Từ nhận thức đến hành động tại cộng đồng
Phòng ngừa đột quỵ cộng đồng là việc giúp người dân hiểu nguy cơ, tiếp cận kiểm tra sức khỏe và được hướng dẫn kiểm soát các yếu tố có thể dẫn đến đột quỵ. Ngày 25/10, hưởng ứng Ngày Thế giới Đột quỵ, Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam phối hợp với Cục Phòng bệnh thuộc Bộ Y tế, Long Châu, Bayer Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức chương trình “Chủ động phòng chống đột quỵ - Vì một Việt Nam khỏe mạnh” tại xã Đức Quang, Hà Tĩnh. Điểm đáng chú ý không chỉ là sự kiện hưởng ứng theo lịch, mà là cách đưa tầm soát và tư vấn trực tiếp đến địa phương. Đây là bước thiết thực: thông tin sức khỏe có ích hơn khi đi cùng cơ hội kiểm tra và trao đổi với nhân viên y tế, thay vì dừng ở khẩu hiệu nâng cao nhận thức.
Chương trình “Tăng cường dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ đột quỵ tại Việt Nam” được khởi động từ tháng 10/2025, do Cục Phòng bệnh chỉ đạo theo mô hình hợp tác công tư, với Long Châu, Bayer Việt Nam và các đối tác y tế đồng hành. Mục tiêu là nâng cao hiểu biết, tăng cường tầm soát, phát hiện sớm và hỗ trợ quản lý nguy cơ. Định hướng này gồm ba phần gắn kết: truyền thông để người dân nhận biết nguy cơ, kiểm tra để phát hiện sớm và mở rộng khả năng tiếp cận giải pháp dự phòng. Cách tiếp cận ấy hợp lý, bởi một buổi khám đơn lẻ khó tạo thay đổi lâu dài nếu người dân không biết cần theo dõi điều gì và bước tiếp theo là gì.
Người dân được kiểm tra và tư vấn những gì?
Tại Đức Quang, hơn 1.000 người được khám sàng lọc nguy cơ miễn phí với sự tham gia của bác sĩ và chuyên gia tim mạch, đột quỵ. Người dân được đo các chỉ số sức khỏe, đánh giá nguy cơ, nhận tư vấn và hướng dẫn kiểm soát tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường và rối loạn lipid máu. Đây là phần thiết thực nhất của hoạt động: kết quả kiểm tra có thể giúp mỗi người hiểu rõ hơn những yếu tố cần trao đổi với cơ sở y tế và theo dõi về sau. Tuy vậy, khám sàng lọc nguy cơ không đồng nghĩa với chẩn đoán xác định, cũng không thay thế việc khám và điều trị theo chỉ định chuyên môn.
Hoạt động tại địa phương còn có truyền thông giáo dục sức khỏe, trao quà cho người dân có hoàn cảnh khó khăn và hỗ trợ trang thiết bị cho y tế cơ sở. Những phần việc này mở rộng mục tiêu vượt ra ngoài một ngày khám: giúp người dân nhận biết sớm dấu hiệu và nguy cơ, đồng thời bổ sung hỗ trợ cho tuyến y tế gần dân. Nhưng giá trị dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc người có nguy cơ cao được hướng dẫn theo dõi, kết nối với dịch vụ y tế phù hợp và duy trì kiểm soát sức khỏe sau chương trình. Nguồn thông tin mô tả các hoạt động và số người tiếp cận, chưa đưa ra dữ liệu về kết quả sức khỏe sau can thiệp.
Một năm hợp tác: quy mô đã có, tác động cần theo dõi
Sau một năm triển khai, chương trình tổ chức 9 đợt khám sàng lọc và tư vấn sức khỏe cộng đồng tại 8 tỉnh, thành phố; hơn 12.000 người được thăm khám, đánh giá nguy cơ và tư vấn trực tiếp bởi chuyên gia. Hàng nghìn người khác tiếp cận kiến thức qua các buổi tư vấn và tọa đàm chuyên đề về tim mạch, đột quỵ trực tiếp lẫn trực tuyến. Những con số này cho thấy chương trình đã vượt khỏi một sự kiện đơn lẻ, nhưng vẫn cần được đọc đúng giới hạn: số lượt tiếp cận phản ánh độ phủ hoạt động, chưa tự chứng minh rằng nguy cơ đột quỵ trong cộng đồng đã giảm.
Điều đáng theo dõi ở giai đoạn tiếp theo là chất lượng nối tiếp sau tầm soát: người có nguy cơ được chuyển tuyến hoặc tư vấn thêm ra sao, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ có được duy trì không, và phạm vi triển khai có mở rộng đến những nhóm khó tiếp cận dịch vụ hay không. Các bên cho biết sẽ tiếp tục mở rộng chương trình, tăng truyền thông giáo dục sức khỏe, tầm soát cộng đồng, nâng cao năng lực đội ngũ y tế và ứng dụng công nghệ trong quản lý sức khỏe. Đây là những hướng đi phù hợp; để chứng minh hiệu quả, cần công bố thêm kết quả theo dõi và cách đo lường thay đổi, chứ không chỉ số người đã tham gia.
Kết luận: tầm soát cần đi cùng theo dõi lâu dài
Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức chuyên môn và doanh nghiệp đang đưa thông tin phòng ngừa cùng dịch vụ sàng lọc đến gần người dân hơn. Chương trình đã nêu rõ các hoạt động tại Hà Tĩnh và quy mô triển khai trong năm đầu, tạo cơ sở để cộng đồng hình dung cụ thể cách tiếp cận tầm soát đột quỵ. Tuy nhiên, không nên đồng nhất số người được khám với tác động sức khỏe đã đạt được. Giá trị bền vững sẽ phụ thuộc vào việc người dân tiếp tục kiểm soát nguy cơ, y tế cơ sở có đủ năng lực hỗ trợ và chương trình theo dõi kết quả một cách minh bạch. Đó mới là thước đo thuyết phục cho nỗ lực phòng ngừa đột quỵ cộng đồng.
