Tuần lễ Nuôi con bằng sữa mẹ: từ chiến dịch truyền thông đến thông điệp phát triển bền vững
Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ là chiến dịch toàn cầu diễn ra hằng năm từ ngày 1 đến 7/8, nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động xã hội để bảo vệ, hỗ trợ và khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ, coi sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu giúp cải thiện dinh dưỡng trẻ sơ sinh, an ninh lương thực và đóng góp cho phát triển bền vững trên phạm vi toàn thế giới.
Điều đáng nói là chiến dịch này không chỉ nhắm đến từng gia đình mà mở rộng góc nhìn sang các mục tiêu phát triển bền vững. Năm nay, Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế đã có công văn gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố và hệ thống bệnh viện sản, nhi về việc triển khai Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ, đặt nuôi con bằng sữa mẹ vào đúng vị trí của một giải pháp dinh dưỡng và an sinh xã hội cấp quốc gia. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới, trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời có cơ hội phát triển khỏe mạnh hơn và có khởi đầu tốt hơn cho tương lai, nhưng để biến khuyến nghị thành hiện thực cần chính sách, môi trường và thay đổi tư duy, không chỉ lời kêu gọi.
Chủ đề "khởi đầu bền vững" và mối liên hệ giữa sữa mẹ, dinh dưỡng và giảm nghèo
Năm nay, chiến dịch bước vào chu kỳ thứ ba gắn với các Mục tiêu Phát triển bền vững, với chủ đề "Nuôi con bằng sữa mẹ cho một khởi đầu bền vững: Phát huy những thực hành tốt sẵn có". Đây không phải khẩu hiệu mang tính biểu tượng; nó là lời nhắc rằng dinh dưỡng trẻ sơ sinh, an ninh lương thực và giảm nghèo đang liên kết chặt chẽ với nhau, bắt đầu ngay từ giọt sữa đầu đời. Khi sữa mẹ được nhìn nhận là nguồn dinh dưỡng chi phí thấp, sẵn có, có khả năng cứu sống trẻ em và bảo vệ sức khỏe bà mẹ, thì việc bỏ qua sữa mẹ đồng nghĩa với bỏ qua một giải pháp giảm chi phí y tế, tăng công bằng xã hội và nâng chất lượng dân số.
Sữa mẹ được mô tả như một "vắc-xin tự nhiên" chứa kháng thể, nội tiết tố và các chất men giúp xây dựng hệ miễn dịch khỏe mạnh, phòng ngừa bệnh tật từ khi trẻ chào đời và hỗ trợ trẻ phát triển tối ưu. Nuôi con bằng sữa mẹ vì thế là chính sách an ninh lương thực thông minh: nó bảo đảm dinh dưỡng trẻ nhỏ mà không phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phức tạp. Chiến dịch năm nay đặt trọng tâm đánh giá tiến độ và đo lường tác động của nuôi con bằng sữa mẹ đối với dinh dưỡng, an ninh lương thực và giảm nghèo, nhắc các chính phủ rằng mọi chương trình xóa đói giảm nghèo nếu bỏ quên sữa mẹ đều thiếu đi nền móng quan trọng nhất.
6 tháng bú mẹ hoàn toàn: mục tiêu dinh dưỡng, thách thức kinh tế
Khuyến cáo bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu đời thường được lặp đi lặp lại như một khẩu hiệu, nhưng thực chất đó là mốc dinh dưỡng quyết định cho sức khỏe cả đời của trẻ. Nuôi con bằng sữa mẹ được đánh giá là một trong những giải pháp hiệu quả và tiết kiệm nhất để cải thiện dinh dưỡng, bảo đảm an ninh lương thực, bởi sữa mẹ liên tục điều chỉnh thành phần để phù hợp nhu cầu phát triển của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ – điều không loại sữa công thức nào làm được. Khi sức khỏe bà mẹ trẻ em được đặt ở trung tâm, việc bảo vệ 6 tháng bú mẹ hoàn toàn cần được xem là ưu tiên chính sách, không phải lựa chọn cá nhân.
Tuy vậy, tỷ lệ trẻ được nuôi dưỡng hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu ở Việt Nam vẫn thấp hơn mục tiêu toàn cầu và chiến lược quốc gia, do nhiều phụ nữ phải trở lại làm việc quá sớm sau sinh vì áp lực kinh tế và việc làm. Điều này cho thấy nếu không có chế độ thai sản đủ dài, chính sách bảo hiểm xã hội và môi trường làm việc linh hoạt, khẩu hiệu về dinh dưỡng trẻ sơ sinh sẽ mãi là lý thuyết. Bộ Y tế đã yêu cầu các cơ sở khám chữa bệnh duy trì tư vấn cho phụ nữ mang thai và bà mẹ sau sinh về lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ, hướng dẫn cho trẻ bú đúng, bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu và kéo dài đến 24 tháng, nhưng nỗ lực của ngành y tế sẽ khó đủ nếu thiếu sự tham gia của doanh nghiệp và tổ chức công đoàn.
Chính sách và truyền thông: biến quyền được bú mẹ thành hiện thực
Điểm tích cực là Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm nay không dừng lại ở khẩu hiệu mà yêu cầu các bên hữu quan phải hành động. Bộ Y tế đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố tích cực triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia và Chương trình chăm sóc dinh dưỡng 1000 ngày đầu đời để hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ cho tất cả bà mẹ, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đồng thời, các cơ sở y tế phải thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh trong và ngay sau sinh để tăng tỷ lệ trẻ được bú mẹ sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh, hỗ trợ cả nhóm trẻ sinh non, nhẹ cân, bệnh lý tiếp cận sữa mẹ. Đây là cách tiếp cận đúng: bảo vệ sữa mẹ từ phòng sinh, không chỉ từ các chiến dịch truyền thông bên ngoài.
Tuy nhiên, truyền thông vẫn là mảnh ghép không thể thiếu. Thực tế nhiều phụ nữ quay lại làm việc sớm đặt ra yêu cầu tăng cường giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ đối với sức khỏe, giảm gánh nặng chi phí y tế, nâng cao chất lượng dân số và thúc đẩy phát triển bền vững. Bài toán không chỉ thuộc về ngành y tế: cần huy động bảo hiểm xã hội, hội phụ nữ, đoàn thanh niên, công đoàn, doanh nghiệp và chính quyền địa phương để xây dựng môi trường hỗ trợ toàn diện, tạo điều kiện để phụ nữ mang thai và nuôi con nhỏ được tiếp cận đầy đủ thông tin, dịch vụ và hỗ trợ cần thiết. Nếu không có sự phối hợp này, quyền được bú mẹ của trẻ sẽ vẫn bị đánh đổi lấy áp lực thu nhập của gia đình.
Kết luận: nuôi con bằng sữa mẹ là lựa chọn cá nhân nhưng trách nhiệm xã hội
Nhìn lại thông điệp của Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ, có thể thấy nuôi con bằng sữa mẹ vừa là lựa chọn riêng của từng gia đình, vừa là trách nhiệm xã hội. Việc bú mẹ sớm trong vòng 1 giờ đầu sau sinh, bú mẹ hoàn toàn 6 tháng đầu và tiếp tục đến 24 tháng không chỉ mang lại lợi ích sức khỏe cho từng trẻ mà còn góp phần giảm chi phí y tế, tăng an ninh lương thực và hỗ trợ giảm nghèo. Việc nuôi con bằng sữa mẹ được khẳng định là nguồn dinh dưỡng chi phí thấp, sẵn có, giúp thúc đẩy công bằng xã hội và mang lại lợi ích kinh tế cho quốc gia. Nếu các bên liên quan coi sữa mẹ là "hạ tầng dinh dưỡng" của quốc gia, họ sẽ phải hành động quyết liệt hơn để bảo vệ từng giọt sữa ấy.
Trong bối cảnh áp lực kinh tế vẫn buộc nhiều bà mẹ rời con để quay lại công việc, yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tiếp theo là cụ thể hóa các cam kết: mở rộng chính sách an sinh cho nhóm phụ nữ dễ bị tổn thương, lồng ghép hoạt động tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ trong chương trình y tế và nông nghiệp, và ghi nhận, nhân rộng những mô hình địa phương thành công. Khi nuôi con bằng sữa mẹ được nhìn nhận là nền tảng của sức khỏe bà mẹ trẻ em và phát triển bền vững, xã hội sẽ không còn xem đó là việc riêng của từng gia đình, mà là một quyền phải được bảo vệ bằng chính sách, nguồn lực và sự thay đổi văn hóa.
