chưa đạt yêu cầu. Những con số này cho thấy đào tạo AI cán bộ cần chuyển trọng tâm từ mẹo viết câu lệnh sang quy trình giao việc, đối chiếu nguồn và phát hiện lỗi.
Chương trình dự kiến kéo dài 5 ngày, gồm 10 buổi, trong đó có 8 buổi chuyên đề do chuyên gia giảng dạy; phần còn lại dành cho khai giảng, bế giảng, thực hành tổng hợp và kiểm tra cuối khóa. Đích đến sau đào tạo là bộ tài liệu nghiệp vụ dùng chung, bộ quy tắc, mẫu yêu cầu và bảng tự kiểm tra kết quả AI. Đây là thiết kế đáng chú ý vì biến kỹ năng cá nhân thành cách làm có thể dùng lại trong đơn vị. Dù vậy, nguyên tắc không thể thương lượng là kết quả AI phải được kiểm chứng trước khi sử dụng, nhất là với hồ sơ, tài liệu và quy định pháp luật.
An toàn dữ liệu phải là điều kiện đầu vào
Rủi ro lớn nhất không nằm ở việc AI trả lời vụng về, mà ở khả năng thông tin nhạy cảm bị đưa vào công cụ không phù hợp. Khảo sát cho thấy 62,9% người tham gia nhận biết nguy cơ khi tải tài liệu chứa bí mật Nhà nước, bí mật công tác hoặc dữ liệu cá nhân lên AI, nhưng chỉ 14,5% thành thạo phân loại và ẩn danh hóa tài liệu. Chỉ 12,9% thành thạo cài đặt bảo mật tài khoản. Vì vậy, an toàn dữ liệu AI không thể chỉ là lời nhắc chung chung sau tập huấn; cần thành quy tắc cụ thể về loại dữ liệu được phép dùng, cách làm sạch tài liệu và công cụ nào được cơ quan chấp thuận.
Trường Cán bộ Thanh tra đề xuất đặt chuyên đề bảo vệ thông tin và kiểm soát rủi ro ngay đầu chương trình, gồm cài đặt bảo mật, phân loại và ẩn danh hóa tài liệu, thực hành với dữ liệu mô phỏng. Hướng này nên được áp dụng rộng hơn trong AI cơ quan nhà nước: ưu tiên môi trường được kiểm soát, không đưa dữ liệu công vụ hoặc thông tin cá nhân lên công cụ công cộng khi chưa được phép, và luôn có người kiểm duyệt đầu ra. AI có thể giúp cơ quan làm nhanh hơn, nhưng tốc độ không biện minh cho việc giảm chuẩn bảo mật. Kết luận rất rõ: đào tạo cách dùng và bảo vệ dữ liệu phải đi cùng nhau; thiếu một trong hai, hiệu quả chỉ là lợi ích ngắn hạn.
