Hội chứng Lyell: phản ứng dị ứng toàn thân có thể khởi phát từ… vài giọt thuốc nhỏ mắt
Hội chứng Lyell là dạng hoại tử thượng bì nhiễm độc do thuốc, trong đó lớp thượng bì da và niêm mạc bong tróc diện rộng, gây mất nước, rối loạn điện giải, nhiễm trùng và có thể đe dọa tính mạng người bệnh nếu không được phát hiện, điều trị sớm và chăm sóc tích cực. Ấn tượng nguy hiểm của hội chứng Lyell là ở chỗ nó thường bắt nguồn từ những loại thuốc tưởng như rất quen thuộc và “nhẹ nhàng”, trong đó có cả thuốc nhỏ mắt. Khi nghe tới dị ứng thuốc, đa số chúng ta nghĩ ngay đến kháng sinh, thuốc giảm đau đường uống hoặc truyền tĩnh mạch, ít ai ngờ vài giọt thuốc nhỏ mắt cũng đủ kích hoạt phản ứng dị ứng toàn thân dữ dội. Chính thái độ chủ quan đó đang khiến nhiều người tự mua và lạm dụng thuốc nhỏ mắt, bỏ qua các quy tắc an toàn dùng thuốc và đánh đổi bằng sức khỏe, thậm chí tính mạng.
Ca bệnh 51 tuổi: Từ ngứa mắt nhẹ đến phồng rộp toàn thân trong vài giờ
Câu chuyện của ông P.T.L, 51 tuổi, ở An Giang là hồi chuông cảnh báo rõ ràng. Khoảng 3 ngày trước khi nhập viện, ông chỉ bị ngứa và đau mắt nên ra nhà thuốc gần nhà mua thuốc nhỏ mắt, không khám bác sĩ. Ông nhỏ 2 giọt mỗi mắt, lặp lại 3 lần theo hướng dẫn. Khoảng 5 phút sau lần thứ ba, ông bắt đầu cảm giác niêm mạc miệng “rộp” lên; ông mô tả “thuốc nhỏ mắt chảy đến đâu thì chỗ đó bị rộp lên đến đó”, các mảng phồng rộp vỡ ra, chảy nhiều máu tươi khi súc miệng. Đáng nói, ông từng bị dị ứng nhẹ với chính loại thuốc này 6 năm trước nhưng vẫn tự ý dùng lại. Vài giờ sau, lưỡi bị lột trắng, toàn thân tím tái, cứng đơ, phồng rộp, đau rát; ông được chẩn đoán hoại tử thượng bì nhiễm độc nặng, tổn thương da lan rộng và nhiều niêm mạc, đe dọa tính mạng.
Vì sao thuốc nhỏ mắt có thể gây phản ứng dị ứng toàn thân?
Nhiều người tin rằng thuốc nhỏ mắt chỉ tác động tại chỗ nên “không thể nguy hiểm”. Đây là suy nghĩ sai lầm. Theo BS.CKII Nguyễn Thị Minh Anh, thuốc nhỏ mắt nhìn chung an toàn khi sử dụng đúng chỉ định, nhưng một phần thuốc sau khi nhỏ có thể được hấp thu qua kết mạc vào tuần hoàn chung, từ đó vẫn có khả năng gây phản ứng dị ứng toàn thân ở người có cơ địa nhạy cảm hoặc từng dị ứng với thuốc. Không chỉ da, các niêm mạc như mắt, miệng, đường hô hấp, vùng sinh dục đều có thể bị tổn thương, trợt loét lan rộng, dẫn đến mất nước và tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng. Hoại tử thượng bì dù hiếm gặp nhưng đã được ghi nhận liên quan tới thuốc nhỏ mắt trong y văn; ca bệnh trên chỉ là một ví dụ cho thấy vài giọt thuốc không hề “vô hại” như đa số vẫn nghĩ.
Dấu hiệu cảnh báo hội chứng Lyell và dị ứng thuốc nhỏ mắt không được phép bỏ qua
Điểm nguy hiểm của hoại tử thượng bì là diễn tiến rất nhanh; nếu đến viện muộn, tổn thương da và niêm mạc có thể bùng phát, lan rộng và trở nên nghiêm trọng hơn, làm tăng nguy cơ tử vong. Vì vậy, sau khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc nhỏ mắt, bạn phải cảnh giác khi xuất hiện: phát ban lan rộng, nổi bóng nước, phồng rộp da, đau rát da; trợt loét miệng, môi đóng mài, lưỡi đau rát; đỏ hoặc đau mắt nhiều hơn; tổn thương niêm mạc sinh dục; sốt cao, mệt nhiều; sưng môi, sưng lưỡi, khó thở. Đây là những dấu hiệu gợi ý phản ứng dị ứng toàn thân, có thể là hội chứng Lyell. Nguyên tắc bắt buộc là ngừng ngay thuốc nghi ngờ và đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, điều trị kịp thời; việc phát hiện và điều trị sớm có ý nghĩa quyết định trong việc giảm biến chứng và cải thiện tiên lượng.
An toàn dùng thuốc nhỏ mắt: Ai cần đặc biệt cẩn trọng và nên làm gì?
Ca bệnh của ông L cho thấy thói quen tự mua thuốc điều trị đau mắt, cảm cúm, đau khớp… mà không khám bác sĩ vẫn còn rất phổ biến; các bệnh viện da liễu thường xuyên tiếp nhận những trường hợp như vậy. Những người từng dị ứng thuốc, có cơ địa dị ứng hoặc đang mắc hen phế quản, viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa cần ghi nhớ rõ các thuốc, hoạt chất đã gây dị ứng và luôn thông báo đầy đủ cho bác sĩ, dược sĩ trước khi được kê đơn hay tư vấn thuốc. Đặc biệt, người có tiền sử dị ứng không nên tự ý sử dụng lại thuốc đã từng gây dị ứng hoặc thuốc cùng nhóm, vì các lần tiếp xúc sau, phản ứng có thể xảy ra nhanh hơn và nghiêm trọng hơn, thậm chí đe dọa tính mạng. Kết luận thẳng thắn: thuốc nhỏ mắt an toàn khi dùng đúng, nhưng không an toàn với sự chủ quan. Tôn trọng nguyên tắc an toàn dùng thuốc chính là cách bảo vệ đôi mắt và mạng sống của chính bạn.
