Dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn: khi “làm đẹp” biến thành can thiệp y khoa trá hình
Dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn là các can thiệp làm đẹp sử dụng thuốc, kim tiêm, chỉ, dao kéo hoặc thiết bị phát năng lượng tác động trực tiếp vào cơ thể, tiềm ẩn rủi ro như một kỹ thuật y khoa nhưng lại đang được triển khai tràn lan tại nhiều spa không phép như một dịch vụ làm đẹp thông thường. Ngay tại phiên thảo luận nhóm về dự thảo luật sửa đổi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung – đoàn Hà Nội – đã phải lên tiếng về thực trạng này.
Theo bà Dung, về mặt pháp lý, các kỹ thuật xâm lấn như tiêm filler, tiêm Botox, căng chỉ, laser điều trị sắc tố, RF trẻ hóa da, HIFU… đều được xếp vào nhóm hoạt động có điều kiện, gắn với quy định về khám chữa bệnh, nghĩa là cơ sở thực hiện phải được cấp phép, có phạm vi chuyên môn rõ ràng. Thế nhưng các spa chăm sóc sắc đẹp thông thường lại không nằm trong danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, nên chỉ cần đăng ký dịch vụ cơ bản, sau đó mở rộng “chui” sang xâm lấn mà gần như không bị ai hỏi tới.
Tiêm filler không phép: từ salon gội đầu đến “phòng mổ” chui
Những gì đang diễn ra trên thị trường là một bức tranh an toàn spa vô cùng đáng lo. Nhiều cơ sở đăng ký là salon tóc, massage, chăm sóc da cơ bản nhưng lại quảng cáo rầm rộ tiêm filler, Botox, căng chỉ, thậm chí nâng mũi, hút mỡ, phẫu thuật tạo hình ngay trong nhà phố, căn hộ. Câu nói của đại biểu: “Nhiều spa không chỉ dừng ở dịch vụ không xâm lấn như massage, gội đầu mà còn thực hiện tiêm filler, dùng sóng cao tần, căng chỉ, thậm chí nâng mũi, phẫu thuật thẩm mỹ, hút mỡ…” là một mô tả sát thực trạng.
Đáng sợ hơn, có tình huống “sau giờ lên lớp, giáo viên đi làm thêm ở tiệm tóc, cơ sở massage và… cầm kim tiêm cho khách” – điều mà đại biểu nêu ngay trên nghị trường. Khi tiêm filler không phép được thực hiện bởi người gần như không có đào tạo y khoa, trong điều kiện dụng cụ, sát trùng tùy tiện, thì sốc thuốc tê, hoại tử, nhiễm trùng không còn là “tai nạn hi hữu” mà là hậu quả tất yếu. Nhưng hầu hết ca biến chứng chỉ âm thầm chịu đựng hoặc tự xử lý, rất ít vụ việc được đưa ra ánh sáng.
Khoảng trống pháp lý: vì sao cơ quan quản lý “không với tới”?
Gốc rễ của hỗn loạn nằm ở khoảng trống pháp lý: dịch vụ làm đẹp hiện chưa được đưa vào diện ngành nghề kinh doanh có điều kiện, dù trong đó có rất nhiều kỹ thuật thẩm mỹ xâm lấn mang đầy đủ rủi ro y khoa. Khi không bị xếp vào nhóm có điều kiện, cơ sở làm đẹp chỉ cần chứng chỉ đào tạo nghề, không phải xin giấy phép hoạt động khám chữa bệnh, cũng không bị ràng buộc về bác sĩ chịu trách nhiệm chuyên môn, quy trình cấp cứu, vô khuẩn….
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung gọi đây là “khoảng trống pháp lý rất lớn” vì cơ quan chức năng “không có cơ sở để thanh tra, kiểm tra; người hành nghề không được đào tạo bài bản, dẫn đến nhiều tai biến như sốc thuốc tê, nhiễm trùng do không đảm bảo vô khuẩn trong thủ thuật xâm lấn”. Cùng lúc, Quốc hội đang bàn việc bỏ tới 58 ngành, nghề khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện – một bước cải cách mạnh, nhưng nếu không đánh giá đầy đủ năng lực hậu kiểm thì vô tình sẽ thả nổi thêm nhiều lĩnh vực nhạy cảm.
Không thể trì hoãn: phải siết điều kiện kinh doanh và quản lý N2O
Điểm sáng hiếm hoi là ít nhất vấn đề đã được đặt lên bàn nghị sự. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung đề nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế quản lý riêng cho dịch vụ làm đẹp, trong đó các kỹ thuật thẩm mỹ xâm lấn phải được đưa vào diện kinh doanh có điều kiện, quản lý thống nhất như hoạt động y tế. Nếu tiếp tục coi spa tiêm filler, Botox, căng chỉ như một tiệm gội đầu cao cấp, mọi khẩu hiệu bảo vệ người tiêu dùng sẽ chỉ là hình thức.
Cùng mạch vấn đề an toàn sức khỏe, các đại biểu cũng yêu cầu siết quản lý khí N2O (thường bị lạm dụng làm “bóng cười”) khi việc sử dụng trái phép tại quán bar, karaoke, vũ trường đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần giới trẻ và trật tự xã hội. Đề xuất đặt ra là phải có cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Công Thương, Bộ Y tế và Bộ Công an về nhập khẩu, sản xuất, truy xuất nguồn gốc khí N2O tới tận người dùng cuối để bịt mọi kẽ hở.
Lấp khoảng trống để bảo vệ khách hàng – không chỉ là câu chuyện kỹ thuật luật
Vấn đề không nằm ở chỗ xã hội có cho phép dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn hay không – nhu cầu làm đẹp là có thật và chính đáng. Tranh luận phải xoay quanh việc: ai được làm, trong điều kiện nào, chịu trách nhiệm ra sao khi biến chứng xảy ra. Chừng nào hàng loạt ca tiêm filler không phép, nâng mũi, hút mỡ tại spa vô danh vẫn được xem như “chuyện rủi ro của khách”, thì chừng đó pháp luật chưa hoàn thành nghĩa vụ bảo vệ công dân.
Đưa dịch vụ làm đẹp xâm lấn vào danh mục kinh doanh có điều kiện, tăng thanh tra hậu kiểm và kiểm soát chặt khí N2O không phải là “siết” thị trường, mà là trả lại trật tự tối thiểu để thị trường được cạnh tranh lành mạnh. Nếu Quốc hội và các bộ ngành không dứt khoát bịt khoảng trống pháp lý ngay trong lần sửa luật này, mỗi khách hàng bước vào spa sẽ tiếp tục đánh cược sức khỏe, thậm chí tính mạng, trong một cuộc chơi mà mọi rủi ro đều đang đè lên phía yếu nhất.
