Môi trường sử dụng quan trọng hơn thêm giờ học
Môi trường tiếng Anh trường học là cách tổ chức hoạt động dạy, học và giao tiếp để học sinh có cơ hội dùng tiếng Anh thường xuyên, phù hợp lứa tuổi, thay vì chỉ gặp ngôn ngữ này trong tiết học riêng. Đây là hướng đi thiết thực nếu mục tiêu là đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, bởi năng lực giao tiếp hình thành qua thực hành có ngữ cảnh, không chỉ qua ghi nhớ từ vựng và cấu trúc. Trong bối cảnh hội nhập và công nghệ phát triển, tiếng Anh ngày càng giúp học sinh tiếp cận tri thức, mở rộng năng lực học tập và chuẩn bị cho cơ hội nghề nghiệp.
Trường Tiểu học Tân Định là một trong ba trường tại Hà Nội được chọn thí điểm mô hình trường cơ bản, đại trà ở Mức độ 1. Chuyên đề tại trường tập trung báo cáo cách triển khai mô hình đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, đồng thời hướng tới mở rộng môi trường sử dụng ngôn ngữ này trong giờ học và các hoạt động giáo dục, giao tiếp phù hợp. Giá trị của thí điểm không nằm ở danh hiệu, mà ở việc biến định hướng thành những trải nghiệm cụ thể cho học sinh và kinh nghiệm có thể tham khảo khi triển khai rộng hơn.
Dạy học CLIL biến kiến thức thành cơ hội thực hành
Một cách mở rộng cơ hội thực hành là dạy học CLIL, tức tích hợp nội dung môn học với việc học ngôn ngữ. Tại một chuyên đề tổ chức ở Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm vào tháng 10/2026, giáo viên phổ thông trao đổi về việc sử dụng tiếng Anh trong dạy học Lịch sử và Địa lý. Trong tiết Địa lý về thiên nhiên Nam Bộ, học sinh lớp 4 tìm hiểu vị trí, vùng miền và đặc điểm tự nhiên; sau đó làm quen với thuật ngữ, từ vựng và cấu trúc tiếng Anh gắn với nội dung bài học.
Điểm đáng chú ý là học sinh không chỉ nghe giảng hay học thuộc từ rời rạc. Các em dùng thẻ từ, làm việc theo cặp và nhóm, đặt câu hỏi, giới thiệu địa danh và trình bày thông tin bằng tiếng Anh. Nhờ vậy, kiến thức Địa lý trở thành chất liệu giao tiếp, còn tiếng Anh được thử nghiệm trong một tình huống có mục đích. Đây là ý nghĩa thực tế của tiếng Anh liên môn: học sinh có thêm nơi vận dụng ngôn ngữ ngoài tiết tiếng Anh, dù cách triển khai cần vừa sức và không làm lu mờ mục tiêu kiến thức của môn học.
Từ câu lạc bộ đến giao tiếp trong đời sống học đường
Các hoạt động ở Hải Phòng cho thấy trường THCS cũng đang đa dạng hóa cách tạo môi trường thực hành. Trường THCS An Dương tổ chức câu lạc bộ Toán bằng tiếng Anh, nơi học sinh tiếp cận bài toán logic và luyện diễn đạt thuật ngữ; câu lạc bộ Khoa học Tự nhiên giúp các em làm quen với từ ngữ Vật lý, Hóa học và Sinh học. Trường còn tổ chức tranh biện để học sinh nêu quan điểm, phản hồi và bảo vệ lập luận bằng tiếng Anh, qua đó rèn tư duy phản biện, khả năng diễn đạt và sự tự tin.
Ở Trường THCS Tô Hiệu, câu lạc bộ tiếng Anh ra mắt ngày 23/10/2026 với chủ đề “Trường học của chúng ta”, mở đầu kế hoạch hoạt động theo từng khối trong năm học 2026–2027. Nhà trường dự kiến mỗi khối có khoảng ba buổi sinh hoạt trong một học kỳ và điều chỉnh nội dung theo mức độ tham gia, khả năng thực hiện, tiến bộ của học sinh. Cách làm này có triển vọng vì tạo thêm dịp sử dụng tiếng Anh mà không buộc mọi em phải giao tiếp hoàn hảo ngay từ đầu; ưu tiên tiến bộ thay vì bắt lỗi có thể giúp giảm tâm lý e ngại.
Quy mô trao đổi chuyên môn cũng cho thấy sự quan tâm đến hướng dạy liên môn: chuyên đề tại Đoàn Thị Điểm có hơn 130 đại biểu tham dự trực tiếp và đại diện từ hơn 100 điểm cầu trực tuyến. Tuy vậy, số người dự không tự bảo đảm chất lượng. Điều quyết định là giáo viên có thời gian chuẩn bị, nội dung có phù hợp trình độ và học sinh có cơ hội thực hành thường xuyên hay không.
Thí điểm chỉ có ý nghĩa khi được duy trì
Tân Định, mô hình CLIL ở Đoàn Thị Điểm và các câu lạc bộ tại Hải Phòng cùng chỉ ra một điều: muốn tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cần đưa nó vào nhiều hoạt động có ý nghĩa, không chỉ tăng thời lượng môn học. Học sinh có thể học kiến thức, trao đổi ý tưởng và giao tiếp qua những nhiệm vụ vừa sức; đó là nền tảng để sự tự tin phát triển cùng năng lực ngôn ngữ.
Bước tiếp theo là duy trì và điều chỉnh các mô hình theo điều kiện từng trường. Tại Tân Định, hoạt động thí điểm được kỳ vọng cung cấp kinh nghiệm thực tiễn cho quá trình mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh và triển khai đề án trên địa bàn Thủ đô. Ở Hải Phòng, câu lạc bộ tại Tô Hiệu dự kiến tiếp tục theo từng khối lớp với chủ đề phù hợp lứa tuổi. Những kế hoạch này chỉ phát huy giá trị nếu nhà trường theo dõi tiến bộ, hỗ trợ giáo viên và giữ môi trường khuyến khích học sinh thử nói, thử trình bày.
Kết luận, trường học không thể biến tiếng Anh thành ngôn ngữ sử dụng hằng ngày bằng một khẩu hiệu hay một tiết học đơn lẻ. Thí điểm có định hướng, dạy học CLIL và hoạt động liên môn là những bước đi hợp lý, nhưng thành công phụ thuộc vào cơ hội thực hành đều đặn, phù hợp với học sinh và được duy trì lâu dài.
