Rock mở lối nghe mới cho ca khúc cách mạng
“Hành khúc ngày và đêm” là ca khúc cách mạng do nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu phổ nhạc từ bài thơ cùng tên của nhà thơ Bùi Công Minh, được Ngũ Cung tiếp cận bằng ngôn ngữ rock để khơi ra cách cảm nhận khác mà không rời tinh thần tác phẩm. Tối 2/11, ban nhạc trình diễn phiên bản này trong phần kết Rock concert – Thái Nguyên bừng sáng tại Sân vận động Thái Nguyên.
Đây là lựa chọn có chủ đích, không phải thay đổi chất liệu cũ chỉ để gây bất ngờ. Bằng tiết tấu và âm thanh đặc trưng của rock, Ngũ Cung đặt một tác phẩm quen thuộc vào không gian biểu đạt khác, nơi năng lượng sân khấu có thể làm nổi bật khí thế và cảm xúc vốn có. Phiên bản mới vì thế đáng chú ý không chỉ ở âm thanh mạnh hơn, mà ở câu hỏi nó đặt ra: một ca khúc gắn với ký ức nhiều thế hệ có thể tiếp tục sống trong những hình thức nào?
Một tiết mục trong phần kết gồm năm ca khúc
Ngũ Cung đảm nhận toàn bộ phần III, cũng là phần khép lại chương trình, với năm tiết mục: “Đón em trở về”, “Yêu”, “Người ở đừng về”, “Cô Đôi Thượng Ngàn” và “Hành khúc ngày và đêm”. Đặt ca khúc cách mạng bên cạnh những lựa chọn mang màu sắc riêng của ban nhạc giúp phần diễn tạo thành một hành trình âm nhạc, thay vì một màn tái hiện tách biệt khỏi bản sắc rock.
Vị trí kết màn vừa là vinh dự vừa đòi hỏi ban nhạc duy trì năng lượng và để lại dư âm cho khán giả. Trong bối cảnh một chương trình quy tụ nhiều nghệ sĩ, cách Ngũ Cung chuyển từ các tiết mục đậm cá tính sang một tác phẩm giàu ý nghĩa lịch sử là điểm nhấn có sức gợi. Ban nhạc thành lập năm 2007, được biết đến với việc kết hợp rock cùng âm hưởng văn hóa dân tộc, đặc biệt là chất liệu vùng Tây Bắc.
Trần Thắng phản bác định kiến rock chỉ gào thét
Việc phối lại nhạc cách mạng bằng rock thường khơi lên lo ngại rằng âm thanh dữ dội sẽ làm mất vẻ trang nghiêm. Thủ lĩnh Trần Thắng không đồng tình với cách đóng khung ấy: theo anh, rock có nhiều sắc thái, từ bùng nổ đến hào hùng, sâu lắng và trang nghiêm. Quan điểm này thuyết phục vì nó phân biệt thể loại với cách nghệ sĩ sử dụng thể loại: tiếng guitar mạnh hay tiết tấu dồn dập tự thân không quyết định tác phẩm có thành kính hay không.
“Thể loại âm nhạc không quyết định tính trang nghiêm của một tác phẩm. Điều quan trọng nằm ở cách người nghệ sĩ cảm nhận, lựa chọn ngôn ngữ biểu đạt và truyền tải được tinh thần của tác phẩm ấy”, Trần Thắng nhấn mạnh. Đây không phải lời biện hộ cho mọi cách làm mới, mà là lời nhắc rằng sáng tạo cần đi cùng sự hiểu biết và tôn trọng bản gốc. Khi cách phối phục vụ nội dung thay vì lấn át nó, rock có thể trở thành phương tiện truyền tải khí thế yêu nước chứ không phải đối nghịch với nó.
Giữ cốt lõi để giá trị tiếp tục lan tỏa
Ngũ Cung từng đưa “Hành khúc ngày và đêm” vào album “Di sản”, phát hành năm 2024. Lựa chọn đem ca khúc lên sân khấu rock tiếp nối hướng tiếp cận ấy: đổi cách thể hiện, nhưng không xem việc làm mới là quyền thay thế thông điệp và cảm xúc gốc. Đây là ranh giới quan trọng, bởi một bản phối chỉ có ý nghĩa khi tạo thêm lối vào cho người nghe mà vẫn để tác phẩm được nhận ra.
Cách làm của Ngũ Cung cũng phản hồi một quan niệm hẹp về rock Việt Nam: rằng dòng nhạc này chỉ có thể gắn với sự ồn ào, nổi loạn hay gào thét. Phiên bản “Hành khúc ngày và đêm” cho thấy rock có thể mang sắc thái trang nghiêm khi người nghệ sĩ chọn đúng ngôn ngữ biểu đạt và đặt giá trị tác phẩm làm trọng tâm. Kết luận không nằm ở việc rock có thể thay thế cách trình bày quen thuộc, mà ở chỗ nhạc cách mạng có thể tiếp tục được lắng nghe qua nhiều hình thức mà vẫn giữ sức nặng tinh thần.
