Từ doanh trại đến phòng hòa nhạc: khi quân nhân trở thành người gìn giữ ký ức
Sĩ quan âm nhạc cổ điển là những quân nhân mang trên mình quân hàm và đồng phục, đồng thời cống hiến cho nghệ thuật qua việc biểu diễn, sáng tác và gìn giữ các giá trị âm nhạc bác học, kết nối kỷ luật quân đội với chiều sâu văn hóa, từ đó bảo vệ di sản âm nhạc và đưa lịch sử dân tộc vào đời sống tinh thần đương đại. Ở Việt Nam, hình ảnh nhạc sĩ quân nhân Việt Nam không còn chỉ là ban nhạc phục vụ nội bộ đơn vị, mà đang trở thành lực lượng âm thầm bảo vệ di sản âm nhạc giữa làn sóng giải trí nhanh. Trong bối cảnh khán giả trẻ chuyển sang nghe nhạc trên nền tảng số và thị trường bị chi phối bởi xu hướng ngắn hạn, việc những sĩ quan vẫn kiên trì với âm nhạc cổ điển, thính phòng, dân tộc là một lựa chọn mang tính phản biện, chống lại sự lãng quên lịch sử.
Đại tá Doãn Nho: cây violin kể lại mùa Thu cách mạng
Tại chương trình chính luận nghệ thuật Sao Độc lập diễn ra tối 30/8 ở Nhà hát Hồ Gươm, mở ra chuỗi hoạt động kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9, Ngày truyền thống Công an nhân dân và Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, hình ảnh gây chấn động cảm xúc lại thuộc về một nhạc sĩ quân nhân. Đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho, ở tuổi 94, bước ra sân khấu với cây violin, kéo lại "Tiến bước dưới quân kỳ" – bản hành khúc ông viết từ gần 70 năm trước. Đó không phải màn hoài niệm, mà là tuyên ngôn: âm nhạc cổ điển trong quân đội hoàn toàn có thể trở thành kênh kể chuyện lịch sử sống động. Theo ban tổ chức, Sao Độc lập đã bền bỉ suốt 11 năm như một chương trình thường niên dịp Quốc khánh, kết hợp chính luận và âm nhạc để kể lại các dấu mốc lịch sử bằng công nghệ hiện đại như hologram, laser, LED 3D. Khoảnh khắc tiếng violin vang lên giữa không gian sân khấu mở rộng ấy cho thấy: khi di sản âm nhạc gắn với ký ức độc lập, nó không già đi mà càng sắc nét.
Trung tá Nhật Huyền: đưa giao hưởng và nhạc cụ dân tộc lên nền tảng số
Nếu thế hệ Đại tá Doãn Nho dùng violin biểu diễn quân đội để đánh thức ký ức chiến tranh, thì lớp sĩ quan trẻ hơn chọn chiến lược khác: đưa âm nhạc lớn đến thẳng tai nghe khán giả. Trung tá, thạc sĩ, giảng viên thanh nhạc Nhật Huyền, hiện công tác tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, đã phát hành dự án "Màu của đất nước - Màu của hòa bình" gồm 8 ca khúc yêu nước trên nhiều nền tảng số. Các bài hát được xây dựng bằng ngôn ngữ cổ điển giao thoa, kết hợp dàn nhạc giao hưởng với pop, rock, ballad và âm nhạc điện ảnh, đồng thời đưa đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc vào phần phối để giữ màu sắc Việt Nam. "Thói quen tiếp cận âm nhạc của khán giả không còn như trước… việc phát hành phiên bản âm thanh chất lượng cao giúp dự án có thêm cơ hội tiếp cận người trẻ" – chia sẻ của Nhật Huyền cho thấy tư duy mới của sĩ quan âm nhạc cổ điển trước thay đổi thị trường. Quan trọng hơn, cô muốn đưa trọn bộ 8 ca khúc vào trường học, chứng minh âm nhạc cách mạng không khó tiếp cận nếu được viết và trình bày bằng ngôn ngữ gần với tai nghe hiện đại.
Đại úy Phạm Văn Trình: nghiên cứu vũ khí ban ngày, hát xẩm ban đêm
Ở một đầu khác của phổ âm nhạc, nơi âm hưởng hàn lâm nhường chỗ cho tiếng phách, tiếng đàn dân gian, Đại úy Phạm Văn Trình cho thấy bảo vệ di sản âm nhạc không chỉ là chuyện bản tổng phổ. Xuất thân từ gia đình gắn bó với chèo, cải lương, dân ca, Trình mang tình yêu ấy vào Học viện Kỹ thuật Quân sự, từng gây bất ngờ khi mạnh dạn hát vọng cổ trong buổi giao lưu chào tân sinh viên. Sau thời gian học tập tại Nga, anh trở về, vừa làm nghiên cứu viên giữa những bản vẽ, thông số kỹ thuật ở Viện Vũ khí, vừa dành khoảng riêng cho xẩm, chèo, dân ca. Anh tham gia các câu lạc bộ "Chèo 48h", "Xẩm 48h" và cùng Trung tâm xúc tiến di sản phi vật thể tổ chức thực hành, biểu diễn cộng đồng. Với anh, học và thực hành âm nhạc cổ truyền không chỉ là giữ một lối hát, mà là tiếp nối mạch trao truyền văn hóa để giá trị cha ông vẫn có mặt trong đời sống hôm nay. Trong khi nhiều bạn trẻ coi âm nhạc chỉ là nội dung giải trí, lựa chọn của Trình là lời phản biện: truyền thống không tự sống nếu không có người trẻ chủ động gánh vác.
Di sản không nằm trong bảo tàng mà trong tiếng đàn đang tiếp tục vang
Điểm chung giữa Đại tá Doãn Nho, Trung tá Nhật Huyền và Đại úy Phạm Văn Trình là họ không xem âm nhạc như một nhiệm vụ phụ; đó là phần mở rộng của lời tuyên thệ quân nhân. Chương trình Sao Độc lập với ba chương "Mùa thu cách mạng – Rạng rỡ sử vàng", "Sáng ngời chính khí – Nâng bước non sông" và "Bản lĩnh tiên phong – Khát vọng hùng cường" đã dùng âm nhạc để nối quá khứ, hiện tại, tương lai trong một mạch xuyên suốt. Dự án "Màu của đất nước - Màu của hòa bình" phá vỡ giới hạn nhà hát, còn tiếng xẩm, chèo của Trình vượt khỏi khuôn viên quân đội để đến cộng đồng. Khi sĩ quan chọn làm nhạc sĩ quân nhân Việt Nam, họ đang biến kỷ luật, ký ức chiến tranh, công việc nghiên cứu khô khan thành chất liệu nghệ thuật sống động. Bảo vệ di sản âm nhạc không chỉ là lưu trữ bản nhạc, mà là tiếp tục chơi, hát, phổ biến chúng trong bối cảnh mới. Và chính quân nhân – những người hiểu giá trị độc lập bằng máu – lại đang là lực lượng kiên định nhất đứng trên sân khấu để nhắc chúng ta: tự do cần được hát lên, không phải chỉ được ghi trong sử sách.
