Phim cổ trang Trung Quốc: từ giải trí trực tuyến đến “vũ khí” sức mạnh mềm
Phim cổ trang Trung Quốc là các bộ phim truyền hình và trực tuyến lấy bối cảnh lịch sử hoặc giả cổ, kết hợp yếu tố dã sử, võ hiệp, cung đấu và lãng mạn, được đầu tư sản xuất công phu và phân phối rộng rãi trên nền tảng số, qua đó trở thành công cụ sức mạnh mềm văn hóa mang tính toàn cầu. Điểm đáng nói không phải chỉ là số tập hay độ dài, mà là việc chúng liên tục phá kỷ lục lượt xem phim trên các nền tảng phát trực tuyến, từ iQIYI International đến bảng xếp hạng chương trình không nói tiếng Anh của Netflix. Khi một sản phẩm cổ trang như Trục Ngọc được Google Trends ghi nhận dẫn đầu tìm kiếm tại 15 thị trường, đó không còn là câu chuyện giải trí thông thường, mà là tín hiệu một làn sóng phim trực tuyến Đông Nam Á đang bị tái định nghĩa bởi nội dung đến từ Trung Quốc.
Ngay ở cấp độ hình ảnh đại chúng, việc Hoàng gia Thái Lan dùng hình tượng Vũ An Hầu trong Trục Ngọc cho áp-phích tuyển quân cho thấy phim cổ trang Trung Quốc đã vượt khỏi màn hình để chen vào đời sống xã hội. Một bài đăng tuyển quân mà thu hút khoảng 100 nghìn lượt thích không chỉ vì sự hài hước, mà vì nhân vật và bộ phim đã trở thành tham chiếu chung cho một bộ phận người trẻ trong khu vực. Đây là sự ghi nhận bằng hành vi cụ thể rằng những “vũ trụ” cổ trang đang được khán giả Đông Nam Á xem như mật mã văn hóa chung, đủ mạnh để nhà chức trách và thương hiệu địa phương khai thác cho mục đích riêng.
Kỷ lục lượt xem phim: khi chất lượng sản xuất gặp đúng khán giả Đông Nam Á
Việc Trục Ngọc trở thành phim cổ trang đầu tiên của Trung Quốc đại lục lọt vào bảng xếp hạng toàn cầu các chương trình truyền hình không nói tiếng Anh của Netflix là một cột mốc mang tính biểu tượng. Nó cho thấy phim cổ trang Trung Quốc không còn được tiêu thụ như “đặc sản nội địa” mà đang cạnh tranh ngang hàng với các nội dung toàn cầu khác. Theo dữ liệu Google Trends, việc phim này đứng đầu tìm kiếm tại 15 thị trường, từ Thái Lan, Malaysia đến Mỹ, Canada, Hàn Quốc và Singapore, chứng minh rằng kỷ lục lượt xem phim không phải là kết quả ngẫu nhiên, mà là sản phẩm của một chiến lược nội dung được tính toán rõ ràng.
Điều khiến khán giả Đông Nam Á bị chinh phục lại nằm ở những yếu tố tưởng như rất “truyền thống”: thiết kế sản xuất công phu, tạo hình và trang phục đẹp, cốt truyện chặt chẽ. Chia sẻ của Amy Chen, một người Malaysia gốc Hoa, phản ánh trải nghiệm chung: khán giả cảm nhận được sự đầu tư cho từng chi tiết, từ bối cảnh cung đình đến các màn kinh kịch, múa bóng được lồng ghép khéo léo. Khi một bộ phim vừa đáp ứng thị hiếu giải trí vừa gợi lại ký ức văn hóa, người xem sẽ ở lại lâu hơn, chia sẻ nhiều hơn, và vô hình trung đẩy những con số xem trực tuyến lên mức kỷ lục.
Sức mạnh mềm văn hóa: từ màn ảnh nhỏ đến chính sách và du lịch
Đằng sau các kỷ lục lượt xem phim cổ trang Trung Quốc là một chiến lược sức mạnh mềm văn hóa rõ ràng. Khi NRTA ghi nhận doanh thu xuất khẩu phim truyền hình tăng gần gấp ba trong hơn một thập kỷ và phim cổ trang vẫn là thể loại được ưa chuộng nhất, chúng ta đang thấy một “hệ sinh thái ảnh hưởng” chứ không chỉ một vài cú hit đơn lẻ. Các nền tảng như WeTV, iQIYI, Youku, Mango TV chủ động tiến vào thị trường Đông Nam Á, biến phim cổ trang thành trụ cột của mảng VOD cao cấp trong khu vực, đúng như nhận định của Media Partners Asia.
Hiệu ứng lan tỏa không dừng ở phòng khách người xem. Phim Đi đến nơi có gió tạo ra cơn bùng nổ du lịch Vân Nam cho thấy cách một câu chuyện trên màn ảnh có thể định hướng lựa chọn điểm đến ngoài đời. Khi người trẻ tới Trung Quốc chụp ảnh trong trang phục truyền thống ở Tử Cấm Thành, họ đang “diễn lại” những khung hình từng xem, biến trải nghiệm du lịch thành phần nối dài của phim. Ở cấp độ chính sách mềm, việc các cơ quan nhà nước trong khu vực trích dẫn, vay mượn hình tượng từ phim cổ trang cho hoạt động tuyên truyền là dấu hiệu cho thấy phim đã trở thành tài nguyên biểu tượng được công nhận.
Cuộc đua phim trực tuyến Đông Nam Á và làn sóng cổ trang ngắn tập
Sự trỗi dậy của phim trực tuyến Đông Nam Á không chỉ nằm ở các bộ phim dài tập kinh phí lớn, mà còn ở làn sóng phim ngắn Trung Quốc đang bùng nổ trên nền tảng số. Theo DataEye, số người dùng trả phí cho phim ngắn tại Đông Nam Á năm 2025 tăng 28% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu nội dung nhanh, gọn, kịch tính đang tăng mạnh. Những câu chuyện lãng mạn, mâu thuẫn gia đình, chuyện công sở hay âm mưu báo thù với nhịp độ nhanh, độ dài ngắn giúp khán giả dễ “cày” và chia sẻ, tạo nên cuộc đua lượt xem mới song hành cùng các bộ cổ trang dài tập.
Trong bối cảnh đó, nhiều tựa đề cổ trang ở cả định dạng dài và ngắn đang cạnh tranh quyết liệt để giành vị trí thống trị luồng bàn luận. Mỗi nền tảng đều muốn có “con bài chủ lực” để giữ chân người xem, biến phim cổ trang thành điểm nhấn trong chiến lược nội dung. Điều đáng chú ý là sự gắn kết xuyên biên giới: khán giả Thái Lan, Indonesia, Malaysia hay Philippines cùng bàn luận, viết đánh giá trên những nền tảng như MyDramaList, biến mỗi bộ phim thành chủ đề khu vực. Phim cổ trang Trung Quốc, vì thế, không chỉ là sản phẩm giải trí mà là “ngôn ngữ chung” mới cho người dùng phim trực tuyến Đông Nam Á.
Tương lai: cơ hội và giới hạn của sức mạnh mềm cổ trang Trung Quốc
Nhìn từ những kỷ lục lượt xem phim và độ phủ sóng trên mạng xã hội, phim cổ trang Trung Quốc đang trải qua thời kỳ hoàng kim trong vai trò sức mạnh mềm văn hóa. Tuy vậy, sự bùng nổ này cũng đặt ra câu hỏi về giới hạn: liệu công thức “bối cảnh cổ trang + tình tiết kịch tính + sản xuất đẹp mắt” có đủ bền vững khi khán giả ngày càng khó tính hơn, và khi các nền công nghiệp khác như Hàn Quốc, Thái Lan tăng tốc? Nếu chỉ dựa vào hoài niệm lịch sử và mỹ thuật cung đình, làn sóng này rất dễ rơi vào tình trạng lặp lại.
Câu trả lời nằm ở khả năng tự đổi mới: lồng ghép nhiều lớp chủ đề hiện đại, đa dạng hóa hình ảnh nhân vật, khai thác thêm những vùng miền, sắc tộc ít được kể trên màn ảnh, đồng thời tiếp tục giữ chuẩn mực sản xuất cao. Phim cổ trang Trung Quốc đã chứng minh được sức mạnh mềm khi khiến khán giả Đông Nam Á và nhiều khu vực khác “nghiện” nội dung. Bước tiếp theo phải là chuyển từ sức hấp dẫn cảm tính sang đối thoại bình đẳng: để mỗi bộ phim không chỉ quảng bá văn hóa một chiều, mà còn mở ra không gian cho sự trao đổi, hợp tác và đồng sáng tạo văn hóa trong khu vực.
