Nâng hạng thị trường chứng khoán: tấm hộ chiếu mới cho vốn dài hạn
Nâng hạng thị trường chứng khoán là việc một tổ chức xếp hạng quốc tế công nhận thị trường vốn của một quốc gia đã đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn về minh bạch, hạ tầng giao dịch, khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, qua đó chuyển thị trường đó sang một nhóm phân loại cao hơn với không gian huy động vốn và cạnh tranh rộng lớn hơn.
FTSE Russell đã chính thức xác nhận nâng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Theo lộ trình, chuyển hạng bắt đầu từ ngày 21/9/2026, thực hiện trong bốn đợt và dự kiến hoàn tất vào tháng 9/2027. Điều này đồng nghĩa cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào bộ chỉ số cổ phiếu toàn cầu của FTSE Russell từ ngày 21/9/2026, mở ra giai đoạn phát triển mới cho thị trường. Thay vì xem đây như một “danh hiệu”, cần coi nâng hạng là bản kiểm định từ bên ngoài cho nhiều năm cải cách về thể chế, hạ tầng và cách vận hành thị trường. Câu hỏi quan trọng hơn là: chúng ta sẽ dùng tấm hộ chiếu mới này như thế nào.
Vì sao Việt Nam được nâng lên thị trường mới nổi thứ cấp?
Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng của FTSE Russell từ năm 2018, và phải mất gần tám năm các cải cách mới đủ tích lũy để bước qua ngưỡng thị trường mới nổi thứ cấp. Đây không phải là kết quả của vài biện pháp kỹ thuật, mà là cả một tiến trình tháo gỡ dần dần những điểm nghẽn khiến dòng vốn quốc tế khó vào, nhất là với nhà đầu tư nước ngoài.
Quá trình này bao gồm việc từng bước tháo gỡ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, hiện đại hóa hệ thống công nghệ, cải thiện thanh toán, lưu ký và công bố thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận của các định chế tài chính quốc tế. Bộ Tài chính khẳng định Việt Nam cam kết cải thiện chất lượng thị trường trên ba trụ cột: tăng cường quản trị và kỷ luật thị trường, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, nâng hạng diễn ra đúng thời điểm và có ý nghĩa lớn đối với khả năng thu hút vốn phục vụ tăng trưởng.
Cơ hội: vốn ngoại, giảm chi phí vốn và cạnh tranh khu vực
Điểm dễ thấy nhất của nâng hạng thị trường chứng khoán là cơ hội thu hút thêm nhà đầu tư nước ngoài. Khi Việt Nam được đưa vào hệ thống chỉ số thị trường mới nổi của FTSE Russell, các quỹ thụ động mô phỏng chỉ số phải phân bổ một phần tài sản vào cổ phiếu Việt Nam đủ điều kiện, trong khi các quỹ chủ động có thêm căn cứ để tăng tỷ trọng đầu tư. Nhiều dự báo cho rằng quá trình chuyển hạng có thể giúp thu hút thêm dòng vốn ở quy mô đáng kể, nhưng điều quan trọng là chất lượng sử dụng nguồn lực đó.
Ở tầm nền kinh tế, lợi ích lớn hơn nằm ở khả năng giảm chi phí vốn. Khi thị trường có thêm nhà đầu tư, thanh khoản và năng lực huy động vốn của doanh nghiệp có thể được cải thiện. Một thị trường vốn phát triển giúp giảm sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng, qua đó tạo ra cấu trúc tài chính cân bằng và bền vững hơn. Đây là điều thiết yếu khi Việt Nam cần lượng vốn dài hạn cho hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và năng lượng. Nếu biết dùng nâng hạng để mở rộng không gian huy động vốn cổ phần và trái phiếu, chúng ta sẽ giảm được rủi ro kỳ hạn xuất phát từ việc dùng vốn ngắn cho đầu tư dài.
Hợp tác với FTSE Russell và yêu cầu tuân thủ chuẩn cao hơn
Sau dấu mốc nâng hạng, Chính phủ và Bộ Tài chính không giấu mục tiêu giữ vững và tiến tới chuẩn cao hơn của thị trường mới nổi. Chiều 17/9/2026, Thủ tướng tiếp Tổng Giám đốc FTSE Russell và đoàn đại diện các tổ chức đầu tư toàn cầu để bàn định hướng phát triển tiếp theo. Chiều 18/9, tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm việc với bà Fiona Bassett cùng đoàn công tác và đại diện các tổ chức đầu tư toàn cầu, nhấn mạnh mong muốn FTSE Russell tiếp tục phối hợp chặt chẽ để duy trì thứ hạng thị trường mới nổi thứ cấp và hướng tới tiêu chuẩn cao hơn.
Lãnh đạo FTSE Russell đã đề xuất lộ trình hợp tác hai giai đoạn: giai đoạn đầu phối hợp xây dựng các sản phẩm chỉ số cho thị trường Việt Nam, phục vụ nhà đầu tư trong nước và quốc tế; giai đoạn tiếp theo phát triển các công cụ quản trị rủi ro, hỗ trợ thị trường ngày càng chuyên nghiệp và có chiều sâu. Đồng thời, cơ quan quản lý Việt Nam xác định sẽ tập trung vào năm định hướng lớn để hoàn thiện thể chế: từ khuôn khổ pháp lý, hạ tầng công nghệ, tăng độ mở và thanh khoản, đa dạng hóa sản phẩm đến nâng cao giám sát và bảo vệ nhà đầu tư. Đây là những việc không thể làm nửa vời, vì nếu cải cách chậm lại hoặc các tiêu chí đã đạt bị suy giảm, thị trường vẫn có thể bị cảnh báo, thậm chí xem xét hạ hạng.
Thách thức cho nhà đầu tư và doanh nghiệp: từ đón vốn đến hấp thụ vốn
Nâng hạng thị trường mới nổi đem lại cơ hội, nhưng nếu chỉ dừng ở tư duy “đón dòng vốn” thì lợi ích sẽ mỏng và biến động. Việt Nam cần chuyển sang tư duy “nâng cao năng lực hấp thụ và phân bổ vốn”. Về phía cơ quan quản lý, các tổ chức cung cấp chỉ số quốc tế đánh giá thị trường trên những điều kiện rất cụ thể: nhà đầu tư nước ngoài có thể mở tài khoản, chuyển vốn thuận lợi hay không; thanh toán có an toàn; thông tin có minh bạch, kịp thời, dễ tiếp cận; quyền nhà đầu tư có được bảo vệ; thị trường có đủ chiều sâu để xử lý giao dịch lớn.
Với doanh nghiệp niêm yết, sức ép đi kèm nâng hạng là không nhỏ. Muốn tiếp cận vốn quốc tế dài hạn, doanh nghiệp không thể chỉ kể câu chuyện tăng trưởng; họ phải có báo cáo tài chính đáng tin cậy, quản trị minh bạch, chiến lược rõ ràng và cơ chế bảo vệ cổ đông. Ở tầng sâu hơn, thị trường vốn còn thực hiện chức năng lựa chọn: nếu cơ chế định giá minh bạch và kỷ luật thị trường được bảo đảm, nguồn lực sẽ dịch chuyển về phía doanh nghiệp dùng vốn hiệu quả nhất. Nói cách khác, nâng hạng thị trường chứng khoán sẽ sàng lọc cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư: ai coi thị trường là nơi đầu cơ ngắn hạn sẽ thấy cuộc chơi khó hơn, còn ai đầu tư dựa trên nền tảng giá trị sẽ có thêm không gian để lớn lên.
