Apple nắn lại cơ cấu phí App Store: chiến thắng của luật pháp châu Âu
Việc Apple điều chỉnh cơ cấu Apple App Store phí tại Liên minh châu Âu là một thay đổi chính sách nhà phát triển nhằm đáp ứng yêu cầu của Digital Markets Act, đơn giản hóa phí ứng dụng châu Âu và cho phép nhiều mô hình phân phối ứng dụng thay thế đồng thời tồn tại dưới sự giám sát của Ủy ban châu Âu. Đây không phải động thái thiện chí tự phát, mà là kết quả của nhiều năm bị điều tra cạnh tranh và buộc phải mở cửa hệ sinh thái iOS. Apple vừa công bố bộ điều khoản kinh doanh mới cho App Store tại EU, sau quá trình làm việc trực tiếp với Ủy ban châu Âu, với thời điểm có hiệu lực từ ngày 1/10 và cho phép nhà phát triển ký từ 19/8. Việc thay đổi tập trung vào cơ cấu phí và cách tính, nhưng thông điệp quan trọng hơn là: ở một thị trường có khung pháp lý mạnh như EU, Apple buộc phải chấp nhận chia sẻ quyền lực trên nền tảng.
Bỏ Core Technology Fee: Apple lùi một bước để giữ hệ sinh thái
Điểm nhượng bộ lớn nhất của Apple là xóa bỏ Core Technology Fee, cơ chế thu dựa trên lượt cài đặt từng bị gọi là "rác rưởi" và "tống tiền" bởi các CEO của Epic Games và Spotify. Phí này được Apple giới thiệu từ tháng 1/2024 như một phần trong gói tuân thủ Digital Markets Act, áp dụng sau khi ứng dụng vượt mốc 1 triệu lượt cài đặt tại EU trong 12 tháng, bất kể có doanh thu hay không. Thay vì trừng phạt thành công bằng cách tính theo số tải, Apple chuyển sang Core Technology Commission: hoa hồng 5% trên giao dịch số phát sinh từ ứng dụng phân phối ngoài App Store, qua chợ ứng dụng thay thế hoặc trực tiếp trên web. Cùng lúc, hãng loại bỏ Initial Acquisition Fee và Store Services Fee, về hình thức là đơn giản hóa nhưng về thực chất là rút lại các lớp phí dễ gây tranh cãi, giữ lại một tầng phí mỏng hơn để tránh bị coi là phá hoại ý nghĩa mở cửa cạnh tranh của DMA.
Cơ cấu hoa hồng mới tại EU: giảm nhưng vẫn giữ vai trò "cổng thu phí"
Trong App Store truyền thống tại EU, Apple giảm mức hoa hồng tiêu chuẩn từ 30% xuống 26% cho ứng dụng dùng hệ thống mua hàng trong ứng dụng của hãng, và 15% cho các chương trình ưu đãi như Small Business Program, Mini Apps Partner Program hay Video Partner Program khi đủ điều kiện. Ứng dụng dùng thanh toán bên thứ ba trong App Store chịu mức 20%, có thể giảm xuống 10% nếu tham gia chương trình ưu đãi; còn giao dịch thực hiện qua liên kết dẫn ra website từ trong ứng dụng chịu mức phí 15%, hoặc 10% ở mức ưu đãi. Đồng thời, mọi nhà phát triển phân phối ứng dụng tại EU phải chuyển sang bộ điều khoản kinh doanh thống nhất, và nếu chọn vừa dùng thanh toán trong ứng dụng vừa dùng phương thức thay thế thì phải giữ cấu hình đó tối thiểu 12 tháng để đảm bảo nhất quán cho người dùng. Nói cách khác, Apple chuyển từ mô hình "một kênh, một mức phí" sang mô hình nhiều kịch bản, nhưng ở mọi kịch bản, họ vẫn là điểm thu phí không thể bỏ qua.
Người dùng EU được thêm lựa chọn, còn Việt Nam vẫn trả giá cho sự độc quyền
Với cơ cấu mới, người dùng EU có lợi trực tiếp ở hai điểm: thêm lựa chọn phương thức thanh toán với phí ứng dụng châu Âu thấp hơn, và thêm lớp bảo vệ khi mua sắm. Apple bổ sung quy định rằng ứng dụng dành cho trẻ em không được đặt liên kết dẫn tới website để hoàn tất giao dịch, người dùng dưới 13 tuổi không thể mua hàng qua liên kết web từ ứng dụng App Store, còn người dùng dưới 18 tuổi cần phụ huynh hoặc người giám hộ chấp thuận nếu muốn dùng phương thức thanh toán thay thế. Trong khi đó, mức phí tiêu chuẩn toàn cầu vẫn là 15% cho nhà phát triển nhỏ và 30% cho nhà phát triển lớn ở các thị trường ngoài EU, bao gồm Việt Nam. Điều này có nghĩa nhà phát triển Việt Nam không được hưởng các mức 26%, 20%, 15% hay 10% như ở châu Âu, dù phải cạnh tranh trong cùng không gian ứng dụng iOS. Sự chênh lệch cho thấy quyền thương lượng của một khối thị trường lớn có luật cạnh tranh mạnh khác hẳn với các quốc gia đơn lẻ.
Việt Nam nên đọc bài học gì từ cuộc đối đầu EU – Apple?
Toàn bộ thay đổi lần này chỉ áp dụng cho ứng dụng phân phối trong phạm vi EU; ở phần còn lại của thế giới, termasuk Việt Nam, Apple App Store phí vẫn giữ nguyên, với khung 15% cho nhà phát triển nhỏ và 30% cho nhà phát triển lớn. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng nếu không có khung pháp lý kiểu Digital Markets Act và sức nặng của một thị trường thống nhất, các nước sẽ tiếp tục đứng ngoài những nhượng bộ lớn. Ủy ban châu Âu hoan nghênh thay đổi mới và tuyên bố sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai thực tế, trong khi một số nhà phát triển như Epic Games vẫn chỉ trích vì Apple vẫn thu phí ngay cả khi dùng chợ ứng dụng cạnh tranh. Với Việt Nam, cuộc tranh luận này không phải chuyện xa vời: nó đặt câu hỏi liệu chúng ta có nên xây dựng khung chính sách nhà phát triển và cạnh tranh số đủ mạnh, để không mãi trả phí độc quyền cao hơn đối tác ở các thị trường được bảo vệ tốt hơn.
