Kính AR người khiếm thính: từ ý tưởng sinh viên đến “lớp phiên dịch số”
Kính AR người khiếm thính là thiết bị đeo sử dụng công nghệ chuyển lời nói thành văn bản và ngôn ngữ ký số hóa, hiển thị phụ đề thực tế tăng cường ngay trong tầm nhìn để giúp người khiếm thính tiếp cận thông tin và giao tiếp chủ động hơn trong đời sống hằng ngày. Dự án kính AR này do nhóm sinh viên Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật (ĐH Đà Nẵng) phát triển, với trưởng nhóm là Võ Nguyễn Đại Hiếu, người ví thiết bị như một “lớp phiên dịch số” đặt ngay trước mắt người dùng. Cách gọi đó không phải cường điệu: thay vì phụ thuộc vào người phiên dịch hoặc đọc khẩu hình, người khiếm thính có thể “nhìn thấy” lời nói được AI xử lý và hiển thị trực tiếp. Ở đây, công nghệ không còn là món đồ xa xỉ mà là công cụ bình đẳng hóa giao tiếp.
Công nghệ chuyển lời nói thành phụ đề thực tế tăng cường hoạt động ra sao?
Điểm cốt lõi của kính AR người khiếm thính là chuỗi xử lý thời gian thực: microphone thu âm lời nói, AI nhận diện và chuyển thành văn bản, sau đó phân tích nội dung để biểu đạt phù hợp với ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam. Kết quả được hiển thị ngay trong tầm nhìn của người đeo dưới dạng phụ đề thực tế tăng cường hoặc nhân vật 3D biểu diễn thủ ngữ. Cách thiết kế này thừa nhận một sự thật thường bị bỏ qua: khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của người khiếm thính rất đa dạng, có người đọc tiếng Việt tốt, có người dùng thủ ngữ là ngôn ngữ chính. Nhóm không dừng ở phần cứng; họ còn xây dựng tiện ích web chuyển âm thanh thành nội dung và ứng dụng Sign Meeting hỗ trợ họp, học tập, trao đổi trực tuyến cho người khiếm thính. Đây là một hệ sinh thái AI hỗ trợ khiếm thính, chứ không chỉ là một món gadget.
Khi người dùng trở thành trung tâm: điều chỉnh từ khảo sát đời sống thật
Điều đáng nói nhất ở dự án này không phải là công nghệ hào nhoáng, mà là cách nhóm sinh viên bắt đầu từ nhu cầu thật. Qua khảo sát tại Trung tâm Giáo dục và hỗ trợ người điếc miền Trung, họ phát hiện không phải người khiếm thính nào cũng đọc hiểu chữ viết tốt, nhiều người tiếp nhận thông tin chủ yếu bằng thủ ngữ. Từ đó, nhóm điều chỉnh tốc độ hiển thị, kích thước, vị trí phụ đề, độ dễ hiểu của câu, khả năng quan sát người đối diện và cả tính thẩm mỹ của kính. Đây là cách tiếp cận đúng: công nghệ trợ năng không thể áp một chuẩn duy nhất rồi yêu cầu người dùng “tự thích nghi”. Khi người dùng được đặt ở trung tâm, ngôn ngữ ký số hóa mới có cơ hội trở thành cầu nối thực sự, thay vì một tính năng mang tính trình diễn.
Từ thử nghiệm đến cơ hội sống độc lập cho người yếu thế
Hiện kính AR đã bước sang giai đoạn thử nghiệm thực tế trong các tình huống trò chuyện trực tiếp, môi trường có tiếng ồn, xem video và giao tiếp trực tuyến, với kế hoạch thử nghiệm cùng ít nhất 10 người khiếm thính trong thời gian tới. Nhóm cũng tính đến phương án thương mại hóa với mức giá dự kiến dưới hoặc quanh 10 triệu đồng và mô hình cho thuê theo tháng, đồng thời muốn hợp tác với trường học, bệnh viện, cơ quan hành chính, trung tâm hỗ trợ người khuyết tật để mở rộng khả năng tiếp cận. Đây là bước đi thực tế: nếu thiết bị chỉ nằm trong phòng lab, mọi lời ca ngợi về “AI hỗ trợ khiếm thính” đều vô nghĩa. Theo một lãnh đạo trung tâm ươm tạo khởi nghiệp, điểm khác biệt của dự án nằm ở sự kết hợp giữa AI, dữ liệu ngôn ngữ ký hiệu Việt Nam, thiết bị AR và các ứng dụng giao tiếp trong cùng một hệ sinh thái.
AR, AI và thông điệp “đổi mới sáng tạo vì mọi người”
Kính AR cho người khiếm thính không xuất hiện trong khoảng trống; nó nằm trong làn sóng rộng hơn đưa AI đến với cộng đồng yếu thế. Tại Ninh Bình, một diễn đàn về đổi mới sáng tạo vì mọi người được tổ chức với mục tiêu đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đến gần hơn với người khuyết tật, đặc biệt là phụ nữ khiếm thị. Ở đó, các công cụ như chuyển văn bản thành giọng nói, nhận diện hình ảnh, hỗ trợ tra cứu thông tin được nhìn nhận như chìa khóa mở thêm cánh cửa tri thức, việc làm và tính độc lập trong đời sống. Một đại diện đơn vị tổ chức nhấn mạnh mong muốn “chuyển hóa những thành tựu công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, thành các giải pháp thiết thực giúp mở rộng cơ hội học tập, lao động và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người khuyết tật”. Kính AR của nhóm sinh viên Đà Nẵng chính là hiện thân cụ thể cho thông điệp đó: đổi mới sáng tạo chỉ có ý nghĩa khi thành quả được chia sẻ rộng rãi và người yếu thế có thể làm chủ công nghệ, chứ không chỉ “được tiếp cận”.
