Khám sức khỏe học đường: từ hoạt động phụ thành trụ cột an sinh
Khám sức khỏe học đường là chương trình khám, theo dõi và quản lý sức khỏe định kỳ cho trẻ mầm non, học sinh và sinh viên ngay tại cơ sở giáo dục, kết hợp sổ sức khỏe điện tử và các tiêu chuẩn y tế trường học, nhằm phát hiện sớm bệnh tật, bảo vệ thể chất – tinh thần và xây dựng nền tảng sức khỏe suốt đời cho thế hệ trẻ. Đây không còn là hoạt động mang tính phong trào, mà đang trở thành một trụ cột an sinh xã hội rõ ràng: khám sức khỏe miễn phí, quản lý dữ liệu sức khỏe tập trung, gắn với định hướng chuyển đổi số và quản lý dân cư. Việc nhiều địa phương đồng loạt nâng chương trình sức khỏe học sinh lên tầm chiến lược cho thấy hệ thống giáo dục – y tế đã nhìn sức khỏe trẻ em như một khoản đầu tư lâu dài, thay vì chi phí phụ trong năm học.
Thanh Hóa: mục tiêu 100% học sinh, sinh viên được khám sức khỏe hằng năm
Thanh Hóa chọn hướng đi khá tham vọng: đến năm 2030, 100% học sinh, sinh viên trên địa bàn được kiểm tra hoặc khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm. Điều này biến khám sức khỏe học đường từ hoạt động tùy trường thành nghĩa vụ hệ thống, buộc cả ngành giáo dục và y tế phải tổ chức bài bản. Kế hoạch số 279/KH-UBND triển khai Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 đặt ra đồng thời các yêu cầu về phòng y tế riêng, nước sạch, công trình vệ sinh đạt chuẩn và an toàn thực phẩm tại trường. Quan điểm ở đây rất rõ: không thể nói đến chương trình sức khỏe học sinh nếu nền tảng cơ sở vật chất còn yếu. Đáng chú ý, kết quả khám sẽ được cập nhật vào sổ sức khỏe điện tử, kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, tạo quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời.
Thanh Hóa cũng thẳng thắn nhìn vào điểm yếu nhân lực khi chỉ đặt mục tiêu 60% trường mầm non và phổ thông công lập có nhân viên y tế trường học chuyên trách đến năm 2030. Đây là bước đi thực tế: thay vì hô khẩu hiệu 100% khó khả thi ngay, tỉnh chấp nhận lộ trình tăng dần, song song với ưu tiên đầu tư phòng y tế, hệ thống nước sạch và giáo dục dinh dưỡng, phòng chống dịch bệnh, tai nạn thương tích, bạo lực học đường. Về tác động, việc khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm bệnh mắt, răng miệng, cột sống, dinh dưỡng, sức khỏe tâm thần và các bệnh không lây nhiễm. Nói cách khác, chương trình này không chỉ đo chiều cao – cân nặng cho đủ chỉ tiêu, mà nếu triển khai nghiêm túc, nó có thể chặn lại cả một "dòng chảy" các vấn đề sức khỏe âm thầm làm trẻ mệt mỏi, bỏ học, tụt lại.
Tuyên Quang: 100% học sinh có sổ sức khỏe điện tử, xây nền quản lý từ dữ liệu
Nếu Thanh Hóa nhấn mạnh vào độ bao phủ khám sức khỏe học đường, Tuyên Quang lại chọn trọng tâm chuyển đổi số: mục tiêu 100% học sinh được kiểm tra sức khỏe đầu năm học hoặc khám sàng lọc bệnh tật và cập nhật thông tin vào sổ sức khỏe điện tử kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo lộ trình. Cách tiếp cận này cho thấy tỉnh coi dữ liệu sức khỏe là tài sản chiến lược. Không có hồ sơ sức khỏe điện tử, chương trình sức khỏe học sinh dễ bị đứt gãy: mỗi năm khám một lần nhưng thông tin tản mát, không theo vòng đời. Khi dữ liệu được lưu trữ thống nhất, việc theo dõi dinh dưỡng, thị lực, bệnh nền, tiêm chủng… trở nên có chiều sâu, giúp chính sách y tế trường học bớt cảm tính.
Kế hoạch sức khỏe học đường của Tuyên Quang đặt mục tiêu xây dựng môi trường học tập an toàn, lành mạnh, thân thiện, củng cố y tế trường học, bảo đảm nước sạch, vệ sinh, bữa ăn học đường an toàn và đẩy mạnh chuyển đổi số. Tỉnh đặt những chỉ tiêu 100% khá "cứng": phòng y tế riêng đủ thuốc – thiết bị, nước uống và nước sinh hoạt, bữa ăn bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, khu vệ sinh đạt chuẩn, truyền thông giáo dục sức khỏe ở tất cả cơ sở, theo dõi – đánh giá dinh dưỡng học sinh. Danh mục nhiệm vụ cũng không né khó: rà soát chính sách, bố trí và đào tạo nhân viên y tế, đầu tư thiết bị, nhân rộng mô hình trường học an toàn, tăng phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực xã hội. Câu hỏi còn lại là năng lực thực thi, nhưng về mặt thiết kế, đây là một chương trình sức khỏe học sinh khá toàn diện.
TP.HCM: khám sức khỏe miễn phí bằng ngân sách – bước ngoặt công bằng
Thành phố Hồ Chí Minh đi thêm một bước mà nhiều phụ huynh mong đợi: từ năm học 2026–2027, khoảng 3 triệu học sinh, sinh viên thường trú hoặc tạm trú trên địa bàn sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoàn toàn miễn phí bằng nguồn ngân sách nhà nước. Việc chuyển từ cơ chế xã hội hóa – phụ huynh đóng góp – sang chi trả 100% bằng ngân sách là tuyên bố chính trị rõ ràng: khám sức khỏe học đường là quyền và lợi ích an sinh, không phải dịch vụ tự chọn. Trong bối cảnh các hộ công nhân, lao động nhập cư, gia đình nhiều con còn chật vật kinh tế, miễn phí khám sức khỏe giảm đáng kể chi phí đầu năm học. Nhưng quan trọng hơn, nó bảo đảm mọi học sinh được tiếp cận khám sức khỏe học đường với chất lượng đồng đều, không phân biệt điều kiện kinh tế hay nơi cư trú.
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành khám sức khỏe cho khoảng 3 triệu học sinh, sinh viên trước ngày 30/10/2026, tận dụng thời gian nghỉ hè để giảm áp lực đầu năm học. Theo thống kê, đến 5/8/2026 đã có 364.160 học sinh được khám, đạt 13,4% kế hoạch, trong đó 347.467 trẻ dưới 6 tuổi – nhóm được ưu tiên để phát hiện sớm bất thường trước khi vào tiểu học. Đây là quy mô khám sức khỏe học đường lớn chưa từng có, buộc thành phố xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa chính quyền, trạm y tế, nhà trường và cơ sở khám chữa bệnh. Nhìn từ góc độ quản trị, việc dùng ngân sách công cho khám sức khỏe miễn phí nhưng vẫn yêu cầu cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử và tích hợp với dữ liệu y tế thành phố cho thấy đây là đầu tư dài hạn, không phải chiến dịch ngắn hạn.
Từ ba địa phương tới bức tranh quốc gia: sức khỏe học sinh phải được coi là ưu tiên
Thanh Hóa, Tuyên Quang và TP.HCM đang cùng vẽ nên một bức tranh mới: khám sức khỏe học đường được thiết kế như chương trình sức khỏe học sinh có mục tiêu rõ ràng, gắn với sổ sức khỏe điện tử, tiêu chuẩn y tế trường học và bảo đảm tài chính. Điểm đáng mừng là cả ba đều coi trọng quản lý sức khỏe toàn diện từ cơ sở: từ nước sạch, nhà vệ sinh đạt chuẩn, bữa ăn an toàn đến nhân viên y tế, truyền thông giáo dục sức khỏe và phòng chống bạo lực học đường. Tuy nhiên, một chương trình quy mô quốc gia sẽ không tránh khỏi những khoảng trống: chênh lệch nhân lực y tế trường học, chất lượng khám giữa đô thị – nông thôn, nguy cơ hình thức nếu chỉ chạy theo con số 100% khám.
Điểm then chốt để chương trình khám sức khỏe học đường toàn quốc đi vào thực chất là ba yếu tố: dữ liệu, nhân lực, và trách nhiệm giải trình. Sổ sức khỏe điện tử chỉ có giá trị nếu dữ liệu được cập nhật đầy đủ, sử dụng thực sự cho tư vấn, điều chỉnh dinh dưỡng, chuyển tuyến khi cần. Nhân viên y tế trường học phải đủ về số lượng và được đào tạo bài bản, không thể coi là "kiêm nhiệm cho có". Và ngành giáo dục – y tế cần công khai kết quả khám, tỉ lệ phát hiện vấn đề sức khỏe, mức độ can thiệp, để xã hội giám sát. Trong hành trình xây dựng đô thị thông minh và phát triển bền vững, chăm sóc sức khỏe từ những năm tháng đầu đời chính là khoản đầu tư lâu dài và hiệu quả nhất. Nếu coi sức khỏe học sinh là trung tâm, mọi khẩu hiệu về "phát triển nguồn nhân lực" mới có cơ hội thành hiện thực.
