Khi cuộc thi ca sĩ Việt trở thành cuộc đua fan hơn là cuộc đua giọng hát
Cuộc tranh cãi công bằng trong âm nhạc quanh các cuộc thi ca sĩ Việt là việc khán giả chất vấn liệu hệ thống bình chọn fan và sự trở lại của những ca sĩ đã nổi tiếng có khiến ca sĩ mới nổi khó chiến thắng, khi kết quả bị chi phối bởi độ phủ tên tuổi thay vì hoàn toàn dựa trên giọng hát, tư duy âm nhạc và phong độ biểu diễn qua từng vòng thi. Tinh hà "say hi" bước vào chặng cuối với 15 ca sĩ còn lại từ đội hình 24 ban đầu, chuẩn bị Livestage 5 và cuộc đua Best5 đầy căng thẳng. Nhưng điều nóng nhất không phải là ai hát hay nhất, mà là câu hỏi: hệ thống đang thưởng cho tài năng hay cho sự quen mặt? Kết quả bình chọn online tạm thời cho Best5 gọi tên toàn những gương mặt đã có chỗ đứng: Quang Hùng MasterD, Dương Domic, Hurrykng, Captain Boy và CongB. Đây không phải ngẫu nhiên, mà là hệ quả của một thiết kế cuộc chơi đặt fanbase lên hàng đầu.
Lợi thế khổng lồ của ca sĩ quen mặt: số vote, top thịnh hành và sức nóng sân khấu
Nhìn vào các con số, ưu thế của những ca sĩ đã thành danh là quá rõ. Ở bảng xếp hạng Anh trai yêu thích – Vòng loại, Quang Hùng MasterD đứng đầu với hơn 355.000 lượt vote, theo sau là Captain Boy, Sơn.K, Dương Domic… và top 10 hoàn toàn thuộc về những anh trai đã tham gia mùa 1, 2, không một gương mặt mới nào chen chân. Đó là bức tranh quyền lực fan rõ ràng hơn bất cứ lời bình luận. Trên sân khấu, Quang Hùng MasterD liên tục dẫn đội giành điểm cao nhất, như tiết mục LAVIEM đứng đầu trong 5 đội ở Livestage 4 và leo lên thứ hạng cao nhất trên top thịnh hành YouTube âm nhạc. Secret – ca khúc có anh tham gia – trở thành tiết mục viral nhất chương trình, nhiều ngày giữ vị trí số một top thịnh hành âm nhạc tại Việt Nam. Một câu có thể trích nguyên văn: "Quang Hùng MasterD đứng đầu BXH Anh trai yêu thích - Vòng loại với hơn 355.000 vote". Khi hiệu ứng và số liệu đều nghiêng về những cái tên quen, kết quả Best5 có nguy cơ phản ánh sức mạnh người hâm mộ nhiều hơn sự đa dạng tài năng.
Ca sĩ mới nổi: tài năng sáng nhưng bị che khuất bởi cơ chế bình chọn fan
Ở chiều ngược lại, ca sĩ mới nổi bước vào cuộc thi với bất lợi cấu trúc. Họ thiếu lượng fan đủ lớn để tạo ra cú hích bình chọn, dù năng lực được đồng nghiệp đánh giá cao. Việc bất lợi về lượng fan khiến những ca sĩ mới như Wren Evans, Xuân Định K.Y, Coolkid khó lọt top cao dù họ tài năng. Chỉ HYO là gương mặt mới hiếm hoi lọt top 10 BXH Anh trai bứt phá, trong khi Wren Evans – người được ví như "vàng 9999" vì luôn được đội trưởng săn đón – vẫn chỉ dừng ở hạng 11. Hệ thống bình chọn fan vô tình ưu ái độ nổi tiếng hơn giọng hát: Best5 chủ yếu cho thấy ai đang sở hữu lợi thế người hâm mộ ở hiện tại, không hẳn ai hát hay nhất. Dù vậy, chương trình vẫn là bệ phóng giúp ca sĩ mới nổi như HYO tăng nhanh lượng fan, nâng độ nhận diện, và giúp những cái tên như KIMLONG, Coolkid, IVAN được khán giả biết tới hơn. Cơ hội có, nhưng là cơ hội đi đường vòng, khi chiếc cúp gần như nằm ngoài tầm tay.
Ban tổ chức đứng giữa hai lằn ranh: rating hay công bằng trong âm nhạc?
Đưa dàn anh trai mùa 1, 2 trở lại rõ ràng khiến cuộc chơi hấp dẫn hơn về âm nhạc lẫn số liệu: concert bán hết vé nhanh, nhiều bài nhạc lan tỏa mạnh trên mạng xã hội và đời sống khán giả. Sức hút chương trình không chỉ nằm ở ca sĩ có lượng fan lớn, mà còn từ loạt ca khúc bắt tai, liên tục đạt thành tích tốt trên bảng xếp hạng âm nhạc. Nếu thiếu những cái tên như Quang Hùng MasterD, Dương Domic, chương trình hoàn toàn có thể lặp lại tình trạng mùa 2, chật vật vượt qua cái bóng quá lớn của mùa đầu. Nhưng đổi lại, tranh cãi cuộc thi bùng lên: khán giả đặt câu hỏi liệu có nên cho những người từng vào top 5, á quân quay lại, khi điều đó khiến ca sĩ mới khó cạnh tranh. Cân bằng giữa rating và công bằng trong âm nhạc không thể giải bằng vài câu slogan; nó đòi hỏi ban tổ chức phải chấp nhận hy sinh một phần độ an toàn về hiệu ứng để mở rộng cửa cho người mới, nếu họ không muốn cuộc thi trở thành bảng xếp hạng fan thay vì sân chơi sáng tạo.
Tài năng có còn là đích đến cuối cùng sau cuộc thi?
Tinh hà "say hi" đang đi đến vòng chung kết, vài tập nữa Best5 – 5 ca sĩ có bình chọn cao nhất – sẽ lộ diện. Một anh trai sẽ được cứu nhờ bình chọn trực tuyến, nâng số thí sinh chung kết lên tối đa 16. Hai mùa trước, chương trình cũng chọn Best5 dựa hoàn toàn trên lượt bình chọn khán giả. Năm nay, kết quả online cho chung kết chiếm tỷ lệ cao hơn hẳn các bảng xếp hạng vòng loại, càng củng cố sức nặng của fan. Nhưng chính nguồn dữ liệu đó chỉ ra một sự thật không dễ nuốt: Best5 cho thấy ai có cộng đồng người hâm mộ lớn, còn chặng đường sau chương trình mới kiểm chứng ca sĩ nào đi đường dài. Với một cuộc thi ca sĩ Việt như thế, thứ hạng quan trọng nhưng không phải tất cả. Nếu những ca sĩ mới nổi tiếp tục được khán giả tìm đến vì âm nhạc của họ, chiến thắng thật sự nằm ngoài khung bình chọn fan. Và đó là lúc mọi tranh cãi cuộc thi trở nên hữu ích: nó buộc hệ sinh thái nhạc Việt phải tự hỏi lại mình, xem trọng ánh đèn hay xem trọng giọng hát.
