Đạo luật Lindsey Graham: bước ngoặt trừng phạt Nga nhưng quyền lực dồn vào Nhà Trắng
Đạo luật Trừng phạt Nga và Iran mang tên Lindsey O. Graham là một văn bản trừng phạt Nga Mỹ mới, trao cho Tổng thống Donald Trump quyền áp thuế năng lượng Nga lên tới 100% đối với nhóm nước mua nhiều dầu khí từ Moscow nhất, nhằm siết nguồn thu xuất khẩu năng lượng của Nga gắn với xung đột Ukraine và củng cố chiến lược gây sức ép kinh tế toàn cầu. Dự luật dài 61 trang này đã được Thượng viện Mỹ thông qua với tỷ lệ áp đảo 86 phiếu thuận và 11 phiếu chống, nhận được sự ủng hộ từ cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ, cho thấy mức độ đồng thuận hiếm hoi mỗi khi nói tới trừng phạt Nga Mỹ. Điểm mấu chốt không phải ở danh sách trừng phạt vốn đã dày đặc, mà ở việc Thượng viện đã trao cho Trump quyền tự quyết chuyện áp thuế năng lượng Nga lên tối đa 100% đối với 5 quốc gia mua nhiều dầu khí Nga nhất, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ. Theo một phiên bản trước của dự luật, mức thuế từng được đề xuất nâng đến 500% và áp dụng bất kể tổng thống có chấp thuận hay không, nhưng Trump chỉ ủng hộ khi ông nắm toàn quyền kích hoạt hoặc không kích hoạt "công tắc" thuế này. Ngay từ cấu trúc của đạo luật, chúng ta đang chứng kiến sự dịch chuyển quyền lực trừng phạt từ Quốc hội sang Nhà Trắng – điều khiến không ít nghị sĩ dè chừng.
Thuế năng lượng Nga 100%: Đòn đánh vào ví Nga và bài kiểm tra với các nước nhập khẩu
Về lý thuyết, thuế năng lượng Nga ở mức tối đa 100% là công cụ đắt giá để làm suy yếu nguồn thu từ dầu khí – trụ cột tài chính của Moscow trong cuộc xung đột Ukraine. Theo nội dung dự luật, Tổng thống Trump được quyền quyết định có áp dụng hay không mức thuế quan lên tới 100% với 5 quốc gia mua nhiều dầu thô và khí đốt Nga nhất, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ. Đây là cách Washington không chỉ trừng phạt Nga trực tiếp, mà còn gián tiếp đánh vào các đối tác thương mại của Nga, buộc họ phải cân nhắc cái giá địa chính trị khi tiếp tục phụ thuộc vào năng lượng từ Moscow. Thế nhưng công cụ mạnh đến đâu lại tùy thuộc người sử dụng. Một mặt, Trump có trong tay cây gậy thuế để gửi thông điệp rằng mua dầu khí Nga nghĩa là đối mặt với thuế năng lượng Nga nặng nề khi vào thị trường Mỹ. Mặt khác, việc quyết định thuế hoàn toàn do Tổng thống chi phối khiến chính sách trừng phạt Nga Mỹ biến thành trò chơi quyền lực mang màu sắc cá nhân và tính toán chiến dịch hơn là một chiến lược nhất quán. Theo lời Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal, cuộc bỏ phiếu này được cả Zelensky ở Ukraine, Putin ở Moscow và cả cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham dõi theo – câu nói vừa gửi tín hiệu chính trị đối ngoại, vừa là lời nhắc về tính biểu tượng nhưng cũng đầy thực dụng của đạo luật mới.
Gói trừng phạt Nga – Iran: Biểu tượng chính trị hơn là thay đổi thực chất?
Đạo luật Lindsey Graham không chỉ nhắm vào Nga mà còn mở rộng trừng phạt sang Iran, đặc biệt là lĩnh vực năng lượng và công nghiệp quốc phòng, theo đề nghị trực tiếp của Tổng thống Trump. Văn bản đặt thêm lệnh trừng phạt đối với Tổng thống Vladimir Putin, các quan chức cấp cao Điện Kremlin, ngân hàng và doanh nhân Nga; đồng thời siết thêm các ngành vũ khí và năng lượng của Iran. Đây là gói trừng phạt Nga Mỹ và Iran được thiết kế như một thông điệp chính trị toàn diện hơn là một danh sách chế tài hoàn toàn mới. Theo đánh giá, phần lớn các biện pháp trừng phạt trong đạo luật mang tính biểu tượng, bởi đa số quan chức và giới tinh hoa Nga, Iran đã nằm trong danh sách trừng phạt của Washington từ trước. Nói cách khác, cái mới nằm ở khung quyền lực thuế quan chứ không phải ở các cái tên thêm vào. Sự ủng hộ hai đảng dành cho việc mở rộng trừng phạt Iran phản ánh tâm lý lâu dài của chính trường Mỹ: Iran vẫn bị nhìn như một mắt xích trong mạng lưới đối thủ chiến lược. Nhưng khi công cụ chủ đạo là thuế, ý nghĩa thực tế sẽ phụ thuộc vào cách Trump sử dụng hay bỏ qua nó, thay vì bản thân đạo luật có thể tự động tạo ra cú sốc đối với Tehran hay Moscow.
Quyền lực thuế trong tay Trump: Rủi ro chính trị nội bộ và thông điệp đối ngoại
Không phải ai trong Thượng viện cũng thoải mái khi đặt nút bấm thuế năng lượng Nga vào tay một tổng thống duy nhất. Dự luật đã vấp phải phản đối từ một số nghị sĩ Dân chủ và Thượng nghị sĩ Cộng hòa Rand Paul, chủ yếu xoay quanh việc trao cho Trump quyền hạn quá rộng trong việc áp thuế với các nước mua dầu khí Nga. Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders và 9 thượng nghị sĩ Dân chủ cấp tiến, trong đó có Elizabeth Warren, cũng bỏ phiếu chống, cho thấy đường ranh giữa trừng phạt Nga Mỹ và lo ngại về tập trung quyền lực hành pháp là rất mỏng. Ở chiều ngược lại, Trump dùng chính sự linh hoạt này như một quân bài đàm phán đối ngoại, vừa với Ukraine vừa với các đồng minh, đối tác khác. Tại lễ tang Lindsey Graham, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gặp hơn 60 thượng nghị sĩ Mỹ, kêu gọi họ thông qua đạo luật và thúc ép Trump chuyển giao vũ khí cho Ukraine nhanh hơn, không thêm “thủ tục hành chính không cần thiết”. Điều này cho thấy Kiev nhìn thấy ở đạo luật không chỉ là thuế năng lượng Nga, mà còn là tín hiệu chính trị: nếu Washington sẵn sàng siết kinh tế Nga và Iran, họ cũng có thể sẵn sàng tăng viện trợ quân sự. Đổi lại, Trump có thêm đòn bẩy thương lượng – với Hạ viện, với các nước nhập khẩu dầu khí Nga, và với chính các bên liên quan trong cuộc chiến Ukraine.
Kết luận: Đạo luật thuế 100% là lời cảnh báo hơn là bản án đã tuyên
Sau khi được Thượng viện thông qua, dự luật Lindsey Graham sẽ được chuyển tới Hạ viện – nơi đang nghỉ họp đến tháng 9 và sở hữu cán cân hai đảng khá sít sao, đồng nghĩa với những tranh luận căng thẳng phía trước. Dù Trump đã tuyên bố sẽ ký ban hành nếu Hạ viện thông qua, tương lai của công cụ thuế năng lượng Nga vẫn chưa thể coi là chắc chắn. Ngay cả khi dự luật trở thành luật, việc áp hay không áp thuế 100% với 5 nước mua nhiều dầu khí Nga nhất vẫn là quyết định chính trị mỗi thời điểm, không phải cơ chế vận hành tự động. Thực tế, phần lớn nội dung trừng phạt Nga và Iran trong đạo luật mang tính biểu tượng, khi các đối tượng bị nêu tên đa số đã nằm trong danh sách chế tài trước đó. Vì vậy, sức nặng của đạo luật nằm ở thông điệp: Washington sẵn sàng vũ khí hóa thuế năng lượng Nga để đẩy chi phí gắn bó với Moscow lên mức khó chấp nhận. Nhưng nó cũng là lời cảnh báo rằng chính sách trừng phạt Nga Mỹ đang bước vào giai đoạn ngày càng mang màu sắc quyền lực cá nhân của tổng thống. Trong thế giới năng lượng và địa chính trị đầy biến động, một công cụ thuế 100% có thể là đòn bẩy mạnh, nhưng cũng dễ trở thành con dao hai lưỡi nếu bị sử dụng theo nhịp điệu của chiến dịch hơn là lợi ích dài hạn.
