Cuộc đua niêm yết chứng khoán châu Á: Không còn là câu chuyện nội địa
Cuộc đua niêm yết chứng khoán châu Á là quá trình các sở giao dịch và nhà làm chính sách trong khu vực đồng loạt điều chỉnh quy định, ưu đãi tài chính và chuẩn chất lượng thị trường để thu hút doanh nghiệp niêm yết và dòng vốn dài hạn, biến việc phát triển thị trường vốn thành một ưu tiên cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế. Một số thị trường châu Á đang điều chỉnh quy định hoặc đưa ra biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn. Cuộc đua giành nguồn cung hàng hóa đã trở thành một trọng tâm chính sách, song song với cuộc đua thu hút nhà đầu tư. Điều đáng chú ý là xu hướng này được thảo luận công khai tại Diễn đàn Chứng khoán châu Á, nơi đại diện các cơ quan quản lý, hiệp hội và định chế tài chính cùng cập nhật các cải cách mới nhất, thay vì mỗi thị trường tự xoay xở trong “ốc đảo” riêng lẻ.
Ba nhóm “vũ khí” chính: Ưu đãi tài chính, nới chuẩn và nâng chất
Nếu nhìn từ góc độ cạnh tranh sàn giao dịch, các thị trường đang cấu trúc lại luật chơi quanh ba nhóm chính: ưu đãi tài chính, nới điều kiện niêm yết và nâng chuẩn chất lượng thị trường. Thái Lan chọn đánh thẳng vào chi phí bằng ưu đãi thuế cho doanh nghiệp trong chương trình “BOI to IPO”, phối hợp giữa cơ quan đầu tư, sở giao dịch và ủy ban chứng khoán nhằm đưa các ngành kinh tế mới lên sàn. Ở chiều khác, Hàn Quốc xây dựng Quỹ Tăng trưởng Quốc gia, kết hợp vốn công – tư để bơm vốn cho các ngành chiến lược, đồng thời ban hành khung pháp lý cho mô hình công ty phát triển kinh doanh – quỹ niêm yết chuyên rót vốn cho doanh nghiệp tăng trưởng. Mông Cổ lại tập trung giảm ma sát pháp lý: gia hạn ưu đãi thuế, nới giới hạn sở hữu nước ngoài trong ngân hàng và khuyến khích các ngân hàng lớn niêm yết để tăng chiều sâu thị trường. Đây là những lựa chọn chính sách rõ ràng, gửi đi thông điệp: “ai linh hoạt hơn, người đó hút được nguồn cung tốt hơn”.
Hong Kong bùng nổ IPO, Nhật Bản đánh thức tiền tiết kiệm
Hong Kong đang thể hiện cách tiếp cận rất “pro-issuer” khi đi xa nhất trong việc nới điều kiện niêm yết. Cơ quan quản lý và sở giao dịch đề xuất hạ ngưỡng tài chính, linh hoạt hơn với cấu trúc quyền biểu quyết khác biệt, mở rộng cơ chế nộp hồ sơ bảo mật trước niêm yết và hạ ngưỡng niêm yết thứ cấp cho doanh nghiệp đã lên sàn ở nước ngoài. Thời hạn hiệu lực hồ sơ xin niêm yết cũng được kéo dài từ 6 lên 12 tháng, một tín hiệu rõ ràng rằng thị trường muốn giảm rủi ro thời gian cho doanh nghiệp. Theo chia sẻ của đại diện Hiệp hội Chứng khoán Hong Kong, thị trường IPO tại đây ghi nhận sự phục hồi mạnh trong 9 tháng đầu năm 2026. Ngược lại, Nhật Bản không đặt trọng tâm vào nới lỏng niêm yết mà nhắm đến kích hoạt dòng tiền tiết kiệm hộ gia đình. “Chiến lược dịch vụ tài chính thúc đẩy đầu tư tăng trưởng” được công bố tháng 7 nhằm xây vòng tuần hoàn vốn giữa hộ gia đình, định chế tài chính và doanh nghiệp, trong đó NISA – tài khoản đầu tư ưu đãi thuế – trở thành công cụ trung tâm.
Vị thế của thị trường vốn Việt Nam trong cuộc cạnh tranh sàn giao dịch
Từ góc nhìn thị trường vốn Việt Nam, cuộc đua này không còn là câu chuyện quan sát bên lề mà là áp lực trực diện. Khảo sát thị trường vốn châu Á – Thái Bình Dương ghi nhận 66% định chế tài chính có kế hoạch mở rộng hoạt động trong khu vực trong ba năm tới, và những thị trường có lộ trình cải cách rõ ràng, kênh đối thoại cởi mở với cơ quan quản lý được xếp hạng cao hơn. Điều đó đặt Việt Nam vào bài toán phải chứng minh năng lực thiết kế luật chơi. So với các nước trong khu vực, thị trường Việt Nam có lợi thế về định giá và quy mô nhà đầu tư cá nhân. Nhưng lợi thế này có thể nhanh chóng bị bào mòn nếu điều kiện niêm yết, chất lượng hàng hóa và hạ tầng pháp lý không kịp “nâng cấp” để cạnh tranh niêm yết chứng khoán châu Á. Thực tế, việc đăng cai Diễn đàn Chứng khoán châu Á lần thứ 31 cũng là cơ hội hiếm có để Việt Nam thể hiện quyết tâm cải cách trước cộng đồng khu vực.
Chiến lược cho Việt Nam: Tập trung nguồn cung và cải cách có chọn lọc
Điểm tích cực là Việt Nam đã không đi “tay không” vào cuộc chơi. Trong giai đoạn 2026-2030, mục tiêu đặt ra là tổng vốn doanh nghiệp huy động qua thị trường chứng khoán đạt 5.4 triệu tỷ đồng. Lộ trình phát triển thị trường giai đoạn cuối 2026-2027 bao gồm việc xây dựng cơ chế niêm yết cho doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, đi kèm các công cụ giao dịch và sản phẩm tài chính mới. Đây là hướng đi hợp lý nếu Việt Nam muốn vừa mở rộng nguồn cung, vừa tránh cuộc đua “xuống đáy” về chuẩn niêm yết. Câu hỏi không còn là có nên cạnh tranh sàn giao dịch hay không, mà là cạnh tranh bằng gì. Bài học từ Thái Lan, Hàn Quốc, Mông Cổ, Hong Kong hay Nhật Bản đều cho thấy: cải cách phải có mục tiêu rõ, ưu đãi phải gắn với ngành ưu tiên, còn khung pháp lý phải đủ đơn giản để doanh nghiệp sẵn sàng bước lên sàn. Nếu làm được điều đó, thị trường vốn Việt Nam có cơ hội trở thành một điểm đến IPO Đông Nam Á đáng chú ý, thay vì chỉ là nơi doanh nghiệp “thử sức” trước khi chuyển sang sàn khu vực lớn hơn.
