Bóng tối trong phòng ngủ: yếu tố bảo vệ tim bị lãng quên
Ánh sáng phòng ngủ ban đêm là tình trạng không gian ngủ bị chiếu sáng bởi đèn, màn hình, đèn đường hay các nguồn sáng khác trong lúc chúng ta ngủ, gây xáo trộn nhịp sinh học, làm suy giảm chất lượng giấc ngủ và có thể dẫn tới biến đổi cấu trúc cũng như chức năng tim mạch về lâu dài. Nói cách khác, bóng tối không chỉ để giúp bạn dễ ngủ hơn, mà còn là một yếu tố sinh học cần thiết để hệ tim mạch được nghỉ ngơi và sửa chữa. Quan điểm phổ biến lâu nay là chỉ cần ngủ đủ giờ là tốt cho sức khỏe tim và giấc ngủ. Điều này khiến độ tối của phòng ngủ bị xem nhẹ và gần như không xuất hiện trong các cuộc trò chuyện về phòng chống bệnh tim từ ánh sáng. Nghiên cứu mới cho thấy cách nghĩ đó đã lỗi thời: trái tim phản ứng nhạy với ánh sáng ban đêm và việc để phòng ngủ sáng cả đêm là một thói quen có thể đánh đổi bằng sự cứng, dày và yếu đi của cơ tim.
Nghiên cứu 11.071 người: ánh sáng ban đêm tái cấu trúc trái tim
Nghiên cứu mới trên 11.071 người thuộc cơ sở dữ liệu UK Biobank đã đặt câu hỏi trực diện: ánh sáng phòng ngủ ban đêm tác động thế nào lên trái tim con người. Mỗi người tham gia đeo cảm biến ánh sáng ở cổ tay trong 7 ngày để đo mức ánh sáng họ tiếp xúc khi ngủ, sau đó được chụp cộng hưởng từ tim (MRI) ba năm sau để đánh giá cấu trúc và chức năng tim. Các nhà khoa học so sánh nhóm thường xuyên chịu ánh sáng trên 3 lux với nhóm gần như không có ánh sáng vào ban đêm. Kết quả cho thấy những người tiếp xúc với ánh sáng ban đêm ở mức cao có thành tâm thất trái dày hơn, buồng tim thu hẹp và khả năng co giãn cơ tim giảm – những dấu hiệu sớm của rối loạn chức năng tim. Đây không còn là chuyện "khó ngủ" nữa mà là quá trình tái cấu trúc tim, một cơ chế thích nghi có thể làm tim suy yếu dần nếu kéo dài.
Số liệu đáng lo: từ giấc ngủ có ánh sáng đến nguy cơ suy tim và đột quỵ
Điểm khiến kết quả nghiên cứu này gây tranh luận là mức độ ảnh hưởng không nhỏ. Ở nhóm có mức ô nhiễm ánh sáng cao nhất, các nhà khoa học ghi nhận buồng tim bên trái (tâm thất trái) lớn hơn và chỉ số hiệu quả co bóp của cơ tim giảm khoảng 1,9%. Song song đó, nguy cơ xuất hiện các bệnh lý nghiêm trọng tăng rõ rệt: suy tim tăng 29%, rung nhĩ tăng 15%, nhồi máu cơ tim tăng 24% và đột quỵ tăng tới 33% ở nhóm tiếp xúc ánh sáng cao nhất so với nhóm ngủ trong phòng tối. Nghiên cứu kết luận: "Những người tiếp xúc với ánh sáng ban đêm càng nhiều càng có nguy cơ xuất hiện những thay đổi bất lợi về cấu trúc và suy giảm chức năng ở nhiều buồng tim". Điều này phù hợp với giả thuyết rằng ánh sáng ban đêm gây ra tình trạng stress mạn tính trong lúc ngủ, khiến hệ tim mạch luôn trong trạng thái cảnh giác thay vì nghỉ ngơi.
Vì sao ánh sáng ban đêm lại làm hại tim?
Giáo sư Lu Qi cho biết các nghiên cứu quan sát trước đây đã nhiều lần ghi nhận mối liên hệ giữa ánh sáng ban đêm và nguy cơ bệnh tim mạch tăng, nhưng chưa rõ tim thay đổi cụ thể ra sao. Nghiên cứu mới này là bước ghép mảnh quan trọng: nó cho thấy ô nhiễm ánh sáng đang nổi lên như một yếu tố nguy cơ mới đối với bệnh tim mạch, bên cạnh huyết áp cao, khói thuốc hay ô nhiễm không khí. Cơ chế sinh học phía sau không quá khó hiểu. Ánh sáng là tín hiệu mạnh mẽ đối với đồng hồ sinh học, điều khiển hormone ngủ, huyết áp, nhịp tim. Khi đêm luôn sáng, cơ thể bị "lừa" rằng vẫn là ban ngày, khiến nhịp sinh học lệch pha, giấc ngủ bị cắt vụn và hệ tim mạch không có thời gian nghỉ thực sự. Nghiên cứu mới còn cho thấy mối liên hệ giữa Trái đất ngày càng sáng hơn vào ban đêm và trái tim con người ngày càng cứng, yếu, hoạt động kém hiệu quả hơn.
Phòng ngủ tối tối ưu: bảo vệ sức khỏe tim từ chính ngôi nhà
Khi câu hỏi "phòng ngủ tối tối ưu là như thế nào?" được đặt ra, dữ liệu từ hơn 11.000 người cho câu trả lời rất rõ: càng tối càng tốt. Ở cấp độ cá nhân, các chuyên gia khuyến nghị dùng rèm cản sáng, che các đèn LED nhỏ trên thiết bị điện tử, chọn đèn ngủ ánh sáng ấm và tránh ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính, tivi sau khi mặt trời lặn. Một khuyến cáo trực tiếp là nên dùng rèm chắn sáng hoặc mặt nạ ngủ và ngừng sử dụng điện thoại ít nhất 30 phút trước khi đi ngủ để không phơi cơ thể dưới ánh sáng xanh. Ở góc độ sức khỏe cộng đồng, kiểm soát ô nhiễm ánh sáng là một trong số ít nguy cơ môi trường mà thành phố có thể trực tiếp kiểm soát với chi phí hợp lý, thông qua hệ thống đèn đường điều chỉnh độ sáng, dùng ánh sáng ấm và chụp chắn hướng xuống đất. Thông điệp chung là: hãy coi bóng tối như một "thuốc bổ" cho tim mạch, ngang hàng với việc kiểm soát huyết áp và giữ không khí sạch.
