Thuốc nhỏ mắt không vô hại: hội chứng Lyell là lời cảnh tỉnh
Hội chứng Lyell, hay hoại tử thượng bì nhiễm độc, là một dạng phản ứng dị ứng thuốc nặng khiến da và niêm mạc bong tróc lan rộng, gây mất nước, nhiễm trùng, rối loạn điện giải và có thể đe dọa tính mạng người bệnh nếu không được điều trị sớm và đúng cách. Đây không phải là một biến chứng xa vời của những loại thuốc đặc biệt, mà đã xảy ra sau vài lần dùng thuốc nhỏ mắt dị ứng được tự mua tại nhà thuốc. Khi ngành da liễu phải tiếp nhận bệnh nhân tím tái, rộp loét khắp người chỉ vì vài giọt thuốc nhỏ mắt, chúng ta buộc phải đặt câu hỏi: thói quen tự mua thuốc mà không cần bác sĩ đã nguy hiểm đến mức nào? Bài viết này lập luận rằng việc xem nhẹ thuốc nhỏ mắt là sai lầm, và tự điều trị mắt đang đẩy nhiều người vào vùng rủi ro sinh tử.
Ca bệnh tím tái, rộp loét toàn thân sau 3 lần nhỏ mắt
Người đàn ông 51 tuổi ở An Giang nhập viện trong tình trạng niêm mạc miệng trợt loét nặng, môi đóng mài máu, đau rát tới mức không thể ăn uống, trên cơ thể xuất hiện nhiều bóng nước chùng kích thước 3–4cm² rải rác ở thân mình và lòng bàn chân. Tất cả bắt đầu từ cảm giác ngứa và đau mắt, ông tự đến nhà thuốc mua thuốc nhỏ mắt rồi nhỏ liên tiếp 3 lần trong vòng chưa đầy một giờ theo hướng dẫn trên hộp thuốc. Chỉ 5 phút sau lần thứ ba, ông cảm thấy miệng rộp lên, các mảng phồng rộp vỡ ra và chảy nhiều máu tươi, lưỡi bị lột trắng, cơ thể tím tái, cứng đơ. Điều đáng nói là ông từng bị dị ứng nhẹ với cùng loại thuốc nhỏ mắt khoảng 6 năm trước nhưng vẫn tiếp tục sử dụng lại. Đây là minh chứng sống động cho mức độ tàn phá của phản ứng thuốc nặng và sự chủ quan với tiền sử dị ứng.
Hội chứng Lyell: hoại tử thượng bì không chỉ là vấn đề da
Khi được các bác sĩ da liễu tiếp nhận, bệnh nhân được xác định mắc hoại tử thượng bì nhiễm độc nặng – hội chứng Lyell – với tổn thương da và niêm mạc lan rộng, môi đóng vảy gây đau rát nhiều, mắt tổn thương kết mạc xung huyết, niêm mạc sinh dục bị ảnh hưởng, cơ thể nổi nhiều bóng nước trên da. Đây là phản ứng thuốc nặng, diễn tiến nhanh, nguy cơ mất nước, nhiễm trùng và tổn thương đa cơ quan, buộc phải điều trị tích cực trong phòng săn sóc đặc biệt bằng corticoid toàn thân, chăm sóc da tại chỗ và phối hợp chuyên khoa mắt. Dù đã dùng corticoid, bệnh vẫn tiếp tục lan rộng, xuất hiện thêm bóng nước mới, tổn thương mắt nặng hơn, bệnh nhân mệt nhiều, khạc đàm máu, khiến ê-kíp phải bổ sung thuốc ức chế miễn dịch ciclosporin và kháng sinh để kiểm soát phản ứng viêm. Quan điểm cho rằng thuốc nhỏ mắt chỉ tác động tại chỗ đã bị thực tế này bác bỏ: thuốc có thể hấp thu qua kết mạc vào tuần hoàn chung, gây dị ứng toàn thân ở người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử dị ứng.
Tự mua thuốc nhỏ mắt: thói quen nguy hiểm cần được dừng lại
Các bác sĩ da liễu cho biết họ thường xuyên tiếp nhận những trường hợp người dân tự mua thuốc điều trị đau mắt, đau khớp, cảm cúm, sốt mà chưa được thăm khám. Với thuốc nhỏ mắt, sự chủ quan còn lớn hơn: người ta coi đó là sản phẩm "nhẹ", xem hướng dẫn trên hộp là đủ, bỏ qua tiền sử dị ứng, bỏ qua triệu chứng bất thường sau lần dùng đầu. Thực tế, những giọt thuốc nhỏ mắt dị ứng có thể là tác nhân khởi phát hội chứng Lyell, dẫn đến hoại tử thượng bì lan rộng và đe dọa tính mạng. Mặc dù hoại tử thượng bì do thuốc nhỏ mắt rất hiếm, y văn đã ghi nhận các trường hợp và ca bệnh này chứng minh rủi ro hoàn toàn có thật. Quan điểm sử dụng thuốc không cần bác sĩ, chỉ cần nhân viên bán thuốc tư vấn, đang nuôi dưỡng một cảm giác an toàn giả tạo. Mỗi người cần nhìn thẳng vào rủi ro để thay đổi hành vi: mắt không phải nơi để thử nghiệm thuốc.
Làm gì để bảo vệ bản thân trước nguy cơ phản ứng thuốc nặng?
Sau ca bệnh này, thông điệp từ các bác sĩ rất rõ ràng: Bệnh viện Da liễu TP.HCM khuyến cáo người dân không nên tự ý sử dụng thuốc. Với bất kỳ thuốc nhỏ mắt nào, đặc biệt khi có triệu chứng đau, đỏ, ngứa kéo dài, cần được bác sĩ thăm khám, chẩn đoán nguyên nhân và kê đơn phù hợp. Những người từng có tiền sử dị ứng thuốc phải chủ động thông báo đầy đủ cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi được kê đơn, tư vấn hoặc sử dụng thuốc, và tuyệt đối không tự ý dùng lại chính loại thuốc đã gây dị ứng hoặc các thuốc cùng nhóm. Nếu sau khi dùng thuốc xuất hiện phát ban, sốt, nổi bóng nước, trợt loét niêm mạc, đau rát da, đỏ mắt, khó thở, sưng môi, sưng lưỡi…, phải ngừng thuốc ngay và đến cơ sở y tế để được thăm khám, điều trị kịp thời. Sự an toàn không đến từ việc đọc kỹ hướng dẫn sử dụng, mà từ việc tôn trọng cảnh báo thuốc nhỏ mắt và xem bác sĩ là điểm đến đầu tiên, không phải cuối cùng.
