Tối hậu thư diesel từ Washington: Khi nhiên liệu trở thành vũ khí chính trị
Cuộc khủng hoảng dầu diesel châu Âu là tình huống trong đó Mỹ, với vai trò nhà cung cấp nhiên liệu quan trọng, gây sức ép buộc Đức, Pháp và các nước EU phải giải phóng dự trữ chiến lược để hạ giá nhiên liệu toàn cầu, đồng thời đe dọa cấm xuất khẩu dầu diesel nếu yêu cầu này không được đáp ứng, trong bối cảnh châu Âu phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn cung từ Mỹ do các cú sốc địa chính trị ở Nga và Trung Đông.
Điểm cốt lõi của câu chuyện không phải là vài kho xăng dầu, mà là cách Washington dùng dầu diesel như một đòn bẩy chính trị lẫn kinh tế với các đồng minh. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã yêu cầu Đức và Pháp giải phóng dự trữ dầu diesel khẩn cấp để giúp giảm giá nhiên liệu toàn cầu, kèm theo cảnh báo rằng nếu không, Mỹ sẽ cấm xuất khẩu dầu diesel. Đây là một tối hậu thư đúng nghĩa, gửi thẳng vào điểm yếu hiện nay của dầu diesel châu Âu – sự phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu từ Mỹ sau khi cắt gần như toàn bộ dòng chảy từ Nga và bị gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.
Vì sao Washington chọn thời điểm này: Bầu cử Mỹ và bài toán giá nhiên liệu toàn cầu
Không khó để thấy vì sao Nhà Trắng chọn lúc này để siết châu Âu. Cảnh báo cấm xuất khẩu diesel được đưa ra đúng lúc Tổng thống Trump đang cân nhắc lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel, với mục tiêu giảm giá nhiên liệu tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Khi giá dầu diesel trong nước tăng mạnh, việc giữ lại nguồn cung thay vì xuất khẩu trở thành con bài hấp dẫn trong tính toán chính trị nội bộ. Ông Trump còn công khai nói ông “có thể” yêu cầu các nước châu Âu giải phóng một phần dự trữ diesel, biến kho dự trữ châu Âu thành phần mở rộng của chính sách năng lượng Mỹ.
Đằng sau đó là một cấu trúc phụ thuộc mà chính châu Âu góp phần tạo ra. Sau khi EU cấm nhập khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Nga vì xung đột tại Ukraine, và khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran làm gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông, châu Âu buộc phải quay sang Mỹ để lấp chỗ trống. Nói cách khác, dự trữ chiến lược Mỹ và năng lực xuất khẩu của nước này nay đã trở thành phao cứu sinh cho dầu diesel châu Âu. Khi Washington dọa rút phao, cả thị trường nhiên liệu toàn cầu lập tức bị đặt vào thế rủi ro cao.
Giải phóng dự trữ hay giữ an ninh năng lượng: Thế tiến thoái lưỡng nan của châu Âu
Tối hậu thư của Mỹ không chỉ là vấn đề ngoại giao; nó đẩy châu Âu vào một bài toán khó về an ninh năng lượng. Một nguồn tin cho biết Mỹ đã đề nghị EU giải phóng tới 120 triệu thùng dầu diesel trong vòng sáu tháng. Nếu thực hiện, lượng dầu này có thể bổ sung đáng kể cho nguồn cung, giúp hạ nhiệt giá nhiên liệu toàn cầu và giảm chi phí cho người tiêu dùng trong ngắn hạn. Đó là lý do các quan chức Mỹ liên tục nhấn mạnh rằng “hợp tác với Mỹ chính là cách đem lại lợi ích cho châu Âu” vì sẽ tăng nguồn cung sản phẩm lọc dầu và giảm chi phí.
Nhưng cái giá là gì? Xả một lượng lớn dầu diesel dự trữ đồng nghĩa làm mỏng đi tấm đệm an ninh năng lượng vốn đã bị bào mòn sau khi cắt nguồn từ Nga. Dự trữ chiến lược không chỉ là công cụ ổn định giá, mà còn là bảo hiểm trước những cú sốc mới – từ leo thang xung đột Trung Đông đến rủi ro gián đoạn sản xuất trong nội khối. Khi Mỹ gây sức ép, họ yêu cầu châu Âu chấp nhận hy sinh một phần khả năng phòng thủ để giải quyết khó khăn chính trị ngắn hạn của Washington. Đó là sự đánh đổi mà không chính phủ châu Âu nào muốn bị buộc phải chấp nhận trong thế bị động.
Nếu Mỹ cấm xuất khẩu dầu: kịch bản sốc giá và rạn nứt quan hệ Mỹ – châu Âu
Điều khiến các thủ đô châu Âu lo lắng không phải chỉ là đề nghị xả kho, mà là lời đe doạ đi kèm: Mỹ sẽ cấm xuất khẩu dầu diesel nếu châu Âu không tuân thủ. Một khi lệnh cấm xuất khẩu dầu được áp dụng, dòng chảy nhiên liệu từ một trong những nhà cung cấp diesel quan trọng nhất thế giới – với khối lượng xuất khẩu khoảng 1,2–1,5 triệu thùng/ngày – sẽ bị thu hẹp đáng kể, và các chuyên gia cảnh báo điều này có thể gây thêm sức ép lên giá nhiên liệu tại các thị trường khác. Nói thẳng, giá nhiên liệu toàn cầu sẽ thêm một cú sốc mới, trong đó dầu diesel châu Âu là nạn nhân trực tiếp.
Không ngạc nhiên khi phía EU phản ứng gay gắt. Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic cảnh báo bất kỳ động thái nào của Mỹ nhằm cấm xuất khẩu diesel sẽ là “bất ngờ đối với người châu Âu” và có thể gây “những hậu quả rất nghiêm trọng” đối với hoạt động kinh tế. Bộ trưởng phụ trách thương mại quốc tế của Pháp thì nói ông “không thể hình dung sẽ có một lệnh cấm”. Những phát biểu này cho thấy quan hệ Mỹ châu Âu đang bước vào vùng nhiễu: hai bên vẫn nói về hợp tác xuyên Đại Tây Dương, nhưng niềm tin vào sự dự đoán được của chính sách Mỹ đang bị bào mòn nhanh chóng.
Tương lai liên minh năng lượng xuyên Đại Tây Dương: Cần ít tối hậu thư hơn và nhiều chia sẻ rủi ro hơn
Trước mắt, phản ứng chính thức của EU sẽ được bàn thảo trong cuộc họp các nước thành viên với Ủy ban châu Âu, nơi họ tìm cách thống nhất phản ứng trước tình trạng giá nhiên liệu tăng cao và áp lực từ Washington. Ủy ban châu Âu cho biết họ đang duy trì nhiều cuộc điện đàm, cuộc họp với các đầu mối cấp cao trong chính quyền Mỹ để “tránh những bất ngờ” về diesel. Nghĩa là, hai bên đều hiểu rằng một cú sốc mới từ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel sẽ làm lung lay cả thị trường lẫn quan hệ chính trị.
Về dài hạn, bài học đã rõ: châu Âu không thể tiếp tục đặt cược an ninh năng lượng của mình vào thiện chí của bất kỳ một nhà cung cấp nào, kể cả Mỹ. Phụ thuộc quá sâu vào xuất khẩu của Mỹ lẫn dự trữ chiến lược Mỹ khiến dầu diesel châu Âu dễ bị biến thành con tin trong các chu kỳ bầu cử ở Washington. Ngược lại, Mỹ cũng cần hiểu rằng mỗi lần dùng đòn cấm xuất khẩu dầu để giải quyết vấn đề giá trong nước, họ đang làm suy yếu quan hệ Mỹ châu Âu và tự biến mình thành đối tác khó đoán. Một liên minh năng lượng bền vững đòi hỏi ít tối hậu thư hơn, nhiều chia sẻ rủi ro và minh bạch chính sách hơn – nếu không, mỗi cú sốc mới sẽ lại kéo theo thêm một lớp hoài nghi.
